قازاقستان ٷكٸمەتٸ پاندەمييا كەزٸندە ەل ەكونوميكاسى مەن ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتىن قولداۋ بويىنشا بٸرقاتار شارالاردى قابىلدادى.
2020 جىلى قازاقستان ەكونوميكاسى قوس سوققىنى باستان ٶتكەردٸ. بٸرٸنشٸسٸ - مۇناي باعاسىنىڭ كٷرت تٶمەندەۋٸ جەنە ٶندٸرٸس كٶلەمٸنٸڭ ازايۋى, ەكٸنشٸسٸ - كوروناۆيرۋس پاندەميياسىنىڭ سالدارىنان لوكداۋننىڭ ەنگٸزٸلۋٸنە بايلانىستى بولدى.
قازاقستان, ەلەمنٸڭ بارلىق باسقا ەلدەرٸ سيياقتى, پاندەمييادان بولاتىن جاعىمسىز سالدار اياسىندا ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ تٶمەندەۋٸن باستان كەشٸردٸ. ەڭ كٶپ زارداپتى قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسى شەكتٸ, وندا 6 ايدا تٶمەندەۋ 5,6%-دى قۇرادى.
قر پرەزيدەنتٸنٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا ٷكٸمەت پاندەمييا كەزٸندە ەلدەگٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق پەن جۇمىسپەن قامتۋدى قولداۋعا باعىتتالعان داعدارىسقا قارسى شارالاردى ەزٸرلەدٸ. جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە سالىقتىق پرەفەرەنتسييالار مەن قولداۋدى ەسەپتەمەگەندە, داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ جالپى پاكەتٸ 5,9 ترلن تەڭگەنٸ قۇرايدى, ونىڭ 3,4 ترلن تەڭگەسٸ – رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبٸنەن, 2,5 ترلن تەڭگەسٸ – بيۋدجەتتەن تىس قاراجات ەسەبٸنەن.
جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسىن قارجىلاندىرۋعا 1 ترلن تەڭگە قاراستىرىلعان, ونىڭ ٸشٸندە رب قاراجاتى ەسەبٸنەن – 300 ملرد تەڭگە, بيۋدجەتتەن تىس قاراجات ەسەبٸنەن – 700 ملرد تەڭگە. بۇل قاراجات ٶڭٸرلەرگە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋعا جەنە 250 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
بيزنەسكە بيۋدجەتتەن تىس قاراجاتتىڭ 1 ترلن تەڭگەسٸ قاراستىرىلعان «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە الۋ مٷمكٸندٸگٸ بەرٸلدٸ.
مەملەكەت قوسىمشا 15 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ٷي سالۋ ٷشٸن 390 ملرد تەڭگە (بيۋدجەتتەن تىس قاراجات) بٶلدٸ.
رب سالىق كٸرٸستەرٸنٸڭ شىعىنىن ٶتەۋگە جەنە مەملەكەتتٸڭ بارلىق ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋعا 1,7 ترلن تەڭگە بٶلٸندٸ.
ەكونوميكانىڭ زارداپ شەككەن سەكتورلارىندا شوب جەنە ٸرٸ بيزنەس ٷشٸن ەڭبەكاقى تٶلەۋ قورى بويىنشا سالىقتار مەن الىمداردى تٶلەۋدەن بوساتۋدى ۇسىنۋعا بايلانىستى شاعىن بيزنەستٸڭ شىعىندارىن ٶتەۋگە 237 ملرد تەڭگە كٶزدەلگەن.
سونداي-اق, مەملەكەت ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ (زەينەتاقى, جەردەماقى, اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك) 10% - عا دەيٸن قوسىمشا يندەكستەۋدٸ, شەكٸرتاقىلاردى ارتتىرۋدى جەنە جالپى سوماسى 313 ملرد تەڭگەگە كوممۋنالدىق قىزمەتتەردٸ تٶلەۋ بويىنشا حالىقتىڭ تٶلەمدەرٸن ٶتەۋدٸ جٷزەگە اسىردى.
