ادام دەنساۋلىعىنا زييان كەلتٸرۋشٸ فاكتورلار ٸشٸندە اتموسفەرانىڭ لاستانۋى ايرىقشا ورىن الادى. سوڭعى ون شاقتى جىلدا ادامزات ونى سەزٸنٸپ تە, كٶزٸمەن كٶرٸپ تە ٷلگەردٸ. تٸرشٸلٸك تۇتقاسى – وتتەگٸنٸڭ تاپشىلىعى, ەسٸرەسە, ەلەمنٸڭ ٸرٸ مەگاپوليستەرٸن تىعىرىققا تٸرەي باستادى. جۋىردا CNN جارييالاعان «بەيجٸڭنٸڭ كٶك تٷتٸنٸ: ەكٸ قالا تۋرالى ەڭگٸمە» اتتى ماقالا توزاڭنان تۇنشىققان قىتاي استاناسىنىڭ بٷگٸنگٸ جاعدايىن جايىپ سالعان. ەكولوگييالىق تٷيتكٸلدٸڭ سوڭى ەلەۋمەتتٸك تەڭسٸزدٸكتٸ ۋشىقتىرىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ شايقالۋىنا ەكەپ سوعاتىنىن كٶرسەتۋ ٷشٸن ماقالا اۆتورى تٷرلٸ دەيەكتەر كەلتٸرگەن. تٷسٸنگەنٸمٸز – التى قۇرلىقتى اۋزىنا قاراتقان الپاۋىت دەرجاۆانىڭ تاعدىرى تٷتٸنگە تەۋەلدٸ بولىپ تۇر.
ەلەمگە قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن كاتاكليزمدەردٸڭ كٶبەيۋٸ, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ, اۋىزسۋ تاپشىلىعى, اتموسفەرانىڭ قىزۋى مەن لاستانۋى سەكٸلدٸ جاھاندىق تٷيتكٸلدەر ادامزاتتى قىسپاققا الا باستادى. جەردٸڭ اتموسفەرا دەپ اتالاتىن ٷستٸڭگٸ قاباتىن, 80 شاقىرىمعا دەيٸنگٸ بيٸكتٸكتەگٸ كەڭٸستٸكتٸڭ 78 پايىزىن – ازوت, 21 پايىزىن – وتتەگٸ, 0,03 پايىزىن – كٶمٸرقىشقىل گازى, 0,04 پايىزىن – ارگون جەنە 0,93 پايىزىن ەرتٷرلٸ گازدار قۇرايتىنى بەلگٸلٸ. الايدا دٷنيەجٷزٸ بويىنشا جىلۋ ەنەرگيياسىن كٶپ تۇتىناتىن اۋىر ٶنەركەسٸپتٸڭ دامۋىنا بايلانىستى ادامدار تىعىز ورنالاسقان جەرلەردەگٸ اۋانىڭ قۇرامىندا وتتەگٸ كٷرت ازايىپ, كٶمٸرقىشقىل گازى كٶبەيدٸ. اتموسفەراداعى تابيعي تەپە-تەڭدٸك بۇزىلدى. ەڭ كٶپ تارايتىن ۋلى زاتتار – كٶمٸرتەگٸنٸڭ وكسيدٸ (سو), كٷكٸرتتٸڭ ديوكسيدٸ (SO2), ازوتتىڭ وكسيدى (موح), كٶمٸرسۋتەگٸ (Cn Hm) جەنە زيياندى شاڭ-توزاڭ. ولاردىڭ قۇرامىندا فتور قوسىندىسى, حلور, قورعاسىن, سىناپ جەنە بەنزاپيرەن سيياقتى قاۋٸپتٸ زاتتاردىڭ 500-دەن استام تٷرٸ بار. زيياندى گازداردىڭ اتموسفەراعا كٶپ مٶلشەردە شىعارىلۋى تىنىس الۋ ارقىلى ادام اعزاسىنا عانا ەمەس, تۇتاستاي جان-جانۋارلار, ٶسٸمدٸكتەر ەلەمٸنە, ەكوجٷيەنٸڭ, قورشاعان ورتانىڭ توزۋىنا ەكەپ سوعادى. بۇل – ەلەمدٸ تولعاندىرعان تٷيتكٸل.
