ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان «ۇلى دالا ەلi: تەۋەلسiزدiكتiڭ 25 نەگiزi» اتتى 25 جۇلدىزدى كٷن شاراسىنىڭ بٸر كٷنٸ «ازاماتتىق قوعام» تاقىرىبىنا ارنالىپ وتىر. مۇنىڭ ٶزٸندٸك سەبەبٸ بار. ٶيتكەنٸ, ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋ, دامىتۋ باعىتىنداعى جۇمىستار تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا قولعا الىنعان اۋقىمدى شارالاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە سيپاتتالادى.
جالپى, دەموكراتييا شارتتارىن باسشىلىققا العان, ونى نەگٸزگٸ ۇستىنى ەتكەن كەز كەلگەن مەملەكەتتٸڭ ساياسي-ەلەۋمەتتٸك ٶمٸرٸندە ازاماتتىق قوعام ٷلكەن ماڭىزعا يە. ونىڭ قىزمەتٸ قوعامدى ورتاق مٷددەگە جۇمىلدىرۋ, ۇيىستىرۋ دەڭگەيٸمەن ٶلشەنەدٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا ازاماتتىق قوعام تۋرالى تٷرلٸ كٶزقاراستار, تٷرلٸ تٷسٸنٸكتەر بار. دەگەنمەن, ازاماتتىق قوعام مەملەكەت پەن ازاماتتار اراسىنداعى سۇحباتتى جٷزەگە اسىرادى, ٶكٸمەت, بيلٸك قۇرىلىمدارىنان تىسقارى جاتقان ەلەۋمەتتٸك بايلانىستاردى نىعايتادى دەگەن تٷسٸنٸك بەرٸك قالىپتاسقان. وسى ارادا بٸز ازاماتتىق قoعaمنىڭ دامۋىنا ارنالعان تٷرلi ەلەۋمەتتiك توپتاردىڭ نەمەسە جەكە ازاماتتاردىڭ باستامالارى مەملەكەت ارقىلى جٷزەگە اساتىنىن ەسكەرۋٸمٸز كەرەك.
قازاقستاننىڭ قارقىندى دامۋى ازاماتتىق قوعامنىڭ ەلەۋەتٸنە, ازاماتتاردىڭ بەلسەندٸلٸگٸنە تٸكەلەي بايلانىستى. قازاقستاننىڭ ەلەۋمەتتٸك سالاداعى مەملەكەتتٸك ساياساتى حالىقارالىق تەجٸريبەلەرگە سٷيەنٸپ جٷرگٸزٸلۋدە. سونداي-اق, بٸزدٸڭ ەلٸمٸز تٷرلٸ سالالار بويىنشا كٶپتەگەن مەملەكەتتەرمەن, حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ەرٸپتەستٸك ورناتىپ, ٶزارا ىنتىماقتاستىقتى جولعا قويعان. مۇنىڭ بارلىعى ەلٸمٸزدەگٸ ەلەۋمەتتٸك سالاعا, ازاماتتىق قوعامنىڭ قىزمەتٸنە وڭ ەسەرٸن تيگٸزۋدە.
قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسى جەنە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى اياسىندا ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ جۇمىستارى بەلسەندٸ جٷرگٸزٸلۋدە.
وسى ارادا توقتالا كەتەر جايت, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2000 جىلعى «ەركٸن, تيٸمدٸ جەنە قاۋٸپسٸز قوعامعا قادام» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردى كەشەندٸ تٷردە قولداۋ قاجەتتٸگٸنە باسا نازار اۋدارىلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا ەلٸمٸزدە ازاماتتىق قوعامدى نىعايتۋ, قوعامدىق ينستيتۋتتاردى دامىتۋ ٸسٸندە ٸلگەرٸلەۋشٸلٸك بولدى. بۇل ٶز كەزەگٸندە قوعامىمىزداعى تٷرلٸ سالالاردىڭ بٸر-بٸرٸمەن لايىقتى ٷنقاتىسۋىنا مٷمكٸندٸك بەردٸ. ناقتىلاي ايتقاندا, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار, مەملەكەتتٸك ورگاندار, كەسٸپكەرلەر ەلٸمٸزدەگٸ ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ, كوممەرتسييالىق ەمەس جوبالاردى بٸرلەسە تالقىلاپ, تٷرلٸ جاعداياتتارعا قوعام نازارىن اۋدارا بٸلدٸ.
