فوتو: edunews.kz
قازاقستان حالقىنىڭ 85%-دان استامى ينتەرنەتتٸ پايدالانادى, بۇل ورتالىق ازييا ەلدەرٸ اراسىنداعى ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸش. ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ سەگمەنتتەرٸ مەن ەل ٷكٸمەتٸ قازٸردٸڭ ٶزٸندە تسيفرلىق پلاتفورمالارعا كٶشٸرٸلدٸ. 2018 جىلى قازاقستان ٷكٸمەتٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن جەكە كومپانييالاردى تۇتىنۋشىلارعا تيٸمدٸرەك قىزمەت كٶرسەتۋ ٷشٸن دەستٷرلٸ فيزيكالىق قولجەتٸمدٸلٸكتەن ونلاين قولجەتٸمدٸلٸككە كٶشۋگە شاقىراتىن «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن ٸسكە قوستى, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
دەگەنمەن, قازاقستاننىڭ تسيفرلىق ەكونوميكاعا كەڭ اۋقىمدى كٶشۋٸ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸكتٸ ايتارلىقتاي جاقسارتۋ قاجەتتٸلٸگٸنە ەكەلدٸ, ەسٸرەسە COVID-19 پاندەميياسىنان كەيٸن كٶپتەگەن ادامداردى قاشىقتان جۇمىس ٸستەۋگە جەنە وقۋعا مەجبٷرلەگەن ەدٸ.
بۇل قازاقستان بيلٸگٸن كيبەرقاۋٸپتەرگە قارسى ماڭىزدى شارالار قابىلداۋعا يتەرمەلەدٸ. كيبەرقىلمىسپەن كٷرەستە قيىندىقتار تۋىنداسا دا, مۇنداي قىلمىستاردىڭ قارقىندىلىعى, اۋقىمى مەن كٷردەلٸلٸگٸ ٷنەمٸ ارتىپ وتىرسا دا, قازاقستاننىڭ كيبەركەڭٸستٸكتەگٸ قىلمىستارمەن جەنە قاۋٸپتەرمەن كٷرەسۋدەگٸ سوڭعى جىلدارداعى كٷش-جٸگەرٸنٸڭ نەتيجەلەرٸ ايتارلىقتاي ەلەۋلٸ بولدى.
كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى سوڭعى جاقسارتۋلاردىڭ ارقاسىندا قازاقستان بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالار باستاماسى بولىپ تابىلاتىن حالىقارالىق تەلەكوممۋنيكاتسييالار وداعى شىعارعان جاھاندىق كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك يندەكسٸ 2020 رەيتينگٸندە 182 ەلدٸڭ ٸشٸندە 31-شٸ ورىنعا يە بولدى.
يندەكس بەس نەگٸزگٸ فاكتورعا نەگٸزدەلگەن: قۇقىقتىق, تەحنيكالىق جەنە ۇيىمداستىرۋشىلىق اسپەكتٸلەر, سونداي-اق بار مٷمكٸندٸكتەردٸ دامىتۋ جەنە ۇجىمدىق ەرەكەت. 2020 جىلى قازاقستان 2017 جاھاندىق كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك يندەكسٸندە 83-ورىننان ەلدەقايدا جوعارى بولدى.
جالپى قازاقستاننىڭ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك ساياساتى 2013 جىلى «قازاقستاننىڭ كيبەرقالقانى» باعدارلاماسىنان باستاۋ الادى. سودان كەيٸن ول كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك ستراتەگيياسىن ەزٸرلەۋ قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مٷددەلەرٸنە ساي كەلەتٸنٸن ايتىپ, قىلمىسكەرلەردٸڭ ەلەكتر ستانتسييالارى نەمەسە پويىزدار قوزعالىسى سيياقتى كەيبٸر ينفراقۇرىلىمداردى جابۋ مٷمكٸندٸگٸنە نازار اۋداردى.
