ٷكٸمەت باسشىسى اقتٶبە وبلىسىنداعى يندۋسترييالىق نىسانداردى ارالادى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ جۇمىس ساپارىمەن اقتٶبە وبلىسىندا جٷر, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.

ماقسات - پرەزيدەنتتٸڭ «قازاقستاننىڭ ٷشٸنشٸ جاڭعىرۋى: جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك», «تٶرتٸنشٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸ» جولداۋلارىنىڭ, بەس ەلەۋمەتتٸك باستاماسىنىڭ, سونداي-اق مەملەكەتتٸك جەنە سالالىق باعدارلامالاردىڭ ٶڭٸردە ٸسكە اسىرىلۋ بارىسىمەن تانىسۋ.

جۇمىس ساپارى مۇعالجار اۋدانىنىنىڭ ٶنەركەسٸپتٸك كەسٸپورىندارىن ارالاۋدان, اتاپ ايتقاندا, جاڭاجول ۆاحتالىق كەنتٸنٸڭ دامۋىمەن تانىسۋدان باستالدى. پرەمەر-مينيسترگە گاز ٶڭدەۋ زاۋىتىندا تابيعي ٸلەسپە گازدى ٶڭدەۋدٸڭ اۆتوماتتاندىرىلعان پروتسەسٸ كٶرسەتٸلدٸ, وسى جەردە التىندى اۋىلىنداعى «Altyn EX» جشس تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ جەنە جاڭا تاڭ اۋىلىنداعى «گاز پروتسەسسينگ كومپاني» جشس گاز ٶڭدەۋ زاۋىتى قۇرىلىسىنىڭ ماكەتتٸك نۇسقالارى تانىستىرىلدى.

ب. ساعىنتاەۆ وبلىس ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى نىساندارىنىڭ بٸرٸ جەنە ٶڭٸرلٸك يندۋسترييالاندىرۋ كارتاسىنا كٸرەتٸن «سنپس-اقتٶبەمۇنايگاز» اق گاز ٶڭدەۋ زاۋىتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. جوبا «جاڭاجول» كەن ورنىندا ٸسكە اسىرىلعان جەنە مۇناي دايىنداۋعا, ٸلەسپە مۇناي گازىن كٷكٸرتتٸ سۋتەگٸنەن جەنە مەركاپتانداردان تازارتۋعا, ال الىنعان كٷكٸرتتٸ سۋتەگٸنەن كٷكٸرت شىعارۋعا, سونداي-اق سۇيىتىلعان گاز الۋعا مامانداندىرىلعان.

كەشەننٸڭ باسشىسى ب. تاسماعامبەتوۆ زاۋىت تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلعانىن ايتتى. گاز ٶڭدەۋ زاۋىتىندا ٶندٸرٸلەتٸن تاۋارلىق گاز «بەينەۋ - بوزوي - شىمكەنت» ماگيسترالدٸ گاز قۇبىرى ارقىلى وڭتٷستٸك ٶڭٸرلەرگە جەتكٸزٸلەدٸ, وسىلايشا ەلباسىنىڭ «بەس ەلەۋمەتتٸك باستاماسى» اياسىندا ەلٸمٸزدٸ گازبەن جابدىقتاۋعا ەرەكشە ٷلەس قوسادى.

بٷگٸندە ٶنٸم تٷرلەرٸ بويىنشا ٶندٸرٸس كٶلەمٸ: گاز دايىنداۋ - 6,5 ملرد م3; مۇناي دايىنداۋ - 3,84 ملن ت; سۇيىتىلعان گاز ٶندٸرۋ - 550 مىڭ ت قۇرايدى.

سونىمەن قاتار وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى ق. بەكەنوۆ پرەمەر-مينيسترگە قولدا بار ەلەۋەتتٸ ەسكەرە وتىرىپ, مۇناي-حيمييا زاۋىتىن سالۋ مٸندەتٸ تۇرعانىن جەتكٸزدٸ, ول اقتٶبە وبلىسىنىڭ جەنە جالپى قازاقستاننىڭ مۇناي-حيمييا سالاسىن دامىتۋعا قوسىمشا سەرپٸن بەرەدٸ.

