«QazaqGeography» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بٸرلەستٸگٸ تٷركٸستان وازيسٸنٸڭ تۋريستٸك ەلەۋەتٸن زەرتتەۋ جوباسى اياسىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن باسپاسٶز تۋرىن ۇيىمداستىردى. وبلىستىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇيىمداستىرىلعان شارادا تٸلشٸلەرگە ٶڭٸردەگٸ بٸرەگەي تاريحي-مەدەني نىساندارىمەن ونىڭ ٸشٸندە از زەرتتەلگەن تاريحي ورىندار تانىستىرىلدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
بٷگٸنگٸ تاڭدا تٷركٸستان وبلىسىنىڭ تاريحى مەن مەدەنيەتٸ ٷشٸن ەرەكشە ماڭىزى بار ارحەولوگييالىق جەنە سەۋلەت ەسكەرتكٸشتەرٸنٸڭ سانى 1663 نىساندى قۇرايدى. ولاردىڭ ٸشٸنە حالىقارالىق ماڭىزى بار ەسكەرتكٸش- قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸ, 31 ۇلتتىق جەنە 421 جەرگٸلٸكتٸ ماڭىزى بار, سونداي-اق الدىن الا جازبالار تٸزٸمٸنە 1210 تاريحي-مەدەني مۇرا ەنگٸزٸلگەن. ارحەولوگييالىق نىساندار اراسىندا كٷلتٶبە قالاشىعىن ەرەكشە اتاپ ٶتۋگە بولادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا 2020 جىلعى 28 قىركٷيەكتەگٸ تٷركٸستان قالاسىنا جاسالعان ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى اۋدانى 27 گا ۋچاسكەدە ارحەولوگييالىق جەنە كونسەرۆاتسييالىق-رەستاۆراتسييالاۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان «كٷلتٶبە قالاشىعى» ارحەولوگييالىق پاركٸن قۇرۋ جٶنٸندەگٸ جوبا تانىستىرىلعانى بەلگٸلٸ. بۇل رەتتە قالاشىقتىڭ بارلىق الاڭى ەرقايسىسى 9 گا-دان 3 ۋچاسكەگە بٶلٸنگەن. بٷگٸنگٸ تاڭدا جۇمىستار 18 گەكتارعا جٷرگٸزٸلگەن. بولاشاقتا بۇل اباتتاندىرىلعان ارحەولوگييالىق ساياباق, جاياۋ جٷرگٸنشٸلەر كٶشەسٸ, جابىق كٷمبەز بولادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. جوبا قر مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ مەن نەگٸزگٸ دەمەۋشٸسٸ بولىپ تابىلاتىن Eurasian Resources Group (ERG) ٶنەركەسٸپتٸك كومپانيياسى جەنە «قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مەدەنيەت ينستيتۋتى» جشس (سوڭعىسى «QazaqGeography» رقب-نىڭ ستراتەگييالىق سەرٸكتەسٸ بولىپ تابىلادى) اراسىنداعى ٶزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم نەگٸزٸندە جٷزەگە اسىرىلادى.
«كٷلتٶبە قالاشىعىن اۋقىمدى ەۋرازييا حالىقتارى مەدەنيەتتەرٸنٸڭ ىقپالداسۋ جەنە ٶزارا ىقپالداسۋ ٷدەرٸستەرٸن زەرتتەۋدەگٸ نەگٸزگٸ ەسكەرتكٸش رەتٸندە جالعاسىپ جاتقان عىلىمي زەرتتەۋلەر تٷركٸستاننىڭ تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ كٶنە كيەلٸ ورتالىعى رەتٸندەگٸ مەرتەبەسٸن ودان ەرٸ نىعايتا تٷسەدٸ. سونىمەن قاتار, جاپونيياداعى يوسينوگاري, اقش-تاعى پاركين, بليسبرۋك - رەينحەيم ەۋروپالىق ارحەولوگييالىق پاركٸ سيياقتى ەلەمنٸڭ ەيگٸلٸ ارحەولوگييالىق پاركتەرٸ ٷلگٸسٸمەن كٶپتەگەن تۋريستەردٸ تارتاتىن بولادى», - دەپ اتاپ ٶتتٸ قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مەدەنيەت ينستيتۋتىنىڭ (قازعزمي) باس ديرەكتورى جەنە قازبا جۇمىستارىنىڭ عىلىمي جەتەكشٸسٸ اندرەي حازبۋلاتوۆ.