امەريكالىق عالىمداردىڭ ەسەبٸنشە, ٸسٸك اۋرۋلارى مەن تىنىس الۋ ورگاندارىنداعى قاتەرلٸ اۋرۋلاردى تۋعىزاتىن اتموسفەراداعى ۇساق ديسپەرستٸك بٶلشەكتەر جىلىنا 2,1 ميلليون ادامنىڭ ٶمٸرٸن جالمايدى ەكەن. ال جالپىلاي العاندا, اۋانىڭ لاستانۋى جىل سايىن 7 ملن ادامنىڭ ٶلٸمٸنە سەبەپكەر بولادى.
قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى دەنساۋلىعىمىزعا عانا ەمەس, تۇرمىستىق ھەم ەلەۋمەتتٸك جاعدايىمىزعا تٸكەلەي ىقپال ەتە باستاعانىن اڭعارماۋ مٷمكٸن ەمەس. بۇرىن اۋىزسۋدى قۇتىلاپ ساتىپ الاتىن بولساق, ەندٸ تازا اۋاعا دا دەل سولاي اقشا تٶلەپ قول جەتكٸزەتٸن بولدىق. ٶيتكەنٸ عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەسس ٸلگەرٸلەگەن سايىن ادامزاتتىڭ تىنىسى تارىلىپ, تۇنشىعا باستادى. ەسٸرەسە, ميلليونداعان حالىق شوعىرلانعان قىتاي مەگاپوليستەرٸ كٶك اسپاندى تۇمشالاعان قارا تٷتٸنگە تۇنشىعىپ جاتىر. مىسالى, بەيجٸڭدە ٶمٸر سٷرەتٸندەر قالانىڭ اۋاسىمەن تىنىستاعاندا كٷنٸنە ەكٸ قوراپ تەمەكٸ شەككەندەي بولادى ەكەن. تىنىس الۋ اۋرۋلارىن قوزدىراتىن PM 2,5 ميكروبٶلشەكتەر مۇندا دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ نورماسىنان ٷش ەسە جوعارى ەكەنٸ انىقتالدى. سوندىقتان ٸرٸ قالالاردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاعىسى كەلەتٸن تۇرعىندارى قۇتىعا سىعىمدالعان تازا اۋانى ساتىپ الۋعا مەجبٷر. سولاردىڭ بٸرٸ – بەيجٸڭ تۇرعىنى تسزيان ۆان. CNN تٸلشٸسٸنە سۇحبات بەرگەن ەيەل قالانى تورلاعان توزاڭ ٶز وتباسىنىڭ ٶمٸر سالتىن قالاي ٶزگەرتكەنٸن ايتىپ بەرگەن.
تاڭەرتەڭ ۇيقىدان كٶزٸن اشقان بويدا تسزيان ۆاننىڭ ەڭ بٸرٸنشٸ ٸسٸ – ۇيىقتاپ جاتقان قىزىنىڭ اۋا تازارتقىش سٷزگٸسٸنەن ٶتكەن زالالسىز اۋامەن تىنىستاپ جاتقانىنا كٶز جەتكٸزۋ. كٶڭٸلٸ جايلانعان سوڭ عانا ول تاڭعى اس قامىنا كٸرٸسەدٸ. تاماققا مٷمكٸندٸگٸنشە ورگانيكالىق فەرمادان ەكەلٸنگەن كٶكٶنٸستەر مەن جەمٸس-جيدەكتەردٸ عانا پايدالانۋعا تىرىسادى. قولىن سٷزگٸدەن ٶتكەن سۋمەن جۋادى. سۋدى زيياندى زاتتاردان تازارتاتىن جابدىق اسحاناداعى قولجۋعىشتىڭ تٶمەنگٸ جاعىنا ورناتىلعان. ال اۋىزسۋ رەتٸندە قۇتىداعى يمپورتتالعان سۋدى عانا پايدالانادى. ۆاننىڭ ەر كٷنٸ وسىلاي باستالادى. قورشاعان ورتاداعى شاڭ-توزاڭنىڭ زالالىنان ٶزٸن جەنە وتباسىن قورعاۋ ٷشٸن قىتايلىق ەيەلدەر وسىلايشا ەر قادامىن قاداعالاپ وتىرۋعا مەجبٷر. «كٶزٸمٸزدٸ اشقاننان تٷنگٸ ۇيقىعا كەتكەنشە دەمالاتىن اۋامىز, ٸشەتٸن سۋىمىز بەن جەيتٸن اسىمىزعا ساقتىقپەن قاراپ, تازا ەكەنٸن مەزگٸل سايىن تەكسەرٸپ وتىرۋعا مەجبٷرمٸز», − دەيدٸ تسزيان ۆان.