اقتٶبە وبلىسى - ٸرٸ ٶنەركەسٸپتٸك ٶڭٸر. حروم قورلارى بويىنشا ەلەمدٸك كٶشباسشى, ونىڭ كٶلەمٸ 400 ملن ت اسادى. وبلىس اۋماعىندا كٶمٸرسۋتەگٸ شيكٸزاتىنىڭ بولجامدى قورلارىنىڭ 30% شوعىرلانعان, مۇنايدىڭ ٶنەركەسٸپتٸك قورى ەلٸمٸزدە ٷشٸنشٸ ورىندا. سونداي-اق, مۇندا التىن, كٷمٸس, مىس, مىرىش, كوبالت, كاولين, فوسفوريت, مۇناي بيتۋمدى جىنىستار, قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن شيكٸزاتتار الىناتىن ٸرٸ كەن ورىندارى بار.

سونىمەن قاتار, ب. ساعىنتاەۆقا التىندى اۋىلىنداعى «Altyn EX» تاۋ-كەن مەتاللۋرگييا كومبيناتىن سالۋ جوباسى تانىستىرىلدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا كومپانييا قازاقستانداعى قۇرامىندا التىنى بار ەڭ ٸرٸ كەندەردٸڭ بٸرٸ - «يۋبيلەينوە» كەن ورنىن ەزٸرلەۋمەن اينالىسادى. بۇعان قوسا, كەسٸپورىننىڭ قۇرىلتايشىسى ە. دوستىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كومبينات قۇرىلىسى ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرىپ, سونداي-اق دورە (قورىتپانى التىن كەن ورىندارىنان الىپ, ودان ەرٸ تازارتۋ ٷشٸن مۇناي اففيناج زاۋىتتارىنا جٸبەرەدٸ) التىن-كٷمٸس قورىتپاسىن شىعارۋمەن سەلدٸر كەندەردٸ قايتا ٶڭدەۋگە جول اشاتىنىن ايتتى.

جاڭا ٶندٸرٸس ورنىندا زاماناۋي تەحنولوگييالار جەنە الدىڭعى قاتارلى جوعارى ٶندٸرٸستٸك جابدىقتار قولدانىلاتىن بولادى. ٶندٸرٸستٸڭ جىلدىق قۋاتتىلىعى جىلىنا 5 ملن تونناعا دەيٸن قۇرامىندا التىنى بار كەندەردٸ قۇرايدى. بۇل كومبيناتتىڭ قازاقستانداعى قۇرامىندا التىنى بار كەندەردٸ ٶڭدەۋدە ەكٸنشٸ ورىندا بولۋىنا جەنە ەلٸمٸزدٸڭ ەلەمدٸك التىن ٶندٸرٸسٸندەگٸ پايىزدىق ٷلەسٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. قۇرىلىستى 2020 جىلعا قاراي اياقتاۋ جوسپارلانعان. ٶندٸرٸس ٸسكە قوسىلعاننان كەيٸن 800 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلاتىن بولادى.

سونىمەن قاتار, پرەمەر-مينيسترگە «Gas Proسessing Company» جشس ٸسكە اسىراتىن بايعانين اۋدانىنداعى قوجاساي كەن ورنىنداعى گازدى كەشەندٸ ەزٸرلەۋ قوندىرعىسىن سالۋ جوباسى تانىستىرىلدى. جوبا جەتەكشٸسٸ ب. ساقتاعانوۆ جاڭا قوندىرعى ٸلەسپە گازدى ٶڭدەۋ كٶلەمٸن ارتتىرۋعا جەنە جاڭا ٶنٸم تٷرلەرٸن ٶندٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ. جىلدىق قۋاتى 300 ملن تەكشە قۇرعاق بەنزينٸ الىنعان گازدى, 37 000 توننا پروپان-بۋتان تەحنيكالىق قوسپاسىن, 5 400 توننا گاز كوندەنساتى جەنە 10 500 توننا كٷكٸرتتٸ قۇرايدى.

«قوندىرعى ٶڭٸردەگٸ ەكولوگييانى جاقسارتادى. سەبەبٸ ٸلەسپە گاز الاۋ ارقىلى جانبايدى. گازدى كەشەندٸ ەزٸرلەۋ قوندىرعىسىنىڭ قۇرىلىسىن بيىل اياقتاۋ جوسپارلانعان. پايدالانۋ كەزەڭٸندە 258 جۇمىس ورنى اشىلادى», - دەپ حابارلادى جوبا جەتەكشٸسٸ ب. ساقتاعانوۆ.