ەر جىل سايىن قور ەل ازاماتتارىنىڭ ٶز ارماندارى مەن يدەيالارىن جٷزەگە اسىرۋعا كٶمەكتەسۋدٸڭ جارقىن ٷلگٸسٸن كٶرسەتٸپ جٷر. ەلباسى قورىنىڭ اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان تٷرلٸ بايقاۋلار, مەدەني-تانىمدىق شارالار كٶپتەگەن جاستاردىڭ جولىن اشىپ, ٶمٸردەن ٶز ورنىن تابۋعا جەردەمدەسۋدە. وسى بايقاۋلاردا تەك جەڭٸمپازدار مەن جٷلدەگەرلەردٸ عانا ماراپاتتاپ, ولارعا ارنايى گرانتتار بٶلٸپ قانا قويماي, بارلىق قاتىسۋشىلاردى ىنتالاندىرىپ وتىراتىنىن ايتپاي كەتۋگە بولماس.
قوردىڭ دەستٷرلٸ تٷردە جارييالاپ كەلە جاتقان ەلەۋمەتتٸك يدەيالار مەن جوبالار بايقاۋلارىنىڭ باستى ەرەكشەلٸكتەرٸ تۇرعىسىندا ايتار بولساق, بۇل شاراعا ەلٸمٸزدە تٸركەلگەن بارلىق ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار مەن ولاردىڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىسا الادى. بۇل الاڭدا ازاماتتار جاڭا ەرٸپتەستەر تاۋىپ, ٶزدەرٸنٸڭ تەجٸريبەلەرٸمەن بٶلٸسٸپ, تولعاندىرىپ جٷرگەن ويلارىن ورتاعا سالا الادى. سونىمەن قاتار, كونكۋرس اياسىندا ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار ۇسىنعان ەلەۋمەتتٸك جوبالاردى قارجىلىندىرۋ مٷمكٸندٸگٸ قاراستىرىلعان. بايقاۋ جەڭٸمپازدارى مەن جٷلدەگەرلەرٸن قۇرامىندا مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى, عالىمدار, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار مەن باق ٶكٸلدەرٸ بار تەۋەلسٸز كوميسسييا ەدٸلەتتٸ تٷردە انىقتايدى.
قور ٶز قىزمەتٸن باستاعالى بەرگٸ ارالىقتا ەلەۋمەتتٸك يدەيالار مەن جوبالار بايقاۋى شەڭبەرٸندە 200-دەن استام قوعامدىق بٸرلەستٸككە قارجىلاي قولداۋ كٶرسەتكەن. مۇنى بٸز ەلٸمٸزدە ازاماتتىق قوعامدى قولداۋدىڭ بٸر كٶرٸنٸسٸ دەپ ايتا الامىز.
ازاماتتاردىڭ بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىرۋ جۇمىسىن ٶزٸنٸڭ باستى مٸندەتٸ سانايتىن بۇل بايقاۋعا «قايىرىمدىلىق ۇيىمدار قاۋىمداستىعى», «داعدارىستار ورتالىعى وداعى» سەكٸلدٸ ٸرٸ قوعامدىق بٸرلەستٸكتەردٸڭ دە قاتىسۋىنا مٷمكٸندٸك بەرٸلگەن. ولاردىڭ ۇسىنعان جوبالارىنا دا تيٸستٸ قارجىلاي قولداۋ كٶرسەتٸلۋدە.
بايقاۋ بارىسىندا تەك رەسپۋبليكالىق جەنە ايماقتىق قوعامدىق بٸرلەستٸكتەردٸڭ عانا ەمەس, اۋدان, اۋىل دەڭگەيٸندەگٸ ۇيىمداردىڭ دا بەلسەندٸلٸگٸ بايقالۋدا. مەسەلەن, 2013 جىلى اقمولا وبلىسى, ارناساي اۋىلىنىڭ ازاماتى ەلەۋمەتتٸك يدەيالار مەن جوبالار بايقاۋىنىڭ جەڭٸمپازى بولىپ تانىلدى. جوبانى جٷزەگە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا جەراستى
جىلىجايى سالىندى. بٷگٸندە ول جىل بويى اۋىل مەكتەبٸ مەن بالاباقشاسىن كٶكٶنٸسپەن قامتاماسىز ەتٸپ وتىر.
ەرەكشە ايتا كەتەر جايت, قازاقستاندىق جەكەلەگەن ازاماتتاردان, اۋىل مەكتەپتەرٸ وقۋشىلارىنان, شاعىن قالالارداعى بٸرلەستٸكتەردەن تاماشا جوبالار ۇسىنىلىپ كەلەدٸ. اتاپ ايتار بولساق, بىلتىر بٸز الماتى وبلىسى ٷشارال قالاسى «الاكٶل قامقور» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنە قولداۋ كٶرسەتتٸك. بۇل كٶمەكتٸڭ ارقاسىندا قالادا جاستاردى جۇمىسشى ماماندىقتارعا وقىتاتىن ورتالىق قىزمەت كٶرسەتە باستادى. مۇندا جاستار تەك ماماندىق يگەرٸپ قانا قويماي, بيزنەس-جوسپار جاساۋدى ٷيرەنەدٸ, جاستاردى قولداۋعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلامالارمەن جەنە باسقا دا يگٸلٸكتەرمەن تانىسادى.
