قر ۇلتتىق بانكٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەلييا مولدابەكوۆا 2021 جىلى تەڭگە باعامىنا ەسەر ەتكەن نەگٸزگٸ فاكتورلار مەن 2021 جىلعى جەلتوقسانداعى ۆاليۋتا نارىعىنداعى جاعداي تۋرالى تٷسٸنٸك بەردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«قاراشانىڭ سوڭى مەن جەلتوقساننىڭ العاشقى كٷندەرٸندە «وميكرون» شتاممى تۋرالى جاڭالىقتار مەن مۇناي باعاسىنىڭ بٸر باررەل ٷشٸن 65,7 دوللارعا دەيٸن كٷرت تٶمەندەۋٸ اياسىندا تەڭگە بەيرەزيدەنتتەردەن قاتتى قىسىم كٶرٸپ, حالىق پەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ جوعارى سۇرانىسىنا يە بولدى. جەلتوقساندا ساۋدا-ساتتىق كٶلەمٸ رەكوردتى 4,26 ملرد اقش دوللارىنا جەتتٸ. دامىعان ەلدەرگە كاپيتالدىڭ جاھاندىق ەكەتٸلۋٸ اياسىندا شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ تەڭگە بويىنشا كەرري-پوزيتسييالاردان شىعۋى جەلتوقساندا كٷشەيٸپ, شەتەل ۆاليۋتاسىنا ٶسكەن سۇرانىسقا ەسەر ەتتٸ. بٸر ايدا شەتەلدٸك ينۆەستورلاردىڭ سالىمدارى 200 ملرد تەڭگەگە (شامامەن 452 ملن اقش دوللارى) ەدەۋٸر تٶمەندەدٸ. وسىلايشا, بٸزدٸڭ ەسەپتەۋٸمٸز بويىنشا, 2021 جىلعى سوڭعى ەكٸ ايدا بەيرەزيدەنتتەر تاراپىنان تەڭگە بويىنشا پوزيتسييالاردى جابۋ ٷشٸن شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىس كٶلەمٸ 1 ملرد اقش دوللارىنان استى», - دەدٸ ە. مولدابەكوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, جەلتوقساندا ۆاليۋتا نارىعىنداعى بەلسەندٸلٸكتٸڭ ارتۋى كەسٸپورىندار مەن حالىق سۇرانىسىنىڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى بولدى. جىلدىڭ سوڭىنا تامان كومپانييالاردا بيۋدجەتتٸ يگەرۋدٸڭ, تٶلەمدەردٸ جٷزەگە اسىرۋدىڭ بەلسەندٸ كەزەڭٸ ورىن الدى, بۇل يمپورتقا, تيٸسٸنشە شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىستى قولدادى.
«بٸزدٸڭ ەسەپتەۋٸمٸز بويىنشا, جەلتوقساندا حالىق تاراپىنان قولما-قول شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىس كٷن سايىن كەمٸندە 30 ملن دوللاردى قۇرادى. جەلتوقساننىڭ جەكەلەگەن كٷندەرٸندە ۆاليۋتا نارىعىنداعى احۋال جوعارى سۇرانىسپەن جەنە ٶتە شەكتەۋلٸ ۇسىنىسپەن سيپاتتالدى. بۇعان دەيٸن بٸز جەلتوقساننىڭ باسىندا ۇلتتىق بانك تاراپىنان ينتەرۆەنتسييا جٷرگٸزٸلەتٸ تۋرالى ايتقان بولاتىنبىز. 2 جەنە 3 جەلتوقساندا بەيرەزيدەنتتەر تاراپىنان ايتارلىقتاي سۇرانىس اياسىندا ۆاليۋتا نارىعىنداعى احۋالدى تۇراقتاندىرۋ ٷشٸن ۇلتتىق بانك ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسييا جٷرگٸزدٸ, سونداي-اق جەلتوقساننىڭ سوڭعى كٷنٸ جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالار تاراپىنان سۇرانىس پەن شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتۋشىلاردىڭ ٸس جٷزٸندە بولماۋى اياسىندا تەڭگەنٸ تۇراقسىزداندىراتىن اۋىتقۋلاردى بولدىرماۋ ماقساتىندا قر ۇب ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسييا جٷرگٸزدٸ. جالپى, ۇلتتىق بانكتٸڭ 2021 جىلعى جەلتوقسانداعى ينتەرۆەنتسييالارىنىڭ كٶلەمٸ 252 ملن اقش دوللارىن قۇرادى», - دەپ تٷسٸندٸردٸ ۇب ٶكٸلٸ.
ەكٸنشٸ جاعىنان, جەلتوقساندا ۇلتتىق قور قاراجاتىن بيۋدجەتكە ترانسفەرتتەر بٶلۋ جەنە كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور تاراپىنان شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتۋ ٷشٸن كونۆەرتاتسييالاۋ وپەراتسييالارى تەڭگەگە قولداۋ كٶرسەتتٸ. ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ جەلتوقسانداعى سالىق اپتاسى ٸشٸندە ساتۋى دا شەتەل ۆاليۋتاسىن ۇسىنۋدى قولدادى. ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تەڭگە باعامى 431,80 تەڭگەگە دەيٸن نەمەسە 0,6%-عا قالىپتى تٷردە نىعايدى.