جٶٶ قۇرىلىمىندا ٶنەركەسٸپ ٷلەسٸ - 36,5%, اۋىل شارۋاشىلىعى - 4,8%, قۇرىلىس - 5,8%, ساۋدا - 16,8%, كٶلٸك جەنە قاتتاۋ - 9,1%, اقپارات جەنە بايلانىس - 0,7% , جىلجىمايتىن مٷلٸك وپەراتسييالارى - 7,1%, تاعى باسقالارى -19,2% قۇرايدى.

اقتٶبە قالاسىندا باقىتجان ساعىنتاەۆ «نۇر اقتٶبە» شاعىناۋدانىنىڭ مىسالىندا «نۇرلى جەر» جەنە پرەزيدەنتتٸڭ بەس ەلەۋمەتتٸك باستاماسى اياسىنداعى جاڭا يپوتەكالىق باعدارلاما - «7-20-25» باعدارلامالارى بويىنشا تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنىڭ دامۋ بارىسىمەن تانىستى.

نىسانداردى تەكسەرۋ بارىسىندا اقتٶبە وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ب. ساپارباەۆ ٶڭٸردٸڭ قۇرىلىس يندۋستريياسىنىڭ جوعارى ەلەۋەتٸنە يە ەكەنٸن ايتتى.

«بٷگٸنگٸ تاڭدا 130-دان استام قۇرىلىس كەسٸپورىندارى جۇمىس ٸستەيدٸ, ولار جەرگٸلٸكتٸ جۇمىس كٷشٸمەن مەن قۇرىلىس سالاسىنىڭ ماماندارىمەن تولىعىمەن قامتاماسىز ەتٸلگەن, قۇرىلىس سالاسىندا پايدالانىلاتىن 39 قازبا كەن ورنى بار. وسىنىڭ ارقاسىندا بٸز نارىق سۇرانىستارىن ٶزٸمٸزدٸڭ قۇرىلىس ماتەريالدارىمىزبەن 85%-عا قامتاماسىز ەتتٸك. بيىل 15 مىڭ جەر تەلٸمٸن بٶلۋدٸ جوسپارلاپ وتىرمىز, ونىڭ 11 مىڭى - اقتٶبە قالاسىنا جاقىن ماڭدا بولادى», - دەدٸ ب. ساپارباەۆ.

ٷكٸمەتتٸڭ قولداۋىمەن, وبلىستا وسىمەن ەكٸنشٸ جىل قاتارىنان تەز سالىناتىن نەسيەلٸك تۇرعىن ٷيلەر قۇرىلىسى بويىنشا «نۇرلى جەر» تۇرعىن ٷي باعدارلاماسى تابىستى ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر. 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 2300-دەن استام پەتەر پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. بيىل شامامەن 36 از قاباتتى جەنە 6 توعىز قاباتتى نەسيەلٸك تۇرعىن ٷيلەر نەمەسە جالپى اۋدانى 158,0 مىڭ م2 قۇرايتىن 2500-دەن استام پەتەردٸ پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇدان ٶزگە, «7-20-25» جاڭا يپوتەكالىق باعدارلاماسىن قابىلداۋدىڭ ارقاسىندا حالىقتىڭ بارلىق ساناتتارى جاڭا تۇرعىن ٷيدٸ ٶتە يكەمدٸ شارتتارمەن ساتىپ الۋعا مٷمكٸندٸك الادى.

ستاتيستيكا كوميتەتٸنٸڭ الدىن الا دەرەكتەرٸ بويىنشا, قازاقستاندا 2018 جىلدىڭ قاڭتار-ماۋسىم ايلارىندا قارجىلاندىرۋدىڭ بارلىق كٶزدەرٸنەن تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنا 513,3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسييا نەمەسە 2017 جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 128,4% باعىتتالدى. 5,8 ملن م2 تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلدٸ, بۇل 2017 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 104,8% قۇرايدى. رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىعى 49 667 تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلدٸ, ونىڭ ٸشٸندە 20 532-سٸ جەكە ٷيلەر.

كەلەسٸ نىسان ەنەرگييا تيٸمدٸلٸگٸ ورتالىعى بولدى, وندا پرەمەر-مينيستر ٶڭٸردە «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ جەنە مەملەكەت باسشىسىنىڭ «تٶرتٸنشٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸ» جولداۋىنىڭ ونىنشى مٸندەتٸنٸڭ ٸسكە اسىرىلۋ بارىسىمەن تانىستى.