نەگٸزٸندە بايقاۋدا اسا قاجەتتٸ, جاڭاشىل, ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ وڭتايلى شەشەتٸن, وزىق تەحنولوگييالار مەن تىڭ تەسٸلدەردٸ ۇسىناتىن جوبالارعا مەن-ماڭىز بەرٸلەدٸ. دەلٸرەگٸ, ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتٸن, قوعامعا سەرپٸن بەرەتٸن, تالايلاردىڭ ٷمٸتٸن وياتىپ, جٸگەرٸن جانيتىن جوبالار نازاردان تىس قالمايدى. مەسەلەن, 2013 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى قورىنىڭ قارجىلاي قولداۋىمەن كٶزدەرٸ ناشار كٶرەتٸن بالالارعا ارنالعان «جاناسۋ بەينەسٸ» (وبراز نا وششۋپ) اتتى مٷسٸنشٸلەر كٶرمەسٸ ۇيىمداستىرىلدى. بۇل ينتەراكتيۆتٸ جوبا قوعامىمىزدان قىزۋ قولداۋ تاپتى. بالالاردىڭ جاساعان مٷسٸندەرٸ ە.قاستەەۆ اتىنداعى ٶنەر مۇراجايىنا قويىلدى.
سونىمەن قاتار, بٸز ەكٸ جىل قاتارىنان پاۆلودار قالاسىنداعى «دەرٸگەرلەر ناشاقورلىققا قارسى» كوممەرتسييالىق ەمەس ۇيىمىنىڭ جوباسىنا قولداۋ بٸلدٸردٸك. وسى جوبا شەڭبەرٸندە جٷرگٸزٸلگەن جۇمىستاردىڭ نەتيجەسٸندە ناشاقورلىققا سالىنعان ازامات تەز ارادا رايىنان قايتىپ, جامان ەدەتٸن تاستاپ, قالىپتى ٶمٸر سٷرۋگە بەت بۇردى.
وسىنداي جوبالاردىڭ اۆتورلارى ٶز ەڭبەكتەرٸنٸڭ جەمٸسٸن كٶرگەندە ەرەكشە جٸگەرلەنٸپ, بٸر جوبامەن عانا شەكتەلٸپ قالماي, قوعامىمىزعا پايداسى تيەتٸن يگٸ يدەيالارىن ۇسىناتىنىن جيٸ كٶرٸپ جٷرمٸز. بۇل شىن مەنٸندە ازاماتتاردىڭ قوعام ٶمٸرٸنە بەلسەنە ارالاسۋىن قامتاماسىز ەتەتٸنٸ سٶزسٸز.
قازاقستان تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 25 جىلىندا كٶپتەگەن تولايىم تابىستارعا جەتتٸ. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جٷرگٸزگەن ساليقالى ساياساتى سانامىزدى ٶسٸرٸپ, ٶرٸسٸمٸزدٸ كەڭەيتٸپ, ابىرويىمىزدى اسىرعانى انىق. ەڭ باستىسى, بٸز تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا باستى قۇندىلىقتارىمىزدى انىقتاپ الدىق. بۇل ٶز كەزەگٸندە ماقساتىمىزدىڭ ايقىندىعىن, الدا تۇرعان مٸندەتتەردٸڭ ناقتىلىعىن اڭعارتسا كەرەك. وسى ماقسات-مٸندەتتەردٸڭ بارلىعى قوعامىمىزداعى كەلٸسٸم مەن تاتۋلىقتى نىعايتۋعا باعىتتالعانىن ەسكەرەر بولساق, وندا بٸز قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ جۇمىسىن جٷيەلٸ ەرٸ ساۋاتتى تٷردە ۇيىمداستىرۋعا نازار اۋدارعانىمىز جٶن. ٶيتكەنٸ, بۇل سالانىڭ قىزمەتٸ, ەرەكەت ەتۋ دەڭگەيٸ ەلٸمٸزدٸڭ دامۋىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. ناقتىلاي ايتقاندا, ازاماتتىق قوعام مەن مەملەكەتتٸڭ ٶزارا ىنتىماقتاستىعى, ورتاق مٷددەگە تٷسٸنٸستٸكپەن بٸرلەسە ۇمتىلۋى – كەمەل كەلەشەكتٸڭ كەپٸلٸ
التىناي كٶبەەۆا,
الماتى قالاسى «اقپاراتتىق-رەسۋرستىق ورتالىق» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى
.jpeg)