فوتو: Akorda.kz
پرەزيدەنت الماتى قالاسىن دامىتۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندە كەڭەس ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
جيىندى اشقان مەملەكەت باسشىسى بىلتىر كٷزدە الماتى جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا قالانى دامىتۋدىڭ باستى باعىتتارى ايقىندالعانىن اتاپ ٶتٸپ, نەتيجەسٸندە الماتىنى دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ باعدارلاماسى قابىلدانىپ, شاھاردىڭ 2040 جىلعا دەيٸنگٸ باس جوسپارى بەكٸتٸلگەنٸن ايتتى.
"الداعى 20 جىلدا الماتى حالقىنىڭ سانى 3 ميلليونعا جۋىقتايدى دەگەن بولجام بار. بولاشاقتا قالا ٸشٸندەگٸ بەس اۋماق ورتالىق رەتٸندە داميدى. سوندا ورتالىقتاعى قازٸرگٸ احۋال بٸرشاما جەڭٸلدەپ, بارلىق اۋدانعا بٸردەي سالماق تٷسەدٸ. سوڭعى 10 جىلدا قالا ٶتە جىلدام ەرٸ رەتسٸز ٶستٸ. الماتىنىڭ اۋماعى ەكٸ ەسەدەن استام كەڭەيدٸ. بٸراق ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋى ەر جەردە ەرتٷرلٸ بولىپ وتىر. قالادا تۇرعىندار سانى ورتاشا العاندا جىل سايىن 70 مىڭ ادامعا كٶبەيٸپ كەلەدٸ. جۇمىسقا, ساباققا بارۋ ٷشٸن ٸرگەلەس ەلدٸ مەكەندەردەن كٷن سايىن 500 مىڭ ادام الماتىعا كەلٸپ كەتەدٸ. مۇنداي تٷيتكٸلدەردٸ ۋاقتىلى انىقتاپ, دەر كەزٸندە شەشٸپ وتىرۋ قاجەت", – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
كەڭەس بارىسىندا قالانىڭ كوممۋنالدىق, جول جەنە ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, سونداي-اق بٸلٸم, ەكولوگييا جەنە مەديتسينا سالالارىندا قوردالانىپ قالعان پروبلەمالاردى شەشۋ جولدارى تالقىلاندى.
پرەزيدەنت الماتى قالاسىن دامىتۋعا قاتىستى نەگٸزگٸ پروبلەمالاردى شەشۋ ٷشٸن جٷيەلٸ شارالار قابىلداۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى تاياۋدا «اقكەنت» ىقشام اۋدانىنداعى كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷيدە بولعان ٶرتتٸ مىسالعا كەلتٸرٸپ, ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸ سالاسىنداعى احۋالدى سىنعا الدى. پرەزيدەنت تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸنە ٶرت كەزٸندە ساقتالۋعا تيٸس قاۋٸپسٸزدٸك شارالارى جٶنٸندە حالىقتىڭ ساۋاتىن ارتتىرۋ ٷشٸن جاپپاي وقۋ-جاتتىعۋ شارالارىن ۇيىمداستىرۋدى تاپسىردى. ال قالا ەكٸمدٸگٸنە ٶرتكە قارسى كٷرەس قىزمەتٸنٸڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن كٷشەيتۋ ٷشٸن پەرمەندٸ شارالار قابىلداۋ مٸندەتٸ جٷكتەلدٸ.
پرەزيدەنت الماتىنىڭ ەكولوگييالىق احۋالىن جاقسارتۋ ٷشٸن قالاداعى كٶلٸك قوزعالىسىن رەتتەپ, ەلەكتروموبيلدەرگە ارنالعان ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ قاجەت دەپ سانايدى.
قالا ەكٸمٸ ەربولات دوساەۆ 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن قالاداعى قوعامدىق كٶلٸك سالاسى تولىقتاي ەكولوگييالىق ستاندارتقا كٶشٸرٸلەتٸنٸن باياندادى. بۇدان بٶلەك, قاجەتتٸ ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ارقىلى حالىقتىڭ ەلەكتروموبيلگە دەگەن سۇرانىسىن ارتتىرۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ قاراستىرىلىپ جاتىر.
الماتى قالاسىنداعى ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمنىڭ جاي-كٷيٸ دە پرەزيدەنت نازارىنان تىس قالمادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ باستى سىن-قاتەردٸڭ بٸرٸ – ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ. تەجٸريبە كٶرسەتكەندەي, الماتىدا دا بۇل تۇرعىدا جاعداي مەز ەمەس.
