فوتو: okg.kz
تاۋدىڭ ەتەگٸنە جايعاسقان تٷلكٸباس اۋدانىنىڭ قايسىبٸر ەلدٸ مەكەنٸنە بارا قالساڭىز دا, ەرەكشە ەسەم تابيعاتىنا, جاسىل جەلەكتٸ اۋىلدارىنا كەزٸگەسٸز. ارىس اۋىلدىق وكرۋگٸ ورنالاسقان ايماقتىڭ دا تابيعاتى ەرەكشە. وعان وكرۋگ ورتالىعى – كەرەيتكە كٸرە بەرٸستەن-اق كٶز جەتكٸزەسٸز. بەينە بٸر عاجايىپتار ەلٸنە ەنگەندەي ەسەردە بولاسىز. مايدا تولقىندارى جاعالاۋدى ۇرىپ, سىلدىراي اققان ارىس ٶزەنٸنٸڭ اينالاسىنداعى نۋ توعاي كٶز الدىڭىزعا جاسىل تٷسكە مالىنعان ورماندى ەلەستەتەدٸ. كيەلٸ جەرلەردٸڭ تٶسٸنەن باستاۋ الاتىن مٶلدٸر بۇلاق-باستاۋلار عاجايىپ ەسەمدٸكتٸ تولىقتىرا تٷسەدٸ. وسى ارىس اۋىلدىق وكرۋگٸنٸڭ قۇرامىنا ماقتالى, قايىرشاقتى, كەرەيت ەلدٸ مەكەندەرٸ كٸرەدٸ.
بۇل اۋىلداردىڭ تاريحى تەرەڭدە جاتىر. اتاپ ايتار بولساق, كەرەيت (بۇرىنعى يلينكا) اۋىلىنىڭ نەگٸزٸ 1881 جىلى قالانعان ەكەن. ٸشكٸ رەسەيدەن قونىس اۋدارىپ كەلگەن قارا شەكپەندٸ كەلٸمسەكتەر الدىمەن كەرەيت باستاۋىنا قونىستانادى دا, ٶزدەرٸنٸڭ يليا مەرەكەسٸنٸڭ قۇرمەتٸنە سەلونى يلينكا دەپ اتاپ كەتەدٸ.
ماقتالى اۋىلى بۇرىنعى سالارىق, قاراباستاۋ, قاراٷڭگٸر, قاراتوعاي, تٶبەلدٸرٸك سەكٸلدٸ شاعىن اۋىلداردان قۇرالعان ٷلكەن ەلدٸ مەكەنگە اينالادى. 1935 جىلى اۋداندا ماقتادان مول ٶنٸم جينالۋىنا وراي بۇل ەلدٸ مەكەن ماقتالى اتاۋىنا يە بولىپتى. قايىرشاقتى اۋىلى 1923 جىلى قارادٶڭ, كٶكتاندى, قاراعاشتى, قايىرشاقتى اۋىلدارىنىڭ بٸرٸگۋٸنٸڭ نەتيجەسٸندە قۇرىلادى. ەلٸمٸزدەگٸ ٸرٸلەندٸرۋ ساياساتىنىڭ نەگٸزٸندە 1950 جىلى قايىرشاقتى, 1958 جىلى ماقتالى اۋىلى كيروۆ اتىنداعى ۇجىمشارعا قوسىلادى. بۇل ۇجىمشاردى ەر جىلدارى ق.سارمانتاەۆ, و.كازانوۆ, ۆ.شۋماەۆ, ي.پانچەنكو, م.قونىسباەۆ, ا.مىرزاتاەۆ باسقارسا, اۋىلدىق كەڭەستٸڭ تٸزگٸنٸن ۋ.مايماقوۆ, ە.ٸزتٸلەۋوۆ, ج.توعىزباەۆ, ب.ەلٸمبەكوۆ, ب.كەمەلوۆ, ج.ەسٸلبەكوۆ, س.سۇلتانباەۆ, ي.وشاەۆ, كەيٸنٸرەك ەكٸمشٸلٸك جٷيە ٶمٸرگە كەلگەن سوڭ ا.رىسباەۆ, م.نۇراحانوۆ, ق.قالمىرزاەۆ, ق.نەرەنباەۆ, ك.امالوۆ ەسٸمدٸ ازاماتتار ۇستاعان. قازٸرگٸ تاڭدا ارىس اۋىلدىق وكرۋگٸنٸڭ ەكٸمٸ قىزمەتٸن ولجاس پەرنەحانۇلى ساتىبالديەۆ اتقارىپ كەلەدٸ.