ٶز ٶمٸرلەرٸن تٷتٸننٸڭ زالالىنان قورعاعىسى كەلەتٸن وتباسى ايلىق تابىسىنىڭ باسىم بٶلٸگٸن تازارتقىش قۇرىلعىلارعا جۇمسايدى. «لاس اۋا قالتامىزعا از سالماق تٷسٸرٸپ جاتقان جوق. بٸراق دەنساۋلىقتان ەشتەڭەنٸ اياۋعا بولمايدى. دەنٸڭ ساۋ بولماسا, شٸرٸگەن بايلىقتىڭ نە قادٸرٸ بار?», − دەيدٸ ۆان حانىم. الايدا قىتايدا قاتارى ٶسٸپ كەلە جاتقان ورتا تاپ پەن كەدەي حالىق ٷشٸن بايلار پايدالاناتىن ٷي جابدىقتارى قولجەتٸمسٸز. لاستانعان اۋانىڭ اۋرۋ-سىرقاۋ مەن تاپتىق تٷيتكٸلدەردٸ قاتار قوزعاۋى مەملەكەتتەگٸ ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تٶمەن وتباسىلار ٷشٸن اۋىر سوققى بولدى.
نانكين ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ قورشاعان ورتا مەكتەبٸ جٷرگٸزگەن زەرتتەۋلەردٸڭ قورىتىندىسىنا سٷيەنسەك, قىتايداعى ٶلٸم-جٸتٸمنٸڭ ٷشتەن بٸر بٶلٸگٸ اۋاداعى زيياندى زاتتاردىڭ سالدارىنان بولادى. ٶتكەن جىلدىڭ قاراشاسىندا جارييالانعان زەرتتەۋدە 2013 جىلى قىتايدىڭ 74 قالاسىندا تٸركەلگەن 3 ميلليوننان استام كٸسٸ ٶلٸمٸ زەرتتەلگەن. نەتيجەسٸندە ٶلٸم-جٸتٸمنٸڭ 31,8 پايىزى ٸرٸ قالالارداعى لاستانۋدىڭ ەسەرٸنەن تۋعان اۋرۋ-سىرقاۋدىڭ سالدارىنان بولعانى, ەسٸرەسە, بەيجٸڭدٸ اينالدىرا قورشاپ جاتقان حەبەي پروۆينتسيياسىنداعى قالالار ەلدەگٸ ەڭ قاتتى لاستانعان ايماق ەكەنٸ بەلگٸلٸ بولدى.
توزاڭ قالتانى قاعىپ بارادى
ۆاننىڭ وتباسى جۋىردا اۋانى سٷزگٸدەن ٶتكٸزەتٸن جاڭا قوندىرعى ورناتقان. قۇنى 4300 اقش دوللارىن قۇرايتىن ۆەنتيلياتسييالىق جٷيە سىرتتاعى اۋانى تازالاپ, ٷيدٸڭ ٸشٸنە ايداپ وتىرادى. سونداي-اق, ٷيدەگٸ ەر بٶلمەگە اۋا تازارتقىشتار قويىلعان. مۇنداي قۇرىلعىمەن سەگٸز بٶلمەنٸ تولىق جابدىقتاۋ ٷشٸن 7 200 اقش دوللارىن جۇمساعان. اۋا تازارتقىشتاردى ايىنا بٸر رەت اۋىستىرىپ تۇرۋ كەرەگٸن ەسكەرسەك, وعان تاعى 430 دوللاردى قوسىڭىز. تازا اۋامەن تىنىستاپ, تازا سۋ ٸشكٸسٸ كەلەتٸن وتباسى سۋ سٷزگٸسٸ ٷشٸن 300 دوللار جەنە سەبەزگٸ سٷزگٸلەرٸ ٷشٸن 1000 دوللاردان استام قاراجات شىعىنداپتى.