ونىڭ سٶزٸنشە, شاھاردا سۋدىڭ ٷزدٸكسٸز بەرٸلۋٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن اپاتتى جاعدايلار تىم جيٸلەپ كەتۋٸ سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى پروبلەمالاردى كەزەك كٷتتٸرمەي شەشۋ قاجەت ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سوڭعى كەزدە سەل جٷرٸپ, ٶزەن سۋلارىنىڭ لايلانۋى جيٸلەپ كەتكەنٸ الاڭداۋشىلىق تۋعىزاتىنىن ايتتى. سونىڭ سالدارىنان شٸلدە ايىنىڭ سوڭىندا كوممۋنالدىق قىزمەتتەر قالانىڭ جوعارعى بٶلٸگٸندەگٸ اۋدان تۇرعىندارىنا سۋ بەرۋدٸ شەكتەۋگە مەجبٷر بولدى. مەدەۋ اۋدانىنداعى 50 كٶپپەتەرلٸ ٷي مەن 4 مىڭنان استام جەكە تۇرعىن ٷي سۋسىز قالدى. بۇل تۇرعىنداردىڭ ورىندى نارازىلىعىن تۋعىزدى.
پرەزيدەنت ەلٸمٸزدٸڭ ەڭ ٷلكەن شاھارىنداعى سۋ شارۋاشىلىعىن رەتكە كەلتٸرۋ ٷشٸن اتقارىلۋعا تيٸس نەگٸزگٸ مٸندەتتەردٸ ايقىنداپ بەردٸ. اتاپ ايتقاندا, ٷكٸمەت پەن قالا ەكٸمدٸگٸنە مەردٸگەرلەردٸڭ كٸنەسٸنەن كەشٸكتٸرٸلگەن قارعالى سۋ جيناقتاۋ نىسانىن بيىل قازان ايىنىڭ سوڭىنا دەيٸن پايدالانۋعا بەرۋ, قالانىڭ سۋ شارۋاشىلىعىنا تولىق تەكسەرٸس جاساۋ جەنە الماتىنىڭ جوعارعى بٶلٸگٸن سۋمەن تولىق قامتۋ ٷشٸن جەراستى سۋ كٶزدەرٸنە گيدروگەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ, سونداي-اق «بالقاش» ستانتسيياسىنداعى رەزەرۆۋار مەن تٶرت سكۆاجينانىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ مٸندەتتەرٸ جٷكتەلدٸ.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت تۇرعىنداردىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن جاقسارتۋعا قاتىستى بٸرقاتار پروبلەماعا توقتالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ەڭ الدىمەن, NEET ساناتىنا جاتاتىن جاستاردىڭ اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق مەسەلەسٸنە ايرىقشا نازار اۋدارۋ قاجەت. ٷكٸمەتكە جەنە ەكٸمدٸككە جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ ٷشٸن ارنايى باعدارلاما ەزٸرلەۋ جٶنٸندە تاپسىرما بەرٸلدٸ.
پرەزيدەنت كٶتەرگەن تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە – الماتىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى احۋال. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازٸر قالاداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى شامادان تىس جٷكتەمەمەن جۇمىس ٸستەپ جاتىر. ەبدەن توزىعى جەتكەن ينفراقۇرىلىمدى ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ قارجىسى ەسەبٸنەن جەنە مەملەكەتتٸك-جەكەشەلٸك ەرٸپتەستٸك نەگٸزٸندەگٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ارقىلى كەشەندٸ تٷردە جاڭعىرتۋ قاجەت. پرەزيدەنت دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنە مەديتسينا مەكەمەلەرٸندەگٸ قارجى تاپشىلىعىن جويۋ ٷشٸن كەشەندٸ شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.
بۇدان بٶلەك, كەڭەس بارىسىندا الماتى ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرۋ مەسەلەلەرٸ تالقىلاندى. قاسىم-جومارت توقاەۆ شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸكتٸڭ دامۋ ەلەۋەتٸنە وڭ باعا بەردٸ. كەلتٸرٸلگەن مەلٸمەتتەرگە سەيكەس 2022 جىلدىڭ ٶزٸندە الماتى مەملەكەتتٸك بيۋدجەتكە تٶرت تريلليون تەڭگەدەن استام قارجى قۇيدى. قالاداعى سالىق تٷسٸمدەرٸنٸڭ باسىم بٶلٸگٸ شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ تٶلەمدەرٸنە تيەسٸلٸ.
پرەزيدەنت مەگاپوليستەگٸ بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋ ٷشٸن جٷيەلٸ شارالار قابىلداۋ جٶنٸندە مٸندەت جٷكتەدٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, جەكە كاپيتالدى تارتۋ, كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ باعدارلاماسىن كٷشەيتۋ, جاڭا كٶلٸك-لوگيستيكالىق ورتالىقتارىنا قولداۋ كٶرسەتۋدٸڭ تىڭ شارالارىن قاراستىرۋ, كرەاتيۆتٸ يندۋسترييا, تۋريزم سالالارىن دامىتۋ الماتى ەكونوميكاسىنا تىڭ سەرپٸن بەرۋگە تيٸس.
سونىمەن قاتار جيىن بارىسىندا الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ ەربولات دوساەۆ, پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى رومان سكليار, پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى – ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترٸ تامارا دٷيسەنوۆا سٶز سٶيلەدٸ.