ايتا كەتۋ كەرەك, مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا «اقىلدى ۇلت» ٷشٸن «اقىلدى قالالار» قۇرۋدى تاپسىرعان بولاتىن. پرەزيدەنت ايقىنداپ بەرگەندەي, «اقىلدى قالالار» ٶڭٸرلٸك دامۋدىڭ, يننوۆاتسييالاردى تاراتۋدىڭ جەنە بٷكٸل ەل اۋماعىندا ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ لوكوموتيۆٸنە اينالادى. اقتٶبە Smart City جوباسى ٸسكە اسىرىلىپ جاتقان ەلٸمٸزدەگٸ بەس قالانىڭ بٸرٸ. جاڭا تەحنولوگييالاردىڭ ەنگٸزٸلۋٸ ٶسٸپ كەلە جاتقان قالالار پروبلەماسىن تيٸمدٸ شەشٸپ, ينۆەستورلار ٷشٸن ولاردىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

قۇرىلىسى اياقتالىپ قالعان ورتالىق عيماراتىن ارالاۋ كەزٸندە باقىتجان ساعىنتاەۆقا قالانىڭ ورتالىق ديسپەتچەرلٸك قىزمەتٸنٸڭ, ٸٸد جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنىڭ, سمارت-تكش, گەوپورتال مەن حالىق كانتسەلياريياسىنىڭ جۇمىس جٷيەلەرٸ تانىستىرىلدى. اتالعان قىزمەتتەردٸڭ بارلىعى Smart City جوباسىنىڭ قۇراۋىشتارى بولىپ تابىلادى جەنە ەنەرگييا تيٸمدٸلٸگٸ ورتالىعىندا ورنالاستىرىلاتىن بولادى. ماقساتى - تۇرعىندارعا كٶرسەتٸلەتٸن بارلىق كوممۋنالدىق قىزمەتتەردٸ ٷنەمدەۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ. العاشقى بولىپ سىناق مەرزٸمٸنە ورتالىققا «نۇر اقتٶبە» شاعىناۋدانىنداعى «قارعالى» تۇرعىن ٷي الابىنىڭ №4 ٷيٸ قوسىلدى. بٸرتٸندەپ ورتالىقپەن باسقا دا شاعىن اۋداندار بايلانىستىرىلاتىن بولادى.

نىساندى ارالاپ كٶرگەن سوڭ اقتٶبە قالاسىنىڭ ەكٸمٸ ٸ. يسپانوۆ پرەمەر-مينيسترگە Smart City جوباسىن ٸلگەرٸلەتۋ تۋرالى ايتىپ بەردٸ, جوبانى 2020 ج. دەيٸن «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا التى باعىت بويىنشا ٸسكە اسىرۋ كٶزدەلٸپ وتىر: قاۋٸپسٸز قالا, «اقىلدى» تۇرعىن ٷي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, بٸلٸم, مەديتسينا, ينتەللەكتۋالدى كٶلٸك جٷيەسٸ, ەلەكتروندى ەكٸمدٸك. سونىمەن قاتار, قازٸرگٸ تاڭدا «قاۋٸپسٸز قالا» اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەنٸن قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر.

«بيىل 140 قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸك كامەراسىن, 15 جەلٸلٸك ۋچاسكەلەردٸ فوتوعا تٷسٸرۋ جٷيەلەرٸن, 14 ينتەللەكتۋالدى قيىلىستى ورناتۋ جوسپارلانعان. بولاشاقتا «قاۋٸپسٸز قالا» بارلىق كامەرالاردى بٸرٸكتٸرۋگە, سونىمەن قاتار باسقا ۇيىمدار مەن جەكە بيزنەستٸڭ كامەرالارىن بٸرٸكتٸرۋدٸ قامتاماسىز ەتەدٸ», -دەدٸ ٸ. يسپانوۆ.

ٶز كەزەگٸندە, وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى ق. بەكەنوۆ ٶنەركەسٸپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, بٸلٸم جەنە دەنساۋلىق سالالارىندا «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ ٸسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى باياندادى.

پرەمەر-مينيستر وبلىس ورتالىعىن ارالاۋدى جالعاستىرادى. اقتٶبە وبلىسىنداعى بٸرقاتار ەلەۋمەتتٸك نىسانداردى ارالاۋ جەنە وبلىس اكتيۆٸمەن ٶڭٸر ەكونوميكاسىن جاڭعىرتۋدىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸ بويىنشا كەزدەسۋ ٶتكٸزۋ جوسپارلانعان.