قاسىم-جومارت توقاەۆ VI شىعىس ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ پلەنارلىق مەجٸلٸسٸنە بەينەبايلانىس رەجيمٸندە قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
سونىمەن قاتار اتالعان جيىندا رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين مەن موڭعولييا پرەزيدەنتٸ ۋحنااگيين حۋرەسۋح سپيكەر رەتٸندە سٶز سٶيلەدٸ. قحر تٶراعاسى سي تسزينپين, ٷندٸستان پرەمەر-مينيسترٸ نارەندرا مودي, تايلاند پرەمەر-مينيسترٸ پرايۋت چان-وچا فورۋمنىڭ قاتىسۋشىلارىنا بەينەٷندەۋ جاسادى.
مەملەكەت باسشىسى سٶيلەگەن سٶزٸندە وسىنداي ماڭىزدى جيىنعا قاتىسۋعا شاقىرعانى ٷشٸن رەسەي پرەزيدەنتٸنە ريزاشىلىق بٸلدٸردٸ. قازاقستان پرەزيدەنتٸ اتالعان فورۋمنىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ مەيلٸنشە ٶزەكتٸ پروبلەمالارى بويىنشا, شىن مەنٸندە, بەدەلدٸ حالىقارالىق ديالوگ الاڭىنا اينالعانىن اتاپ ٶتتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان ٷشٸن بۇل ايماقتىڭ ستراتەگييالىق سەرٸكتەس رەتٸندە ماڭىزى زور ەكەنٸن ايتتى. ٶيتكەنٸ ٶڭٸر گەوگرافييالىق جاعىنان ەۋرازييانى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ازييا تىنىق مۇحيت ايماعىمەن تٷيٸستٸرەدٸ.
– قازاقستان ورتالىق ازيياداعى ەكونوميكاسى ەڭ ٸرٸ ەل رەتٸندە ٶزٸنٸڭ اتالعان ايماقپەن قارىم-قاتىناستارىن كٷشەيتۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. مۇنداي قادام ەلٸمٸزدٸڭ ازيياداعى سەرٸكتەستەرٸمەن اراداعى بايلانىستارعا زور مەن بەرەتٸنٸن كٶرسەتەدٸ. بٸزدٸڭ ستراتەگييالىق سەرٸكتەسٸمٸز ەرٸ وداقتاسىمىز, ۇلى ەۋرازييالىق الپاۋىت ەل – رەسەي فەدەراتسيياسىمەن جان-جاقتى ىنتىماقتاستىق ورناتۋ قازاقستاننىڭ ەۋرازييالىق ستراتەگيياسىنىڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتٸ بولىپ تابىلادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
مەملەكەت باسشىسى ٶزارا ىقپالداستىقتى كٷشەيتۋ ٷشٸن بٸرقاتار باعىتقا ەگجەي-تەگجەيلٸ توقتالدى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ تيٸمدٸ كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا باسا مەن بەردٸ. سونداي-اق ترانزيتتٸك توراپتاردى دامىتۋدا ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋەتٸ مەن مٷمكٸندٸكتەرٸ جٶنٸندە, سونىڭ ٸشٸندە, وسى سالاداعى ۇلتتىق جوسپارلاردى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قىزمەتٸمەن جەنە قىتايدىڭ «بٸر بەلدەۋ, بٸر جول» جاھاندىق باستاماسىمەن ۇشتاستىرۋ تۋرالى كەڭٸنەن ايتتى.
– قازاقستان ترانزيتٸ ٶزٸنٸڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان تارتىمدىلىعى مەن سەنٸمدٸلٸگٸن دەلەلدەدٸ. سوندىقتان ينفراقۇرىلىمدى جەتٸلدٸرۋ ٸسٸن جالعاستىرا بەرەمٸز. اتاپ ايتقاندا قحر-مەن اراداعى ترانزيتتٸك قاتىناستاردى كەڭەيتۋ ٷشٸن «دوستىق – مويىنتى» جاڭا تەمٸر جول باعىتىنىڭ قۇرىلىسىن باستايمىز. ينۆەستيتسييانىڭ جالپى كٶلەمٸ 2 ميلليارد دوللاردان اسادى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ايماقتىڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ ٷشٸن ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا فورماسىن قالىپتاستىرۋ جٶنٸندەگٸ شىعىس ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ يدەياسىنا قاتىستى وي-پٸكٸرٸن ورتاعا سالدى.