ال, وبلىستىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى گٷلميرا احبەرديەۆانىڭ ايتۋىنشا, تٷركٸستان قالاسىن تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ مەدەني جەنە رۋحاني استاناسى, ورتالىق ازيياداعى حالىقارالىق تۋريزم مەن قاجىلىق ورتالىعى رەتٸندە دامىتۋ بٷگٸنگٸ تاڭدا تۋريزم سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ستراتەگييالىق باسىمدىقتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى.
«بٸرەگەي سەۋلەت-تاريحي جەنە ارحەولوگييالىق ەسكەرتكٸشتەرٸ, سونداي - اق تاڭعاجايىپ تابيعاتى مەن ٶزٸندٸك مەدەنيەتٸ بار تٷركٸستان وبلىسى تۋريزمدٸ ۇلتتىق جەنە حالىقارالىق دەڭگەيدە دامىتۋ ٷشٸن ٷلكەن ەلەۋەتكە يە. مەسەلەن, كٷلتٶبە قالاشىعىندا تابىلعان بارلىق زاتتاردىڭ تاريحي جەنە مەدەني ماڭىزى زور سانالادى. ٶيتكەنٸ ول - I عاسىردان XIX عاسىرعا دەيٸنگٸ تٷرلٸ تاريحي كەزەڭدەردە قالا تۇرعىندارىنىڭ ماتەريالدىق, ەكونوميكالىق ٶمٸرٸنٸڭ ايعاعى. بۇعان 2020 جىلدىڭ دالالىق ماۋسىمىندا كٷلتٶبە قالاشىعىندا قازعزمي-دٸڭ «كٷلتٶبە قالاشىعىنىڭ تاريحي نىساندارىن قالپىنا كەلتٸرۋ« جوباسى اياسىندا تابىلعان سيرەك كەزدەسەتٸن جەنە قىزىقتى ارتەفاكتٸلەر قويىلعان كٶرمەدە بولعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا كٶز جەتكٸزدٸ», - دەيدٸ گٷلميرا احبەرديەۆا.
باق ٶكٸلدەرٸ كٷلتٶبەدە ۇسىنىلعان ەرٸ ونىڭ ٷزدٸكسٸز تاريحىن كٶرسەتەتٸن, قاڭلى دەۋٸرٸنەن باستاپ حح عاسىردىڭ باسىنا دەيٸنگٸ بارلىق بٸرەگەي ەسكەرتكٸشتەرمەن تانىستى. قازاقستانداعى جالعىز جاقسى ساقتالعان ەسكەرتكٸش – ەجەلگٸ قالا مەدەنيەتٸنٸڭ كۋەگەرٸ ەكەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ. سونداي-اق, باسپاسٶز تۋرىنا قاتىسۋشىلار قارناق اۋىلىنىڭ باتىس شەتٸندە ورنالاسقان, VII – VIII-XIV عاسىرلارعا جاتاتىن قارناق قالاشىعىنا باردى. ەسكٸ مازار اۋماعىنا, مىڭجىلدىق ماجراتۋت تۇت اعاشىن كٶردٸ. «نەپا» عىلىمي-ەكسپەريمەنتتٸك پراكتيكالىق ارحەولوگييا « جشس ديرەكتورى رۋسلان شەرباەۆپەن كەزدەسٸپ, جوسپارلانعان ارحەولوگييالىق جۇمىستارمەن تانىستى. قارناق اۋىلىنداعى «18-19 عع.شاممات-يشان مەشٸت-مەدرەسەسٸ« مۇراجايىن ارالادى. ولارعا كٶپتەگەن تاريحي-مەدەني ماڭىزى بار نىسانداردىڭ ساقتالۋى مەن تۋريستەردٸڭ كەلۋٸنە قولجەتٸمدٸ بولۋى تيٸستٸگٸ تۋرالى اقپاراتتار ايتىلدى.