2017 جىلى قازاقستان كيبەر جەنە گيبريدتٸ شابۋىلداردىڭ الدىن الۋ, بولدىرماۋ جەنە تويتارىس بەرۋ جولدارىن كٶرسەتەتٸن ٷكٸمەت ساياساتىن ەزٸرلەندٸ. بۇل كٷش-جٸگەردٸ تيٸمدٸرەك ەتۋ ٷشٸن ەلدٸڭ زاڭنامالىق بازاسىن جەتٸلدٸرۋدٸ مٸندەتتەيدٸ. بۇل تۇجىرىمدامانى قابىلداۋ كەزٸندە قازاقستان بيلٸگٸ حالىقارالىق ساراپشىلارمەن كەڭەسٸپ, كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى ەڭ وزىق تەجٸريبەلەردٸ قابىلدادى. «كيبەرقالقان» باعدارلاماسىنىڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸ 2017-2018 جىلدارى, ال ەكٸنشٸسٸ 2019 جىلدان 2020 جىلعا دەيٸن سوزىلدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا باعدارلاماعا 28 ميلليارد تەڭگە (شامامەن 66 ميلليون دوللار) جۇمسالدى.
قازاقستاننىڭ تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ قازٸرگٸ ۋاقىتتا قر ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ قۇرامىنا كٸرەتٸن «مەملەكەتتٸك تەحنيكالىق قىزمەت» بٸرلەسكەن كەسٸپورنىمەن بٸرلەسٸپ «كيبەرقالقان» ٸس-شارالار جوسپارىن ٸسكە اسىرۋعا جاۋاپتى نەگٸزگٸ مەملەكەتتٸك ورگان بولدى.
Cyber Shield باعدارلاماسى ەلەكتروندىق اقپاراتتىق رەسۋرستاردى, اقپاراتتىق جٷيەلەردٸ جەنە تەلەكوممۋنيكاتسييا جەلٸلەرٸن قورعاۋ سيياقتى سالالارداعى مەملەكەتتٸك ساياساتتى انىقتايدى, سونداي-اق اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالاردى قاۋٸپسٸز پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ. بۇل كونتسەپتسييا كيبەرقاۋٸپسٸزدٸككە بۇرىنعى بارلىق قولٶنەر تەسٸلدەرٸن بٸرٸكتٸرۋگە كٶمەكتەستٸ. «كيبەرقالقان» باعدارلاماسى سونداي-اق اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى, سونىڭ ٸشٸندە تٶتەنشە جاعدايلار كەزٸندەگٸ وقىس وقيعالاردىڭ الدىن الۋ ٷشٸن تٶتەنشە جاعدايلارعا دەن قويۋ تەتٸكتەرٸن قۇرۋدى كٶزدەدٸ.
2021 جىلدىڭ كٶكتەمٸندە ۇلىبريتانييادا نەگٸزدەلگەن تەحنولوگييا جەنە تۇتىنۋشىلىق ٶنٸمدەر رەيتينگٸ ۆەب-سايتى Comparitech كيبەرشابۋىلدار ٷشٸن ەڭ قاۋٸپسٸز جەنە ەڭ قاۋٸپسٸز ەلدەردٸ انىقتايتىن ەسەپتٸ شىعاردى. وندا ورتالىق ازييا ەلدەرٸ, سونىڭ ٸشٸندە قازاقستان دا تٸزٸمنٸڭ سوڭىندا دەرلٸك تۇر.
قازاقستان دەپ اتالاتىن ەلدەر ٷشٸن ەڭ تارتىمدى ەلدەردٸڭ بٸرٸ. ساندىق ۆاليۋتانى نەمەسە كريپتوۆاليۋتانى جاسايتىن «كريپتو ۇرلاۋشىلارى» وسال كومپيۋتەرلەرگە قول جەتكٸزۋ ارقىلى بۇل پروتسەسس كريپتوۆاليۋتا ماينينگٸ نەمەسە كريپتوماينينگ دەپ اتالادى. كومپيۋتەر يەلەرٸنەن رۇقسات الماي-اق, كريپتو ۇرلاۋشىلارى كريپتوۆاليۋتا ٶندٸرۋگە قاجەتتٸ ەلەكتر قۋاتىنىڭ ٷلكەن كٶلەمٸن تٶلەۋدەن جالتارادى. قازاقستان ەلەمدەگٸ باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ەلەكتر قۋاتىنىڭ تٶمەن باعاسىمەن جەنە كومپيۋتەرلٸك قاۋٸپسٸزدٸك دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندٸگٸمەن كريپتوۆاليۋتا ٶندٸرۋشٸلەردٸ تارتادى.