– بٸزدٸڭ ورتاق مٷددەمٸز ينۆەستيتسييا تارتىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشاتىن جەنە كەلەشەكتە ورنىقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن ٶسٸمنٸڭ جاڭا كٶزدەرٸن تابۋ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيياسى, تسيفرلاندىرۋ, كوروناۆيرۋس ٸندەتٸنە قارسى ۆاكتسينا ەزٸرلەۋ, قارجى, عارىش, مۇناي-گاز, جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ, اۆتوموبيل جاساۋ سالالارى بويىنشا تابىستى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان بٸرلەسكەن جوبالار جٶنٸندە, سونداي-اق, جىل سايىن ٶتەتٸن ٶڭٸرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋم تۋرالى ايتتى.
بۇدان بٶلەك قاسىم-جومارت توقاەۆ قحر مەن وڭتٷستٸك كورەيا اراسىنداعى ىقپالداستىققا باعىتتالعان وسىعان ۇقساس بٸرلەسكەن جوبالار جايىندا مەلٸمەت بەردٸ.
– جالپى, شەتەل ينۆەستيتسيياسىن تارتۋ – ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ سٶزسٸز باسىمدىعى. قازاقستانعا 365 ميلليارد دوللاردان استام شەتەلدەن تٸكەلەي ينۆەستيتسييا تارتىلدى. تٸپتٸ بىلتىرعى داعدارىستىڭ ٶزٸندە قازاقستانعا تارتىلعان ينۆەستيتسييانىڭ كٶلەمٸ 35 پايىزعا ارتتى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ ازييا تىنىق مۇحيت ايماعى ەلدەرٸمەن ٸسكەرلٸك بايلانىستاردى نىعايتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارىنا توقتالدى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ بۇل ٶڭٸرمەن اراداعى تاۋار اينالىمى بىلتىر 43 ميلليارد دوللاردان اسقانىن اتاپ ٶتتٸ. سونىڭ 94 پايىزى رەسەي, قىتاي جەنە كورەيا ەلدەرٸنە تيەسٸلٸ.
– ساۋدا-ساتتىقتى ودان ەرٸ دامىتىپ, ونىڭ گەوگرافيياسىن كەڭەيتۋ ٷشٸن ەلەۋەتٸمٸز جەتەدٸ دەپ سانايمىن. وسى رەتتە, ەلەمدٸك ساۋدا-ەكونوميكالىق قوعامداستىقتا ماڭىزدى ورىن الۋعا ۋەدە بەرٸپ وتىرعان ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ رٶلٸن ەرەكشە اتاپ ٶتۋ كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ٶز سٶزٸندە ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن جاھاندىق دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ىقپالداستىق ورناتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلەمدەگٸ اۋىل شارۋاشىلىعى دامىعان ەلدەردٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸنە سٸلتەمە جاساي وتىرىپ, مۇقتاج ادامداردى ساپالى ەرٸ ارزان ازىق-تٷلٸكپەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن بٸرلەسە كٷش جۇمىلدىرۋعا شاقىردى. وسى رەتتە پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ اگرارلىق ەلەۋەتٸ تۋرالى, سونىڭ ٸشٸندە, وتاندىق ٶڭدەلگەن ٶنٸمدٸ سىرتقى نارىققا ەكسپورتقا شىعارۋ جٶنٸندە ايتتى.
– قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ سالالىق ۆەدومستۆولارى اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن ٷشٸنشٸ ەلدەردٸڭ نارىعىنا شىعارۋ ماقساتىندا كٷش جۇمىلدىرۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرا الار ەدٸ. قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن قحر-عا ەكسپورتتاۋ ٷشٸن نومەنكلاتۋرانى كەڭەيتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا قىتايمەن جۇمىس ٸستەپ جاتىر. ازىق-تٷلٸك تاسىمالداۋ سالاسىنداعى ۇزاقمەرزٸمدٸ ىنتىماقتاستىق كٶلٸك-ترانزيت سالاسى سيياقتى ٶڭٸرلٸك كووپەراتسييانى دامىتۋدىڭ تيٸمدٸ ٷلگٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ بولا الادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كٶمٸرتەكتٸ ازايتا وتىرىپ دامۋعا كٶشۋدٸ فورۋمداعى ٶزەكتٸ تاقىرىپتاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە اتادى. وسى رەتتە, ول كٶمٸر ٶنەركەسٸبٸنە تارتىلاتىن ينۆەستيتسييانىڭ ازايۋىنا جەنە مۇناي-گاز سەكتورىن قارجىلاندىرۋ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى تۋىنداۋى مٷمكٸن قيىنشىلىقتارعا باسا مەن بەردٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل جاعدايلار ەلدەرٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىنا قاتەر تٶندٸرەدٸ. مۇنىڭ سالدارى رەسۋرس تاپشىلىعىنا, ينفلياتسيياعا جەنە تۇرمىس دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن.