«جالپى, 2021 جىلى تەڭگە باعامى مۇناي باعاسىنىڭ ٶسۋٸنە قاراماستان, 2,6%-عا ەلسٸرەدٸ. شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىستىڭ نەگٸزگٸ ٶسۋ سەبەپتەرٸنە توقتالىپ ٶتەيٸن. بٸرٸنشٸدەن, نەگٸزگٸ سەبەپ – كەيٸنگە قالدىرىلعان سۇرانىس پەن ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸ قالپىنا كەلتٸرۋ اياسىندا يمپورتتىڭ ٶسۋٸ. ۆاليۋتا نارىعىنا نەگٸزگٸ قىسىمدى تۇتىنۋ يمپورتى كٶرسەتەدٸ. الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا, بيىلعى 11 ايدا تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ يمپورتى 2 ملرد اقش دوللارىنا نەمەسە 2020 جىلعى 11 ايعا قاتىستى +22%-عا جەنە 2,4 ملرد اقش دوللارىنا نەمەسە 2019 جىلعى پاندەميياعا دەيٸنگٸ ۇقساس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا +27%-عا ٶستٸ. ارالىق تاۋارلار مەن ٶندٸرٸس قۇرالدارىنىڭ يمپورتى ٸشٸنارا شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالارمەن قارجىلاندىرىلادى. سوندىقتان ونىڭ ۆاليۋتا نارىعىنا ەسەرٸ ونشا ماڭىزدى ەمەس», - دەدٸ ول.
ەكٸنشٸدەن, بۇل – اقشا بازاسىنىڭ ٶسۋٸ. اقشا بازاسىنىڭ كەڭەيۋٸ تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋ ارقىلى اقشا ماسساسىن كٶبەيتەدٸ, نەتيجەسٸندە تۇتىنۋ تاۋارلارى يمپورتىنىڭ ٶسۋٸنە الىپ كەلەدٸ. داعدارىسقا قارسى شارالار مەن جەڭٸلدٸكپەن كرەديتتەۋ باعدارلامالارى تۇرعىسىندا قاراجات بٶلۋ اياسىندا اقشا بازاسى 2020 جىلدىڭ باسىنان باستاپ 11 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 1,6 ەسە ۇلعايدى, ٶسۋ 4,1 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى.
ٷشٸنشٸدەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ زەينەتاقى جيناقتارىن مەرزٸمٸنەن بۇرىن الۋ جٶنٸندەگٸ باستاماسىن ٸسكە اسىرۋ كٶپتەگەن ازاماتتارعا تۇرعىن ٷي جاعدايلارىن جاقسارتۋعا جەنە بۇرىن الىنعان يپوتەكالىق كرەديتتەردٸ ٶتەۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. بٸراق بۇل قاراجاتتى تٷپكٸلٸكتٸ الۋشىلار, ياعني قۇرىلىس كومپانييالارى مەن جىلجىمايتىن مٷلٸكتٸ ساتقان جەكە تۇلعالار العان قاراجاتىنىڭ ورتا ەسەپپەن 40-50%-ىن (2,5 - 3 ملرد دوللار) يمپورت پەن شەتەل ۆاليۋتاسىنا باعىتتاعانىن اتاپ ٶتكەن جٶن. قۇرىلىس كومپانييالارى تاراپىنان بۇل – قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن جابدىقتارىنىڭ يمپورتى, ال جەكە تۇلعالار تاراپىنان بۇل – تۇتىنۋ يمپورتى مەن شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ الۋ. تٶرتٸنشٸدەن, دوللارمەن سالىمدار كٶلەمٸنٸڭ ٶسۋٸ. 2021 جىلعى 11 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا دوللارلاندىرۋ دەڭگەيٸ ٸس جٷزٸندە ٶزگەرمەگەنٸنە جەنە 37,2-37,3% دەڭگەيٸندە تۇرعانىنا قاراماستان, ۆاليۋتالىق سالىمدار كٶلەمٸنٸڭ 1,4 ترلن تەڭگەگە ٶسۋٸ بايقالادى. بۇل رەتتە قاراستىرىلىپ وتىرعان كەزەڭدە ايىرباستاۋ باعامىنىڭ ەلسٸرەۋٸنە بايلانىستى باعامدىق قايتا باعالاۋ شامامەن 250 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى سالىمداردىڭ ناقتى ٶسۋٸ 1,1 ترلن تەڭگەنٸ نەمەسە 2,6 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى», - دەدٸ ە. مولدابەكوۆا.
«بەسٸنشٸدەن, دامىعان ەلدەردە مونەتارلىق ساياساتتى كٷشەيتۋدٸڭ باستالۋى, اقش دوللارىنىڭ نىعايۋى جەنە دامۋشى نارىقتاردان كاپيتالدىڭ ەكەتٸلۋٸ تەڭگەگە قىسىم كٶرسەتتٸ. جوعارىدا اتاپ ٶتكەندەي, ەم ەلدەرٸ ۆاليۋتالارىنىڭ يندەكسٸ 2021 جىلى 9,25%-عا ەلسٸرەدٸ.
جالپى العاندا, 2021 جىل بەيرەزيدەنتتەردٸڭ قازاقستاندىق باعالى قاعازدارعا قىزىعۋشىلىعىنىڭ نەتتو-ۇلعايۋىمەن ەرەكشەلەنگەنٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. وسىلايشا, قر مبق-داعى بەيرەزيدەنتتەردٸڭ ٷلەسٸ 3,13%-دان 4,26%-عا دەيٸن ٶستٸ. ولاردىڭ ينۆەستيتسييالارىنىڭ كٶلەمٸ 2021 جىلدىڭ باسىنداعى 413 ملرد تەڭگەدەن 2021 جىلعى قازاندا 863 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايدى, كەيٸننەن قاراشا-جەلتوقساندا 595,5 ملرد تەڭگەگە دەيٸن تٶمەندەدٸ», - دەدٸ ۇب ٶكٸلٸ.