وكرۋگ اۋماعىنىڭ جەر كٶلەمٸ 13399 گەكتاردى قۇرايدى. ٶزارا ىنتىماعى مەن تاتۋلىعى جاراسقان بۇل جەردە تٶرت ۇلتتىڭ باسىن قوسقان 3500 حالىق تۇرادى. وكرۋگ تۇرعىندارى نەگٸزٸنەن مال, ەگٸن شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. جەكە كەسٸپكەرلٸكپەن اينالىساتىنداردىڭ, ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتۋشىلار قاتارى دا از ەمەس. بٸز وسى وكرۋگتٸڭ بٷگٸنگٸ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸمەن تانىسۋ ٷشٸن ولجاس پەرنەحانۇلىن ەڭگٸمەگە تارتقان ەدٸك. ەكٸممەن بولعان ەڭگٸمەمٸز تٶمەندەگٸشە ٶربٸدٸ.
– وكرۋگ بويىنشا بيىل قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا?
– بٸز ٷشٸن 2024 جىل سەتتٸ باستالدى. وكرۋگ اۋماعىندا تالاي اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. اتاپ ايتقاندا, جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبٸنەن 1 ملن. 598 مىڭ تەڭگەگە «TVRKISTAN QYZMET 2050» جشس تاراپىنان مال توعىتۋ ورنىنا اعىمداعى جٶندەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ, بۇل جۇمىس تولىعىمەن اياقتالدى. «ەل ىنتىماعى» جشس تاراپىنان كەرەيت اۋىلىنداعى جامالبەك ەسٸلبەكوۆ اتىنداعى كٶشەنٸڭ اياق جاعىنداعى قاۋٸپتٸ ايماققا جول قورشاۋى ورناتىلىپ, پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. وبلىستىق جەنە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبٸنەن «اۋىل – ەل بەسٸگٸ» باعدارلاماسى اياسىندا كەرەيت اۋىلىنداعى ەسٸلبەكوۆ, مىرزاتاي, ەركٸنبەك, تۇرمانۇلى كٶشەلەرٸنە جەنە ماقتالى ەلدٸ مەكەنٸندەگٸ بايبوسىنۇلى, مۇراتباەۆ, تەۋەلسٸزدٸك كٶشەلەرٸنە جٶندەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. اۋداندىق بيۋدجەت ەسەبٸنەن كەرەيت اۋىلىنداعى اۋىز سۋ جٷيەسٸنە اعىمداعى جٶندەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ, سۋ جيناۋعا 50 تەكشە مەتر قوسىمشا رەزەرۆۋار ورناتىلدى. بۇدان بٶلەك, قاۋٸپتٸ ايماق ماڭىنا ورنالاسقان اۋىلدى سۋ شايىپ كەتپەۋٸ ٷشٸن ارىس ٶزەنٸنٸڭ ارناسى تالاپقا ساي رەتكە كەلتٸرٸلدٸ.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبٸنەن ماقتالى اۋىلىندا زاماناۋي فەلدشەرلٸك امبۋلاتورييالىق بەكەت قۇرىلىسى باستالىپ, قازٸرگٸ تاڭدا جۇمىس قارقىندى جٷرٸپ جاتىر. دەمەۋشٸلەر ەسەبٸنەن كەرەيت اۋىلىندا جابىق تٷردەگٸ شاعىن سپورت كەشەنٸ اشىلىپ, ەل يگٸلٸگٸنە پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. ەرينە, بۇل جۇمىستاردىڭ بارلىعىن جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمشٸلٸك قانا ەمەس, ارىس اۋىلدىق وكرۋگٸ ارداگەرلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى ورازبەك دەۋلەتاليەۆ پەن جەرگٸلٸكتٸ اقساقالدار كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى جاقسىبەك قۇدايبەرگەنوۆ باستاعان ەل اعالارى قاداعالاپ, باسى-قاسىنان تابىلىپ جٷردٸ.