«اتالعان جوبا ەلٸمٸزدٸڭ مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنٸڭ قولداۋىمەن جٷزەگە اسۋدا. وعان سەيكەس ەۋرازييالىق توپتىڭ مٷشەلەرٸمەن ٷش باعىتتان تۇراتىن عىلىمي ارحەولوگييالىق رەستاۆراتسييالىق جۇمىستار اتقارىلۋدا. مەسەلەن, قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸندە يۋنەسكو-نىڭ زاماناۋي ماتەريالدى قولدانباۋ, اۋتەنتيفيكاتسيياسىن ساقتاۋ, تٷپنۇسقاسىن جۇمىس بارىسىندا رەستاۆراتسييا كەزٸندە ەجەلگٸ تەحنولوگييانى ساقتاۋ نەگٸزگە الىنعان. قۇرىلىس بالشىقتان جاسالىپ, وندا بٸرقاتار عىلىمي جۇمىستار جٷرگٸزٸلدٸ. بٸزدٸڭ توپ بٸرنەشە نىساندى انىقتاپ, ولاردى قايتا قالپىنا كەلتٸردٸك», - دەيدٸ اندرەي حازبۋلاتوۆ.
اتالعان شاراعا وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى ماقسات مىرزاليەۆ تە ارنايى قاتىسىپ, تاريحي ورىنداردى كەڭٸنەن تانىمال ەتۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ. قازاق تاريحى ٷشٸن ورنى بٶلەك نىسانداردىڭ ودان ارى دامۋىنا جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك تاراپىنان كٶڭٸل بٶلٸنٸپ, اتقارىلعان جۇمىستىڭ نەتيجەسٸ اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
«تٷركٸستان قالاسى وبلىس ورتالىعى بولعالى بەرٸ ٶتە قارقىندى دامۋ ٷستٸندە. بٷگٸندە وبلىستىڭ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزىن دامىتۋ بويىنشا كەشەندٸ جوسپار قابىلداندى. سونىڭ اياسىندا ٶڭٸردەگٸ تۋريزمنٸڭ دامۋىنا 320 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى قاراستىرىلىپ, 30-دان استام جوبا جٷزەگە اسىرىلۋدا. ودان بٶلەك تۋريزمنٸڭ دامۋى بويىنشا مەملەكتەتٸك باعدارلاما قابىلدانىپ, ونىڭ اياسىنا 10 تۋريستٸك نىسان ەنگٸزٸلٸپ وتىر»,- دەدٸ ماقسات مىرزاليەۆ.
ايتا كەتەيٸك, «QazaqGeography» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بٸرلەستٸگٸ 2013 جىلدىڭ 16 قازانىندا قۇرىلعان. اتالعان بٸرلەستٸك مٷشەلەرٸ گەوگرافييا مەن ساباقتاس عىلىمداردى زەردەلەۋ جەنە تانىمال ەتۋ مەن عىلىمعا, بٸلٸمگە جەنە قورشاعان ورتانى ساقتاۋعا جەردەمدەسۋ بارىسىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارۋدا. سونىمەن قاتار, تابيعاتتى قورعاۋ قىزمەتٸنە قاتىسۋدا, ەلٸمٸزدٸڭ تابيعي, تاريحي جەنە مەدەني مۇراسىن تانىمال ەتۋگە دە اتسالىسىپ جٷر. قازاقستاندا تۋريزمدٸ دامىتۋ ٷشٸن ەلٸمٸزدٸڭ بٸرەگەي تاريحي-مەدەني جەنە گەوگرافييالىق نىساندارىنا نازار اۋدارۋعا باعىتتالعان تٷرلٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋدا.