ال قىتايداعى دەۋلەتٸ تاسىعان وتباسىلار ساپالى اۋا مەن تازا سۋ جٶنٸندە كەڭەس بەرۋمەن اينالىساتىن Environment Assured سەكٸلدٸ كومپانييالاردىڭ قىزمەتٸن پايدالانادى. اتالمىش كومپانييا ٶز كلينەتتەرٸنە تۇرعىن ٷيلەر مەن كەڭسەلەردەگٸ اۋا قۇرامىنداعى توكسيندەردٸڭ ٷلەسٸن انىقتاپ بەرەدٸ. Environment Assured-تٸڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ الەكس كۋكوردىڭ ايتۋىنشا, كومپانييا قىزمەتتەرٸنٸڭ تولىق پاكەتٸن 15 مىڭ دوللارعا ساتىپ الۋعا بولادى.
اۋانىڭ لاستانۋ دەڭگەيٸ قىتايدا تۇرعىن ٷي قۇنىنىڭ قۇبىلۋىنا دا ىقپال ەتۋدە. مەسەلەن, ٷيلەرٸ اۋا تازارتقىش جٷيەمەن جابدىقتالعان بەيجٸڭنٸڭ MOMA كەشەنٸندەگٸ پەتەرلەردٸڭ قۇنى 3 ملن دوللاردان اسىپ جىعىلادى. بۇل قالانىڭ توزاڭدى اۋماعىنداعى كٶلەمٸ دەل سونداي پەتەرلەردٸڭ باعاسىنان شامامەن التى ەسە قىمبات.
تۇرعىن ٷيدٸڭ اۋماعىنان تىس جەرلەردە دە شىعىندار از ەمەس. جىلدىق وقۋ اقىسى 37 مىڭ اقش دوللارىن قۇرايتىن بەيجٸڭ حالىقارالىق مەكتەبٸ شاڭ-توزاڭ كەزٸندە بالالاردىڭ الاڭقايدا الاڭسىز ەرٸ قاۋٸپسٸز ويناۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن قىسىمدى كٷمبەزدەر ورناتتى. ونىڭ قۇنى – 5 ملن دوللار. ارزان ەمەس. سوعان قاراماستان, وقۋشى تارتۋدى كٶزدەيتٸن ٶزگە بٸلٸم مەكەمەلەرٸ دە وسى مەكتەپتٸڭ ٷلگٸسٸ بويىنشا كٷمبەزدەر ورناتۋدى قولعا الا باستادى.
دەنساۋلىقتارىنا قاتتى الاڭدايتىن بەيجٸڭدٸكتەر ٶندٸرۋشٸلەرگە ارنايى تاپسىرىس بەرٸپ, ٷيگە ەكولوگييالىق تازا ٶنٸمدەردٸ الدىرۋدى ەدەتكە اينالدىرعان. مەسەلەن, «تونيدىڭ فەرماسى» دەپ اتالاتىن شارۋا قوجالىعىنىڭ تاۋارلارىن جىل بويى ٷزدٸكسٸز تۇتىنۋ ٷشٸن ولار 3400 دوللار تٶلەۋٸ شارت. فەرما قىزمەتكەرلەرٸ تاپسىرىس بەرۋشٸنٸڭ ٷيٸنە اپتاسىنا ەكٸ رەت 3 كەلٸ تابيعي ازىق-تٷلٸك جەتكٸزٸپ بەرٸپ تۇرادى.
تىنىستى تارىلتقان تٷتٸننەن قاشىپ قۇتىلۋ ٷشٸن شەكارا اسىپ كەتەتٸن قىتايلىقتار دا از ەمەس. بٸراق ٶزگە مەملەكەتتەردە دە اۋا مەن سۋدىڭ, تاعامنىڭ جاعدايى جەتٸسٸپ تۇرعان جوق. ۇلىبريتانييادا سىعىمدالعان تازا اۋانىڭ بٸر قۇتىسى ٷشٸن 115 اقش دوللارىن تٶلەۋگە تۋرا كەلەدٸ. لاستانۋعا قارسى جاقپالاردىڭ قۇنى 100 دوللاردىڭ اينالاسىندا. سونداي-اق, نارىقتا بٶلمەنٸڭ توزاڭىن سورىپ الاتىن قىمبات بويتۇمارلار بار. قاراپايىم تۇرعىندار بۇلاردىڭ بٸرەۋٸن ساتىپ الادى دەگەنگە سەنۋ ٶتە قيىن.
مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكالىق دامۋى ميلليونداعان ادامنىڭ ماتەريالدىق جاعدايىن وڭالتقانىمەن, ەلدٸڭ جەدەل يندۋسترييالانۋى ارقاسىندا بايىعان قىتايدىڭ ەڭ اۋقاتتى ادامدارى ٶندٸرٸستٸك لاستانۋدان ٶزدەرٸن قورعاۋعا دەرمەنسٸز. «بۇل مەسەلە راسىندا دا ەلدٸ تىعىرىققا تٸرەپ تۇر. مەملەكەتتٸڭ بٷكٸل ايماعىنداعى اۋانىڭ لاستانۋى قىتايدىڭ ەلەۋمەتتٸك تۇراقتىلىعىنا قاۋٸپ تٶندٸرە باستادى», − دەيدٸ ستراتەگييالىق جەنە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ مامانى باربارا فينامور. جۋىردا چەندۋ قالاسىندا ٶتكەن ەكولوگييالىق نارازىلىق اكتسيياسى ماماننىڭ بۇل سٶزٸنە دەلەل بولا الادى. ابىروي بولعاندا, جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك شەرۋگە شىققان تۇرعىنداردى ىڭ-شىڭسىز تاراتىپ ٷلگەردٸ.
قىتايدىڭ سەتسٸز قادامدارى
قىتاي اۋاعا پارنيكتٸ گازداردى كٶپ كٶلەمدە شىعاراتىن مەملەكەتتەردٸڭ بٸرٸ. بۇل ەل ەكونوميكاسىن قىرۋار شىعىنعا باتىرۋدا. RAND كورپوراتسيياسىنىڭ دەرەگٸنە سٷيەنسەك, 2012 جىلى قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى سالدارىنان قىتاي 525 ملرد دوللار جوعالتقان. ەل ٷكٸمەتٸ اۋا ساپاسىنىڭ بۇزىلۋى ٶزەكتٸ مەسەلە ەكەنٸن بٸلەدٸ. 2014 جىلى قحر بيلٸگٸ رەسمي تٷردە «لاستانۋعا قارسى سوعىس» باستاعانى ەستە. الايدا نەتيجە كٶڭٸل كٶنشٸتەرلٸك ەمەس. شەتەل اسىپ, جاتجۇرتتىقتاردىڭ تەجٸريبەسٸمەن تانىسىپ, اۋانىڭ لاستانۋىنان ساقتانۋ جولدارىن ٷيرەنٸپ كەلۋگە قىتايداعى جوعارعى جەنە ورتا تاپ ٶكٸلدەرٸنٸڭ مٷمكٸندٸگٸ جەتپەيدٸ دەگەنگە سەنۋ قيىن. الايدا دابىل قاعىلىپ, قاۋٸپ تۋرالى قاتاڭ ەسكەرتۋ جاسالعان كٷننٸڭ ٶزٸندە ەل تۇرعىندارى اۋزى-مۇرىندارىن شەلٸمەن وراۋدان ەرٸ اسپايدى. تىم قۇرىعاندا قورعانىس ماسكالارىن كيٸپ جٷرۋدٸ ەدەتكە اينالدىرا الماعاندار كٶپ. ەلدە ەكولوگييالىق جاعدايدىڭ ۋشىققانى سونشالىق, جەرگٸلٸكتٸ باق ەكٸ كٷننٸڭ بٸرٸندە مەملەكەتتٸك بيلٸككە لاستانۋدىڭ سالدارىمەن كٷرەسۋدٸڭ تيٸمدٸ جولدارىن قاراستىراتىن ۋاقىت جەتكەنٸن ەسكەرتۋدەن شارشادى.