ەلدەگٸ كومپيۋتەرلٸك جەلٸلەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ تٶمەن بولۋىنىڭ باستى سەبەپتەرٸنٸڭ بٸرٸ – قازاقستانداعى كومپيۋتەرلەردە ورناتىلعان باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدٸڭ 74%-عا جۋىعى ليتسەنزيياسىز نەمەسە زاڭسىز كٶزدەردەن ورناتىلعان. بۇل تۋرالى قازاقستاندىق باعدارلامالىق جاساقتاما ساراپشىلارىنىڭ 2019 جىلعى جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسىندا تالقىلاندى.
ليتسەنزييالانباعان باعدارلامالىق قۇرالدا پايدالانۋشىنىڭ كومپيۋتەرلٸك دەرەكتەرٸنە قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن زيياندى باعدارلامالار بولۋى مٷمكٸن جەنە مۇنداي باعدارلامالىق قۇرالدى كيبەرشابۋىلدارعا قارسى جاڭارتۋ قيىن. نەتيجەسٸندە, پيراتتىق باعدارلامالىق جاساقتامانى باسقاراتىن كومپيۋتەرلەر بۇزۋعا, كريپتوميننينگكە, قۇپييا اقپاراتتى ۇرلاۋعا, الاياقتىققا جەنە كيبەرقىلمىستىڭ باسقا تٷرلەرٸنە ٶتە وسال.
2021 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا KZ-CERT دەپ اتالاتىن قازاقستاندىق كومپيۋتەرلٸك ينتسيدەنتتەرگە دەن قويۋ مەملەكەتتٸك قىزمەتٸ 11 مىڭ 432 كيبەرقىلمىس پەن اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك قاتەرلەرٸن تٸركەدٸ, بۇل 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 15%-عا كٶپ. KZ-CERT مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا, ەڭ كٶپ تارالعان زيياندى باعدارلاما. قازاقستانداعى كومپيۋتەرلٸك جەلٸلەرگە شابۋىل جاساۋ ٷشٸن كيبەرقىلمىسكەرلەر پايدالاناتىن باعدارلامالىق قۇرالعا بوتنەتتەر, تروياندىق اتتىڭ زيياندى باعدارلامالارى جەنە كومپيۋتەرلٸك ۆيرۋستار كٸرەدٸ.
قازاقستاندا كەڭ تارالعان WordPress كونتەنتٸن باسقارۋ مودۋلدەرٸنە (ۆەب-سايتتار مەن ونلاين جارييالانعان مازمۇندى جاساۋ ٷشٸن پايدالانىلاتىن باعدارلامالىق قۇرال) كيبەرشابۋىلدار كٶپتەگەن پايدالانۋشىلاردىڭ قۇپييا جەنە قۇپييا اقپاراتتى جوعالتۋىنا جەنە بۇزىلعان سايتتاردا تەرروريستٸك جەنە ەكسترەميستٸك ناسيحاتتىق حابارلامالاردى كٶرسەتۋٸنە ەكەلدٸ.
قارجىلىق پايدا تابۋ ماقساتىندا كيبەرقىلمىسكەرلەر قازاقستاندىق جەكە كومپانييالارعا, مەملەكەتتٸك مەكەمەلەرگە جەنە جەكەلەگەن ازاماتتارعا ٷنەمٸ شابۋىل جاسايدى. 2021 جىلدىڭ تامىز ايىندا بٸردە-بٸر قازاقستاندىق بانك ٶزٸنٸڭ ۆەب-رەسۋرستارىن كيبەرشابۋىلداردان قورعاۋ مٷمكٸندٸگٸن كٶرسەتە المادى, سونىڭ ٸشٸندە كونتەنت قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ, دەرەكتەردٸ بەرۋ, ترافيكتٸ شيفرلاۋ جەنە قاۋٸپسٸزدٸك مەحانيزمٸن ورناتۋ.
«City Bank Kazakhstan» باس ديرەكتورى اندرەي كۋريليننٸڭ ايتۋىنشا, ٸرٸ حالىقارالىق بانكتەرگە كيبەرشابۋىلدار سەكۋند سايىن ورىن الاتىنىن ەسكەرسەك, قازاقستاندىق بانكتەردٸڭ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ ەلسٸزدٸگٸ ەرەكشە الاڭداتادى.
