قازاقستان مەن قىرعىزستاننىڭ پرەزيدەنتتەرٸ شاعىن جەنە كەڭەيتٸلگەن قۇرامداعى كەلٸسسٶزدەردەن كەيٸن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن بريفينگ ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى ەكٸ ەل دە كٶپجاقتى ىقپالداستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرۋگە مٷددەلٸ ەكەنٸن ايتىپ, بٷگٸنگٸ ساپاردىڭ قارىم-قاتىناسىمىزدى نىعايتا تٷسۋگە تىڭ سەرپٸن بەرەتٸنٸ سٶزسٸز ەكەنٸنە توقتالدى.
«بٸرقاتار ۋاعدالاستىققا قول جەتكٸزدٸك. بٸز ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا باسا مەن بەردٸك. قازٸر ەلەمدەگٸ احۋال كٷردەلٸ ەكەنٸن بٸلەسٸزدەر. وسىنداي قيىن كەزەڭدە كٷش جۇمىلدىرۋ ٶتە ماڭىزدى. قازاقستان – قىرعىز ەلٸنٸڭ نەگٸزگٸ ساۋدا جەنە ينۆەستيتسييا سالاسىنداعى سەرٸكتەسٸنٸڭ بٸرٸ. بىلتىر ٶزارا تاۋار اينالىمى 1 ملرد دوللارعا جەتتٸ. قازاقستان سوڭعى 15 جىلدا قىرعىز ەلٸنە 1 ملرد دوللاردان استام تٸكەلەي ينۆەستيتسييا قۇيدى. ونىڭ ٸشٸندە ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى زور جوبالار دا بار. جالپى, ەكونوميكالىق ىقپالداستىقتى ودان ەرٸ ٶركەندەتۋگە ەلەۋەتٸمٸز جەتەدٸ. بٸز ساۋدا كٶلەمٸن جاقىن ارادا 2 ملرد دوللارعا جەتكٸزۋگە كەلٸستٸك», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت بٷگٸن ساۋدا-لوگيستيكالىق يندۋسترييالىق كەشەننٸڭ نەگٸزٸ قالانعانىنا توقتالىپ, بۇل قادام ٶندٸرٸستٸك بايلانىستار مەن ساۋدا-ساتتىقتى جانداندىرۋعا جول اشاتىنىن ايتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ٶزارا ساۋدا اينالىمىن قىسقا مەرزٸمدە ەدەۋٸر ۇلعايتۋعا مول مٷمكٸندٸك بار. قازاقستان قىرعىزستانعا يمپورتتالاتىن جٷزدەگەن تاۋار تٷرٸن قازٸردٸڭ ٶزٸندە ۇسىنا الادى.
«بٸز ٶنەركەسٸپ ٶنٸمدەرٸن جەنە باسقا دا تاۋارلاردى ەكسپورتتاۋعا دايىنبىز. بۇعان «Kazexport» كومپانيياسى قولداۋ كٶرسەتەدٸ. قىرعىز ەلٸنٸڭ دە قازاقستانعا شىعاراتىن ٶنٸمدەرٸ از ەمەس. وسى ورايدا, قولدا بار مٷمكٸندٸكتەردٸ بارىنشا پايدالانامىز دەپ ۋاعدالاستىق. سونداي-اق, ازاماتتاردىڭ شەكارادان ٶتۋٸن جەڭٸلدەتۋگە باسا نازار اۋداردىق. جٷك تاسىمالى رەسٸمدەرٸن جەتٸلدٸرۋ جايىن پىسىقتادىق. سوڭعى جىلدارى بۇل باعىتتا بٸرقاتار اۋقىمدى ٸس-شارالار اتقارىلدى. بىلتىر «قورداي» بەكەتٸ جاڭارتىلىپ, جولاۋشىلارعا ساپالى قىزمەت كٶرسەتٸلە باستادى. باسقا دا بەكەتتەردٸ جاڭعىرتۋ تۋرالى كەلٸسٸمدەر بار. باستى ماقسات – شەكاراداعى تەكسەرٸستەردٸ ازايتىپ, كٶلٸك كەپتەلٸسٸن جويۋ», – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
اتالعان مەسەلەلەردٸ رەتتەۋ ٷشٸن مەملەكەت باسشىسى ەكٸ تسيفرلىق تەحنولوگييانى ەنگٸزۋدٸڭ ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
