«Egemen Qazaqstan» گازەتٸنٸڭ بٷگٸنگٸ سانىندا ەۋرازييا جازۋشىلار وداعىنىڭ باسشىسى ياكۋپ ٶمەروعلۋدىڭ «تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ ۇلى ويشىلى» اتتى ماقالاسى جارييالاندى. "ۇلت اقپارات" ماقالانىڭ تولىق مەتٸنٸن ۇسىنادى.
اباي قۇنانبايۇلى – زاماناۋي قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى رەتٸندە قازاق مەدەنيەتٸ ٷشٸن دە, بٷكٸل تٷرٸك ەلەمٸ مەدەنيەتٸ ٷشٸن دە ماڭىزدى تۇلعا. ول قازاق تٸلٸنە, جالپى رۋحانيياتىنا, سونداي-اق بٷكٸل تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ ەدەبيەتٸ مەن مەدەنيەتٸنە جاڭاشىلدىق پەن بايلىق ەكەلدٸ, قالامىنىڭ كٷشٸمەن ەلەمدٸ تاڭعالدىردى. ٶلەڭدەرٸندە دە, قارا سٶزدەرٸندە دە قازاق مەدەنيەتٸ مەن تٷرٸك مەدەنيەتٸن ەر قىرىنان تانىتتى.
اباي قۇنانبايۇلى – زاماناۋي قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى رەتٸندە قازاق مەدەنيەتٸ ٷشٸن دە, بٷكٸل تٷرٸك ەلەمٸ مەدەنيەتٸ ٷشٸن دە ماڭىزدى تۇلعا. ول قازاق تٸلٸنە, جالپى رۋحانيياتىنا, سونداي-اق بٷكٸل تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ ەدەبيەتٸ مەن مەدەنيەتٸنە جاڭاشىلدىق پەن بايلىق ەكەلدٸ, قالامىنىڭ كٷشٸمەن ەلەمدٸ تاڭعالدىردى. ٶلەڭدەرٸندە دە, قارا سٶزدەرٸندە دە قازاق مەدەنيەتٸ مەن تٷرٸك مەدەنيەتٸن ەر قىرىنان تانىتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ابايدىڭ 175 جىلدىعىن اتاپ ٶتۋ تۋرالى شەشٸمٸ بارشا قازاق حالقى مەن تٷرٸك ەلەمٸن قۋانتىپ, جازۋشىلار مەن اقىنداردىڭ كٶڭٸلٸنەن شىققانى بەلگٸلٸ.
قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ جەتەكشٸ ٶكٸلٸ رەتٸندە اقىن ەرٸ ويشىل اباي شىعىس جەنە باتىس كلاسسيكتەرٸمەن جەتە تانىس بولعان. ول – شىعىستان شىققان ناۋاي, حافيز, نيزامي, فۋزۋلي سيياقتى اقىنداردىڭ شىعارمالارىنان نەر الىپ, ورىس ەدەبيەتٸنٸڭ الدىڭعى قاتارلى تۇلعالارىنىڭ ەڭبەكتەرٸن وقىپ, سول ارقىلى باتىس ەدەبيەتٸن تٷسٸنٸپ, ونى ەلٸنە جەتكٸزگەن ۇلى تۇلعا.
اباي اراب جەنە پارسى ەدەبيەتٸمەن دە جاقسى تانىس. وسمان ەدەبيەتٸن دە بٸلەدٸ. ٶنەگەلٸ وتباسى مەن دەستٷرلٸ مەكتەپتە بٸلٸم الۋى جەتٸستٸگٸنٸڭ باستى كٸلتٸ. كٶپتەگەن شىعارماسىندا شىعىس پەن باتىستى, ەسٸرەسە پوەزييا مەن ريتوريكانى جاقسى ٷيلەستٸردٸ. ۇلتىنىڭ قۇندىلىقتارىن بەينەلەپ, ولاردى ەلەمنٸڭ باسقا مەدەنيەتتەرٸ مەن قۇندىلىقتارىنا سالىستىرۋدى ماقسات ەتتٸ. ونىڭ ەڭبەكتەرٸ ورىس تٸلٸ سەكٸلدٸ شەتەل تٸلدەرٸنە اۋدارىلعان.
اباي ون ٷش جاسىندا ەكەسٸ قۇنانبايدان ەكٸمشٸلٸك پەن باسقارۋ تەجٸريبەسٸن ٷيرەنٸپ, ەكٸمشٸ جەنە مەملەكەت قايراتكەرٸ بولۋعا قادام جاسادى. حالقىنىڭ جەنە قوعامنىڭ مەسەلەلەرٸن ەرتە اڭعاردى. تٸپتٸ سول كەزەڭدە دە جۇرتشىلىققا ۇتىمدى, شىنايى كٶزقاراسى جەنە ەدٸلدٸگٸمەن تانىلدى. ونىڭ ٶلەڭدەرٸندە حالىقتىڭ ۇلتتىق جەنە رۋحاني قۇندىلىقتارى, دٷنيەتانىمى, قوعامنىڭ پروبلەمالارى ناقتى كٶزقاراسپەن جازىلعان.