دەگەنمەن, 2017 جىلى «كيبەرقالقان» تۇجىرىمداماسى قابىلدانعاننان بەرٸ قازاقستان ٷكٸمەتٸنٸڭ كيبەركەڭٸستٸكتٸ باقىلاۋعا جەنە بەلسەندٸ شارالار قابىلداۋعا كٷش سالۋى كيبەرقاۋٸپتەردٸڭ دەڭگەيٸن ايتارلىقتاي تٶمەندەتتٸ. 2019 جىلعا قاراي تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ قازاقستاندىق جەلٸلەرگە كيبەرشابۋىلداردىڭ كٶزدەرٸ مەن ۋاقىتى تۋرالى جەتكٸلٸكتٸ بٸلٸمگە يە بولدى. مينيسترلٸك ەلدەگٸ بۇزىلعان ۆەب-سايتتار مەن ۆيرۋس جۇقتىرعان باعدارلامالاردىڭ سانىن ازايتۋعا كٶمەكتەستٸ.
Cyber Shield باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا 300-دەن استام ماڭىزدى ينفراقۇرىلىمدىق نىساندار, سونىڭ ٸشٸندە بانكتەر, مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر, جەكە كومپانييالار مەن ٶندٸرٸستٸك زاۋىتتار ٶز جٷيەلەرٸنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن جاقسارتتى. قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك تەحنيكالىق قىزمەتٸ تەۋلٸگٸنە بٸر ميلليونعا جۋىق كيبەرشابۋىلداردى اۋىزدىقتاۋ جەنە الدىن الۋ ٷشٸن جەتكٸلٸكتٸ مٷمكٸندٸكتەر جاسادى.
2018 جىلى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق رەسۋرستارىن جەنە قازاقستاننىڭ ماڭىزدى اقپاراتتىق ينفراقۇرىلىمىن كيبەرشابۋىلداردان قورعاۋعا ارنالعان اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق ٷيلەستٸرۋ ورتالىعىن (ۇقكٷو) قۇردى. 2020 جىلى NKCIB 17 مەملەكەتتٸك دەپارتامەنتكە كيبەر ينتسيدەنتتەر مەن قاۋٸپتەردٸ انىقتاۋ ٷشٸن ولاردىڭ اقپاراتتىق جٷيەلەرٸن انتيۆيرۋستىق قورعاۋ جەنە باقىلاۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتتٸ.
كيبەرقالقان باعدارلاماسىنىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك ماماندارىن وقىتۋ جەنە حالىقتى اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ ماڭىزدىلىعىنا ٷيرەتۋ بولىپ تابىلادى. قازاقستاندا اقپاراتتىق تەحنولوگييالار بويىنشا دايىندالعان ماماندار تاپشىلىعىنا بايلانىستى بيلٸك كيبەرتەحنولوگييالار بويىنشا وقۋىن جالعاستىراتىن ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرٸنە ارنايى شەكٸرتاقى تاعايىنداي باستادى. تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸنە ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق تۇرعىندارىن وقىتۋ جەنە اعارتۋ شارالارىن ۇيىمداستىرۋ تاپسىرىلدى.
«كيبەرقالقان» ٸس-قيمىل جوسپارى اياسىندا ەل ٷكٸمەتٸ قازاقستان تاريحىندا العاش رەت زاڭدى تۇلعاعا كيبەرشابۋىل نەمەسە دەرەكتەردٸڭ اعۋى نەتيجەسٸندە بٷلٸنگەن مٷلكٸ ٷشٸن قارجىلىق ٶتەماقى الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ەرٸكتٸ كيبەرساقتاندىرۋدى ەنگٸزدٸ.
بيلٸك ەلدٸڭ تسيفرلىق ەكونوميكالىق جەنە باسقارۋ مودەلٸنە جىلدام كٶشۋٸ كيبەرشابۋىلدار مەن كەپٸلگە كەلتٸرٸلگەن زالالدىڭ سانىن ازايتۋ ٷشٸن حالىقتىڭ كٶبٸرەك قاتىسۋىن جەنە كومپيۋتەرلٸك قاۋٸپسٸزدٸك اسپەكتٸلەرٸ تۋرالى حاباردار بولۋىن تالاپ ەتەتٸنٸن مويىندايدى. قازاقستان بيلٸگٸ حالىقتىڭ باسىم بٶلٸگٸ فيشينگكە نەمەسە ونلاين الاياقتىققا ەكەلٸپ سوقتىراتىن زيياندى باعدارلامانى كەزدەيسوق جٷكتەپ الۋ قاۋپٸ سيياقتى كيبەرقاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ نەگٸزگٸ قاۋٸپتەرٸ تۋرالى ناشار حاباردار بولىپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ.