پرەزيدەنت شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ مٷددەسٸن قورعاۋ ٸسٸ جالعاساتىنىن, بۇل جۇمىس قازاق كومپانييالارىنىڭ قىرعىزستانعا ينۆەستيتسييا سالۋىنا وڭ ىقپال ەتەتٸنٸن جەتكٸزدٸ. سونىمەن قاتار, قازاقستان كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن ىستىقكٶل وبلىسىندا كٷن ەنەرگيياسى ستانتسيياسىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. جوبانىڭ قۇنى – 300 ملن دوللار. قاسىم-جومارت توقاەۆ سۋ-ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى قارىم-قاتىناستى ٷيلەستٸرۋدٸ كەلەسٸ ماڭىزدى باعىت رەتٸندە اتادى.
«بٸز ترانسشەكارالىق سۋ رەسۋرستارى - ورتاق بايلىق ەكەنٸن تاعى بٸر مەرتە اتاپ كٶرسەتتٸك. سۋ تاپشىلىعى مەسەلەسٸ جىلدان-جىلعا كٷردەلەنٸپ كەلەدٸ. بەدەلدٸ حالىقارالىق ەكولوگييالىق ۇيىمدار وسىنداي بولجام جاساپ وتىر. سۋ كەلەشەكتە كٶپ بولمايدى, تاپشى بولادى. بۇل – انىق نەرسە. سوندىقتان, ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ بٸرلەسكەن جۇمىستاردى قولعا الۋى قاجەت. ەكٸ ەلگە ورتاق ٶزەندەر ەردايىم جۇرتتى جاقىنداستىرا تٷسۋگە دەنەكەر بولۋى كەرەك. قازاقستان بارلىق مٸندەتتەمەلەرٸن تولىق ورىنداۋعا جەنە ماڭىزدى جوبالاردى بٸرلەسە ٸسكە اسىرۋعا دايىن», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
ەكٸ ەل پرەزيدەنتتەرٸنٸڭ كەزدەسۋلەرٸندە مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستى نىعايتۋعا دا ەرەكشە مەن بەرٸلدٸ. سوڭعى جىلدارى رۋحاني بايلانىستى جانداندىرۋ باعىتىندا اتقارىلعان كٶپتەگەن ٸس-شارانىڭ قۋانارلىق جاعداي ەكەنٸ اتاپ ٶتٸلدٸ.
«بىلتىر سادىر نۋرگوجوۇلىنىڭ قازاقستانعا ساپارى كەزٸندە ەكٸ ەلدٸڭ جاستارىن جاقىنداستىرا تٷسەتٸن بٸرقاتار ۋاعدالاستىققا قول جەتكٸزگەن ەدٸك. سونىڭ نەتيجەسٸندە بٷگٸن بٸشكەكتە ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ فيليالى اشىلادى. بۇدان بٶلەك, بٸز جاس عالىمدار ٷشٸن تٷرلٸ گرانتتار تاعايىندادىق. ولاردىڭ وزىق عىلىمي يدەيالارىنا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كٶرسەتٸلەدٸ. مەن مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستى نىعايتۋ ٷشٸن ەكٸ ەل زييالىلارىنىڭ فورۋمىن جىل سايىن ٶتكٸزۋدٸ ۇسىندىم», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
بريفينگتە بەلگٸلٸ بولعانداي بٷگٸنگٸ كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا ەكٸ ەل باسشىسى جاھاندىق جەنە ٶڭٸرلٸك مەسەلەلەر تۋرالى پٸكٸر الماسىپ, حالىقارالىق تٷيتكٸلدەر جٶنٸندەگٸ ۇستانىمدارى ورتاق ەكەنٸن اتاپ ٶتكەن. ەسٸرەسە, ورتالىق ازيياداعى ىقپالداستىقتى تەرەڭدەتۋ مەسەلەسٸنە نازار اۋدارىلعان. وسى ورايدا, كٶپ ۇزاماي ايماق مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋٸن ٶتكٸزۋگە ۋاعدالاستى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەكٸجاقتى جەنە كٶپجاقتى فورماتتاعى قارىم-قاتىناستار جالعاسادى. قازاقستان تاراپى قىرعىزستاننىڭ ەۋرازييا ەكونوميكالىق وداعىنىڭ تٶراعاسى رەتٸندە اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىن قولدايدى.