دەسە دە, سوڭعى جىلدارى قىتاي قورشاعان ورتانى قورعاۋ باعىتىندا بٸرقاتار نەتيجەلٸ قادامدار جاساعانىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. مەسەلەن, «سينحۋا» اگەنتتٸگٸنٸڭ حابارلاۋىنشا, بٷگٸندە بەيجٸڭ قالاسىنىڭ اينالاسىنداعى 663 ەلدٸ مەكەن كٶمٸردٸڭ ورنىنا تابيعي وتىن پايدالانا باستاعان. ال قىتايدىڭ كليمات جٶنٸندەگٸ پاريج كەلٸسٸمٸنە قول قويۋى حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ ماڭىزدى قادام بولدى. اسپان استى ەلٸنٸڭ جەل جەنە كٷن ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋ كٶلەمٸ بويىنشا ەلەمدٸك كٶشباسشىلاردىڭ بٸرٸ ەكەنٸن ەشكٸم جوققا شىعارمايدى. الايدا بۇل شارالاردىڭ بارلىعى تٷتٸنگە تۇنشىققان بەيجٸڭنٸڭ تاساسىندا قالىپ قويعانداي. قىتاي بيلٸگٸ ەل استاناسىندا ٶمٸر سٷرۋ مٷمكٸن بولماي بارا جاتقانىن ايتقان اۋىزدارعا قاشانعا دەيٸن قاقپاق بولارى بەلگٸسٸز. جەلٸدە ونداعان ميلليون ادام تاماشالاعان «كٷمبەز استىندا» دەرەكتٸ فيلمٸنٸڭ ساناۋلى كٷننەن سوڭ قىتاي سايتتارىنان ٸزٸم-عايىم جوعالۋى مەملەكەتتٸك تسەنزورلاردىڭ ٸسٸ ەكەنٸن شامالاۋ قيىن ەمەس. لاستانۋدىڭ سوراقى سالدارلارىن اشىپ كٶرسەتكەن فيلم بيلٸككە ۇناماعانى انىق.
بٸرەۋدٸڭ باس اۋرۋى – بٸرەۋدٸڭ نانى
ٷكٸمەت تٷيتكٸل كٶرگەن جەردەن كەسٸپكەرلەر مٷمكٸندٸك كٶرەدٸ. ٶزٸنٸڭ جەنە كٸشكەنتاي قىزدارىنىڭ ٶمٸرٸن قورعاۋ ٷشٸن سىرتقى ورتادان وقشاۋلانعان تسزيان ۆان سيياقتى جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار لاستانۋدان پايدا كٶرٸپ وتىرعان كەسٸپكەرلەردٸڭ ٶندٸرٸسٸن ٶركەندەتۋدە.
«كٸشكەنتاي قىزىمنىڭ ٶمٸرگە كەلگەنٸنە كٶپ بولعان جوق. ونىڭ دەمالعاندا شاڭ-توزاڭ جۇتىپ جاتقانىن ويلاعان سايىن ٷرەيٸم ۇشادى. اۋا تازارتاتىن قۇرىلعىنىڭ جۇمىس ٸستەپ تۇرعانىن ۇدايى تەكسەرٸپ وتىرۋ ٷشٸن ەكٸ كٷن بويى كٶز ٸلگەن جوقپىن. بالالارىم ەلٸ تىم كٸشكەنتاي. ولاردىڭ ٶمٸرٸ ٷشٸن قاتتى الاڭدايمىن», – دەيدٸ ۆان.
لاستانعان اۋانىڭ ارقاسىندا قىتايلىق ٸسكەرلەر كەسٸپتٸڭ جاڭا تٷرٸن دٶڭگەلەتە باستادى. Daxue كونسالتينگتٸك كومپانيياسىنىڭ دەرەگٸنشە, 2010 جىلى قىتايدا 200 مىڭ اۋا تازارتقىش قۇرىلعى ساتىلعان. تٶرت جىلدان كەيٸن بۇل كٶرسەتكٸش 2 ميلليونعا بٸر-اق سەكٸردٸ. Huidian ماركەتينگتٸك كومپانيياسىنىڭ زەرتتەۋٸنە سٷيەنسەك, اۋا تازارتقىش جابدىقتارعا دەگەن سۇرانىس 2018 جىلى 4 ميلليونعا جەتۋٸ ىقتيمال.
«اۋا تازارتۋ قۇرالدارىنىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ كٷن ٶتكەن سايىن ارتىپ كەلەدٸ» دەيدٸ Environment Assured-تٸڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ الەكس كۋكور. مەسەلەن, قىتايدىڭ Xiaomi تەحنولوگييالىق كومپانيياسىنىڭ قۋاتتى اۋا تازارتقىشتارى 360 دوللار تۇرادى.