ونىڭ ٷستٸنە ەلٸمٸزدەگٸ كٶپتەگەن شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك جەنە كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالار بويىنشا قاراپايىم بٸلٸمٸ دە جوق.
سوندىقتان ٷكٸمەت قازٸر جۇرتشىلىقتىڭ حاباردار بولۋىن ارتتىرۋعا جەنە ادامدارعا كومپيۋتەرلەر مەن كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالاردى قورعاۋدىڭ نەگٸزگٸ قۇرالدارىن بەرۋ ٷشٸن اعارتۋشىلىق ناۋقاندار ٶتكٸزۋگە كٶڭٸل بٶلۋدە. جاقىندا جٷرگٸزٸلگەن ساۋالناماعا سەيكەس, بۇل كٷش-جٸگەر حالىقتىڭ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك قاتەرلەرٸ تۋرالى حاباردار بولۋىن ارتتىرۋدا تيٸمدٸ بولدى, ٶيتكەنٸ قازٸر ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 78%-ى وسى قاۋٸپتەر تۋرالى بٸلەدٸ.
سونداي-اق قازاقستان مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك, اقپاراتتىق تەحنولوگييالار زاڭناماسى جەنە ەلەكتروندىق ٷكٸمەت مەسەلەلەرٸ بويىنشا وقىتۋعا ينۆەستيتسييا سالۋدا. 2021 جىلدىڭ 5 قاڭتارىنان باستاپ قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى مەملەكەتتٸك باسقارۋ اكادەميياسىندا مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ تسيفرلىق پلاتفورمالارعا كٶشۋٸ سالاسىندا مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸ وقىتۋ بويىنشا ونلاين كۋرستار ۇيىمداستىرىلدى. 2019 جىلى تسيفرلىق, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ دەپارتامەنتٸ 20-دان استام مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جەنە 17 جەرگٸلٸكتٸ مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەرٸنە كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك بويىنشا تەگٸن ونلاين كۋرستارىن ٶتكٸزدٸ.
2020 جىلى جاھاندىق پاندەمييا باستالعاندا قازاقستانداعى كٶپتەگەن مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەر قاشىقتان جۇمىس ٸستەۋگە كٶشتٸ. قازاقستاندىق مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸڭ تسيفرلىق جەنە كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالارمەن جۇمىس ٸستەۋ داعدىلارىن ارتتىرۋ ماقساتىندا مەملەكەتتٸك باسقارۋ اكادەميياسى, بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ قازاقستانداعى فيليالى, استاناداعى مەملەكەتتٸك قىزمەت ورتالىعى جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەت ٸستەرٸ اگەنتتٸگٸنٸڭ ۇيىمداستىرۋىمەن مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەرگە ارنالعان كەڭ اۋقىمدى ترەنينگتەر ۇيىمداستىرىلدى.
2021 جىلعى 1 قىركٷيەكتەگٸ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستانداعى مەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ بارلىق اقپاراتتىق-تەحنولوگييالىق باستامالارى تەك مەملەكەتتٸڭ تەحنيكالىق قاداعالاۋىنداعى جاڭا پلاتفورماعا نەگٸزدەلەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. بۇل قايتالاۋدى جويادى, شىعىنداردى ازايتادى جەنە بيۋروكراتييالىق كٸدٸرٸستەردٸ جويادى جەنە بارلىق مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر ازاماتتارعا 100% ولاردىڭ سمارتفوندارى ارقىلى كٶرسەتٸلەدٸ».
مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ تسيفرلىق پلاتفورمالارعا كٶشۋٸن جالعاستىرۋ مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك نەگٸزدەرٸنە وقىتۋعا ينۆەستيتسييا سالۋدى تالاپ ەتەدٸ. پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ بارلىق دەرلٸك مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر ەلەكتروندى تٷردە ۇسىنىلاتىن جەنە جەكە سەكتور ەلەكتروندىق كوممەرتسييانى قابىلدايتىن تسيفرلىق قازاقستان تۋرالى كٶزقاراسى ونىڭ ەلدٸڭ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸكتٸ تۇراقتى تٷردە نىعايتۋ جٶنٸندەگٸ مٸندەتتەمەسٸنٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸ بولىپ تابىلادى.