700 مىڭعا جۋىق كەسٸپكەر 1 ترلن تەڭگەگە جۋىق سوماعا بيۋدجەتكە تٶلەۋدەن بوساتىلدى. 2020 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنا دەيٸن شوب سۋبەكتٸلەرٸ ٷشٸن بارلىق سالىقتار مەن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ تٶلەۋدٸ كەيٸنگە قالدىرۋ ەنگٸزٸلدٸ. ەكونوميكانىڭ ەڭ وسال سەكتورلارىندا جىل سوڭىنا دەيٸن مٷلٸك سالىعىنىڭ مٶلشەرلەمەسٸ نٶلدەنەدٸ. اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋشٸلەر ٷشٸن جىل سوڭىنا دەيٸن جەر سالىعىنىڭ مٶلشەرلەمەسٸ نٶلگە دەيٸن تٶمەندەتٸلدٸ. اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا يمپورت كەزٸندە ەسەپكە الۋ ەدٸسٸمەن ققس تٶلەۋ مٷمكٸندٸگٸ بەرٸلگەن, بۇل ناقتى بوساتۋدى بٸلدٸرەدٸ. ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى ٷشٸن ققس ستاۆكاسى 2020 جىلعى 1 قازانعا دەيٸن 12%-دان 8%-عا دەيٸن تٶمەندەتٸلدٸ.
ەكونوميكانىڭ نەعۇرلىم زارداپ شەككەن 29 سەكتورىندا 2020 جىلعى 1 قازانعا دەيٸن ەڭبەكاقى تٶلەۋ قورىنان سالىقتار مەن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر بويىنشا نٶلدٸك مٶلشەرلەمەلەر بەلگٸلەنگەن. بۇل جەكە تابىس سالىعى جەنە قىزمەتكەردٸڭ مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارى, ەلەۋمەتتٸك سالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك اۋدارىمدار, مٸندەتتٸ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا جارنالار مەن اۋدارىمدار.
مامىر ايىندا 4,5 ملن قازاقستاندىق تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە تابىسىنان ايىرىلۋىنا بايلانىستى مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنان «42 500 تەڭگە» تٶلەمٸن الدى. تامىز ايىندا كارانتين ەنگٸزٸلۋٸنە بايلانىستى 2,5 ملن قازاقستاندىق 42500 تەڭگە كٶلەمٸندە ەلەۋمەتتٸك تٶلەم الدى.
قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قورى «داعدارىسقا قارسى بٸرقاتار ماڭىزدى شارالاردى ٸسكە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرە وتىرىپ, قاۋٸپسٸزدٸك جاستىعى رەتٸندە جۇمىس ٸستەدٸ». تج كەزەڭٸندە ۇلتتىق قوردان ترانسفەرت مٶلشەرٸ 4,7 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايتىلدى. 2020 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا ۇلتتىق قوردا 27 ترلن تەڭگە جيناقتالعان.
بٷگٸندە 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ قالپىنا كەلتٸرۋ بويىنشا كەشەندٸ جوسپار ٸسكە اسىرىلۋدا. ول 10 باعىت بويىنشا قارجىلىق جەنە قارجىلىق ەمەس شارالاردى قاراستىرادى. ولار: ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيياسى جەنە اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸ, قۇرىلىس سالاسى, ازاماتتىق اۆياتسييا, لوگيستيكا, تۋريزم, شوب جەنە قىزمەت كٶرسەتۋ سەكتورى, سونداي-اق ەلەۋمەتتٸك سالا. ەربٸر سالا بويىنشا ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ جەدەل شەشۋ شارالارى ٸسكە اسىرىلۋدا. كەشەندٸ جوسپاردى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن سالىقتىق ىنتالاندىرۋدى قامتيتىن زاڭناماعا تٷزەتۋلەردٸڭ شۇعىل توپتاماسى قابىلداندى.