– اتالعان مەسەلەگە بارىنشا پراگماتيكالىق تۇرعىدان, مٷمكٸندٸگٸنشە, ٷيلەسٸمدٸ تۇرعىدان كەلۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن. الداعى ۋاقىتتا ەربٸر ەل تەحنولوگييالىق جەنە ەكونوميكالىق قۇرىلىس ترانسفورماتسيياسىنا بايلانىستى قيىنشىلىقتى باستان ٶتكەرەدٸ. بۇل, ەرينە, ۇلتتىق ەكونوميكاعا قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ. بٸراق بۇل قاتەردٸ تەك ٶڭٸرلٸك, ەسٸرەسە جاھاندىق دەڭگەيدە بٸرلەسە جەڭۋگە بولادى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, ەلەۋلٸ تەحنولوگييالىق پروگرەسس پەن تۇرمىس ساپاسىنىڭ ارتۋىنا قاراماستان, قاۋٸپسٸزدٸك تۇرعىسىنان ەلەم ودان سايىن ەلسٸز بولا تٷسكەنٸن ايتتى.
– قازاقستان ەۋرازييا – «بٸزدٸڭ ورتاق ٷيٸمٸز» دەگەن ۇستانىمدى قولدايدى. بٸز بارلىق سالا بويىنشا سىندارلى ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋعا دايىنبىز. كەرەمەت قۇرلىعىمىزداعى مەملەكەتتەر ٶزارا تيٸمدٸ ساۋدا-ساتتىق پەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ارقىلى ورتاق ەرٸ جارقىن بولاشاق يدەياسى جولىندا بٸر جاعادان باس, بٸر جەڭنەن قول شىعارعان قوعامداستىق بولا الار ەدٸ. مۇنداي ەدٸس ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق كووپەراتسييانى دامىتۋعا, ەكونوميكاداعى ٶسٸمنٸڭ جاڭا كٶزدەرٸن قالىپتاستىرۋعا تىڭ سەرپٸن بەرەتٸنٸ سٶزسٸز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى فورۋم اياسىندا رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتينمەن بٸرگە قازاقستان ٷكٸمەتٸ مەن سبەر كومپانييالار توبى اراسىندا تسيفرلىق ترانسفورماتسييا, تسيفرلاندىرۋدىڭ پلاتفورمالىق مودەلٸنە كٶشۋ جوبالارى مەن Data-Driven Government تۇجىرىمداماسىن جٷزەگە اسىرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويۋ رەسٸمٸنە قاتىستى. اتالعان قۇجاتقا قازاقستان تاراپىنان پرەمەر-مينيستر اسقار مامين, رەسەي جاعىنان «سبەربانك» جاق باسقارما تٶراعاسى گەرمان گرەف قول قويدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قول قويىلعان مەموراندۋمعا قاتىستى تٷسٸندٸرمە جاساي وتىرىپ, بۇل جوبا ەكٸ مەملەكەتتٸڭ بٸر-بٸرٸنە دەگەن ٶزارا سەنٸمٸن بٸلدٸرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. سونداي-اق سيپاتى جاعىنان شىن مەنٸندە ستراتەگييالىق باستاما ەكەنٸنە نازار اۋداردى.
– 15 جىلدان استام ۋاقىت بٸزدٸڭ نارىقتا تابىستى جۇمىس ٸستەپ كەلە جاتقان سبەر-دٸڭ قازاقستاندىق مەمتەحتىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگٸزٸن قالىپتاستىرۋعا اتسالىسۋى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى زيياتكەرلٸك تەحنولوگييا سيياقتى اسا ماڭىزدى سالا ارقىلى جان-جاقتى ەتە تٷسەدٸ. شىن مەنٸندە, بۇل ٶتە ماڭىزدى قادام. بۇل ستراتەگييالىق جوبانىڭ جٷزەگە اسىرىلۋى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا جەنە بيزنەس-كليماتتى جاقسارتۋعا ىقپال ەتەتٸنٸ سٶزسٸز, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
ٶز كەزەگٸندە رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين سبەر-دٸ ستراتەگييالىق سەرٸكتەس رەتٸندە تاڭداعانى ٷشٸن قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىس بٸلدٸردٸ.
– بٷگٸنگٸ بٸرلەسكەن جۇمىستار جەمٸستٸ ەرٸ نەتيجەلٸ بولادى دەپ سانايمىن. بۇل ەلدەرٸمٸز بەن حالىقتارىمىز اراسىنداعى تولىققاندى ەرٸ ماڭىزدى سەرٸكتەستٸكتٸ ودان ەرٸ نىعايتۋعا ىقپال ەتەدٸ, – دەدٸ رەسەي پرەزيدەنتٸ.