اباي – اقىن جەنە ويشىل عانا ەمەس, ەدەبيەتتانۋشى دا. ول قازاقستاننىڭ تاريحي كەزەڭدەرٸندەگٸ قوعام مەن ەدەبيەت تاقىرىبىندا عىلىمي زەرتتەۋلەر جٷرگٸزگەن عالىم. قارا سٶزدەرٸ مەن ٶلەڭدەرٸندە حالىقتىڭ قاتەلٸكتەرٸن سىنايتىن سىنشى فيلوسوفييالىق يدەيالارىن ەدٸلەت پەن ەدٸلەتسٸزدٸك, ادامگەرشٸلٸك, ٶنەر, ەدەبيەت, ريتوريكا جەنە عىلىمي سالالاردا ۇسىناتىن قوعام ينجەنەرٸ سيياقتى.
ابايدىڭ اقىلى, قوعامدى اعارتۋ, كەڭەس بەرۋٸ تەك قازاق حالقى ٷشٸن جازىلماعان. ول بٷكٸل تٷرٸك ەلەمٸنە جول كٶرسەتەتٸن تۇلعا دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. حاكٸمنٸڭ تاتۋ تٷركٸ ەلەمٸن قۇرۋ يدەالدارىن ٸسكە اسىرۋىمىز كەرەك. ول – بٷكٸل تٷرٸك ەلەمٸ مويىندايتىن, ۇستاناتىن جەنە تٷسٸنەتٸن ۇلى جەنە بٸلٸمدٸ تۇلعا.
تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ تۇتاستىعى تۇرعىسىنان قاراستىرساق, ابايدى ابىز جەنە بٸرٸكتٸرۋشٸ ەلەمەنت, باعىت بەرۋشٸ دەسەك قاتەلەسپەيمٸز. وسى ورايدا, ابايدىڭ يدەالدى تۇلعاسىن تٷركٸ ەلەمٸنە ودان ەرٸ تانىتۋ ماڭىزدى مەسەلە سانالادى. اباي قۇنانبايۇلىن تٷركييادا ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا 2020 جىلى ەۋرازييا جازۋشىلار وداعى تٷرلٸ ٸس-شارا ٶتكٸزۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. سولاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە اباي تۋرالى عالىمدار مەن زەرتتەۋشٸلەردٸڭ ەڭبەكتەرٸ جيناقتالعان كٸتاپ شىعارماقپىز. ەكٸ جىل بويى ەزٸرلەنگەن بۇل تۋىندىعا تٷركيياداعى عالىمداردىڭ اباي تۋرالى جازعان تٷرلٸ ماقالاسىمەن قاتار, قازاقستاندا زەرتتەلگەن تاقىرىپتاردىڭ تٷرٸكشە نۇسقاسى دا ەنبەك.
بۇل جيناق پامۋككالە ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى نەرگيس بيرايدىڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن دايىندالدى.
ۇلى ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان بۇل ەرەكشە كٸتاپتىڭ تۇساۋكەسەرٸ تٷركٸ ەلەمٸ ٷشٸن ماڭىزدى قىزمەت اتقاراتىن حالىقارالىق تٷرٸك اكادەميياسى مەن قازاقستاننىڭ تٷركيياداعى ەلشٸلٸگٸنٸڭ ىنتىماقتاستىعى نەتيجەسٸندە وقىرمانعا ۇسىنىلماق.
ۇلى ابايدىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋىنا وراي تٷركييانىڭ تٷرلٸ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە دە تانىستىرىلۋ رەسٸمٸ ٶتەدٸ. وسىلايشا, تٷركييانىڭ جاستارى ابايدى ەتەنە تاني تٷسپەك.
سونىمەن قاتار تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ بٸرلەسكەن ەدەبي جۋرنالى Kardeş Kalemler ابايدىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋىنا وراي ارنايى نٶمٸر دايىندايدى.
تٷرٸك حالقى اباي تۋرالى بٸلە وتىرىپ, ۇلى ويشىلدى دا, ونى تۋعان قازاق حالقىن دا ەرەكشە سٷيەدٸ جەنە قۇرمەتتەيدٸ. ۇلى ويشىل جەنە اقىن ابايعا اللانىڭ ٸزگٸلٸگٸ بولسىن.
ياكۋپ ٶمەروعلۋ,
ەۋرازييا جازۋشىلار وداعىنىڭ باسشىسى
ارنايى «Egemen Qazaqstan» ٷشٸن