– ال, تازالىق مەسەلەسٸ قالاي شەشٸلگەن?
– بۇل جاعىنان ۇيالمايمىز. تازالىق مەسەلەسٸ بٸزدە كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسپەگەن. ەر مەكەمە, ەر شارۋاشىلىق, مەكتەپ ۇجىمى, مەدەنيەت قىزمەتكەرلەرٸ, ەكٸمشٸلٸك قىزمەتكەرلەرٸ بولسىن, ٶزدەرٸنە قاراستى اۋماقتى مۇنتازداي تازا ۇستاپ وتىر. ەستەرٸڭٸزدە بولسا, بۇدان بٸراز جىل بۇرىن بٸزدٸڭ وكرۋگ وبلىس كٶلەمٸندەگٸ «ەڭ ٷلگٸلٸ اۋىل» نوميناتسيياسىن جەڭٸپ العان. بٸز وسى اتقا ساي تازالىققا دەگەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸمٸزدٸ ٸس جٷزٸندە تانىتىپ كەلەمٸز.
– سپورت پەن مەدەنيەت سالاسىنا قاراي ويىسساق...
– رەسپۋبليكاعا بەلگٸلٸ ماقتالى حالىق تەاترى, باسقا دا كٶركەمٶنەرپازدار ٷيٸرمەسٸ قالىپتى جۇمىس اتقارۋدا. سپورت جارىستارى دا تۇراقتى ٶتٸپ تۇرادى. جاستار اراسىندا ۇلتتىق سپورت – كٶكپارعا قىزىعۋشىلىق ارتىپ وتىر. جۋىردا ماقتالى اۋىلىندا «اتا-بابانى قۇرمەتتەۋ – ۇرپاق پارىزى» اتتى ٸس-شارا ٶتتٸ. وندا ەسٸمدەرٸ التى الاشقا مەلٸم بايتٸلەۋ جەنە بەيٸمبەت بابالاردان تاراعان ۇرپاقتار ۇيىمداستىردى. كٶپشٸلٸككە ارناپ اس تاراتىلدى. جينالعان قاۋىمدى ىنتىماققا, بٸرلٸككە, تاتۋلىققا شاقىرعان مازمۇندى ەڭگٸمەلەر ايتىلدى. ول تۇرعىندارعا, ونىڭ ٸشٸندە جاس ۇرپاققا سونى سەرپٸن, جٸگەر سىيلادى. اللا رازىلىعى ٷشٸن بەرٸلگەن ٷلكەن استا قۇران وقىلدى. ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن كەلگەن باۋىرلار اتا-بابالارىنىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتٸپ, زييارات جاسادى. وكرۋگ اۋماعىندا بۇدان باسقا دا جان جادىراتار ٸستەر اتقارىلۋدا. ولاردىڭ باسى-قاسىندا ٶمٸردەن كٶرگەندەرٸ, كٶڭٸلگە تٷيگەندەرٸ مول اعا بۋىن ٶكٸلدەرٸنٸڭ جٷرگەنٸ, ەرينە, قۇپتارلىق جاعداي. بٸر اۋىز سٶزبەن ايتقاندا, ارىس اۋىلدىق وكرۋگٸندە اۋىز تولتىرىپ ايتار ٸستەر كٶپ.
– ەندەشە, ٸستەرٸڭٸزگە سەتتٸلٸك تٸلەيمٸز!
ورىنتاي كٶمەكوۆ,
تٷلكٸباس اۋدانى