ٸشٸنە تازا اۋا سىعىمدالعان قۇتىلار دا الىپساتارلار ٷشٸن ولجالى بيزنەس كٶزٸنە اينالدى. سوڭعى جىلدارى قىتايلىقتار 7,7 ليترلٸك باللونعا سىعىمدالعان تازا اۋانى كانادادان ساتىپ الا باستاعان. بٸر قۇتىنىڭ قۇنى 108 يۋان – بەس دوللار. باللونداعى وتتەگٸ شامامەن بٸر سەكۋندتىق 150 جۇتىم اۋانى قۇرايدى. كانادالىق Vitality Air كومپانيياسى ٶتكەن جىلدان بەرٸ اسپان استى ەلٸنە تاۋدىڭ تازا اۋاسى قۇيىلعان قۇتىلاردى وتتەگٸ ماسكاسىمەن بٸرگە تۇراقتى تٷردە ساتىپ كەلەدٸ. بٸر جۇتقان كەزدە ادامنىڭ ٶكپەسٸنە 400-500 ميلليليتر اۋا بارادى دەپ ەسەپتەگەندە, باللونداعى اۋا 15 رەت كەۋدەنٸ كەرە دەم العانعا عانا جەتەدٸ.
كانادا تىنىق مۇحيتىنىڭ ارعى جاعىندا ورنالاسقان. سوندىقتان الىستان اربالاعاننان گٶرٸ, جاقىننان دوربالاعان تيٸمدٸ بولاتىنىن تٷسٸنگەن جەرگٸلٸكتٸ كەسٸپكەرلەر اۋانى ەندٸ جاڭا زەلاندييادان ساتىپ الا باستاعان. بٸراق جاڭازەلاندييالىقتار اۋانىڭ باعاسىن كانادالىقتاردان قىمباتىراق سۇراپ وتىرعان كٶرٸنەدٸ. جاڭا زەلاندييانىڭ تازالانعان, وتتەگٸگە باي تەڭٸز اۋاسى تولتىرىلعان, سىيىمدىلىعى 7,7 ليترلٸك باللوننىڭ قۇنى 219 يۋان, بٸزدٸڭ ۆاليۋتاعا شاققاندا 10749 تەڭگە. ياعني, قىتايلىقتار بٸر جۇتىم تازا اۋا ٷشٸن 1,2 يۋان (60 تەڭگە) تٶلەۋٸ تيٸس.
اۋانى ساتىپ الاتىن كٷن الاشتىڭ باسىنا دا تۋۋى مٷمكٸن. حالىقارالىق ساراپشىلار جۋىردا اۋانىڭ لاستانۋ دەڭگەيٸ بويىنشا ادام ٶمٸرٸنە قاۋٸپتٸ بولىپ تابىلاتىن قازاقستانداعى 15 قالانى اتادى. ولاردىڭ ٸشٸندە الماتى, شىمكەنت, تاراز, اقتاۋ, قىزىلجار سيياقتى بەس ٸرٸ قالا بار. Quality of Living Survey حالىقارالىق ساراپتاۋ ورتالىعىنىڭ مەلٸمەتتەرٸنە قاراعاندا, الماتى قورشاعان ورتانىڭ تازالىق دەڭگەيٸ بويىنشا ەلەمدەگٸ 230 ٸرٸ قالانىڭ ٸشٸندە 176-ورىندى يەمدەنٸپتٸ. بٸراق ەلگٸ 230 قالانىڭ كٶبٸندە ون ميلليوننان استام تۇرعىن بار. بٸزدٸڭ الماتىنىڭ حالقى ەكٸ ميلليونعا دا تولمايدى, ٶندٸرٸس ورىندارى دا ولاردىكٸنەن ايتارلىقتاي از, بٸراق اۋاسى ٶتە لاس. اۋاداعى ۋلى زاتتار بەيجٸڭدە نورمادان 3 ەسەگە ارتىق بولسا, بٸزدٸڭ قالامىزدا 9 ەسەگە كٶپ ەكەن. بۇل – Almaty Urban Air مەلٸمەتٸ. اۋاداعى زيياندى زاتتاردى سەيٸلتۋگە مەترولوگييالىق جاعدايدىڭ قولايسىزدىعى سەبەپ دەيدٸ ماماندار. بٸز دە كٶپ ۇزاماي اۋا سۇراپ, مۇحيتتىڭ ارعى جاعىندىلارعا الاقان جايىپ جٷرمەسەك بولعانى دا.
انار لەپەسوۆا, "تٷركٸستان" گازەتٸ