«قىرعىز باۋىرلارعا ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەسٸ اياسىنداعى قازاقستاننىڭ باستامالارىن قولداعانى ٷشٸن ريزاشىلىق بٸلدٸرەمٸز. بٷگٸنگٸ ساپار ەكٸ ەلدٸڭ ىنتىماقتاستىعىن ودان ەرٸ نىعايتا تٷسەتٸنٸ انىق. ۋاعدالاستىقتار مەن كەلٸسٸمدەر – سونىڭ ايقىن دەلەلٸ», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت 5 ماۋسىمدا ەلٸمٸزدە ٶتەتٸن كونستيتۋتسييامىزعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋگە ارنالعان جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدى ٶتە ماڭىزدى ەرٸ تاريحي ٸس-شارا رەتٸندە باعالاپ, قازاق حالقى ٶز تاريحىنداعى شەشۋشٸ كەزەڭگە كەلگەنٸن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
«جاڭا قازاقستان, ياعني ەكٸنشٸ رەسپۋبليكا – بۇل شىن مەنٸندەگٸ دەموكراتييالىق قوعام دەگەن سٶز. پرەزيدەنتتٸك جٷيە ساقتالعانىمەن, پارلامەنتتٸڭ رٶلٸ جەنە ىقپالى ەدەۋٸر كٷشەيتٸلەدٸ. حالقىمىزدىڭ ٷنٸ جەنە پٸكٸرٸ انىق ەستٸلەتٸن بولادى. مەن پرەزيدەنت رەتٸندە وسى قۇقىقتىق رەفورمادان ەشقانداي ارتىقشىلىققا يا جەڭٸلدٸككە يە بولمايمىن. ماقساتىم – بٷكٸل قوعامدا وڭ ٶزگەرٸستەر جاساۋ, حالقىمىزعا جارقىن بولاشاقتىڭ جولىن اشىپ بەرۋ», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل رەفورمامەن دەموكراتييالاندىرۋ ٷردٸسٸ اياقتالمايتىنىن, الدىمىزدا ۇزاق جول بار ەكەنٸن ەسكە سالدى. پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, جاڭا رەفورمالار جالعاسا بەرەدٸ, بٷكٸل قوعامىمىزدىڭ جٷيەسٸ جاڭارتىلادى.
بۇعان دەيٸن حابارلاعانىمىزداي, قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسمي ساپارمەن قىرعىزستانعا باردى.
سادىر جاپاروۆ قازاقستان پرەزيدەنتٸن «اق كەمە» مەرمەر شاتىرىندا رەسمي قارسى الدى.
قازاقستان مەن قىرعىزستان پرەزيدەنتتەرٸ شاعىن قۇرامدا كەلٸسسٶز جٷرگٸزدٸ.
شاعىن فورماتتا ٶتكەن كەزدەسۋدەن كەيٸن ەكٸ مەملەكەتتٸڭ رەسمي دەلەگاتسييالارىنىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيتٸلگەن قۇرامدا كەلٸسسٶز ٶتتٸ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قىرعىزستانعا ساپارى بارىسىندا 10 قۇجاتقا قول قويىلدى.
