فوتو: Akorda.kz
ەكٸجاقتى كەلٸسسٶزدەر اياقتالعاننان كەيٸن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن بٸرلەسكەن مەلٸمدەمە جاسادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ ححٸ عاسىرداعى تاتۋ كٶرشٸلٸك جەنە وداقتاستىق تۋرالى شارتتىڭ 10 جىلدىعى قارساڭىندا ٶتٸپ جاتقان رەسەي پرەزيدەنتٸنٸڭ رەسمي ساپارىنىڭ مەن-ماڭىزى ايرىقشا ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– رەسەي – قازاقستاننىڭ ستراتەگييالىق سەرٸكتەسٸ جەنە وداقتاسى. ورتاق تاريحقا, بەرٸك دوستىققا, ٶزارا قۇرمەت پەن سەنٸمنٸڭ مىزعىماس قۇندىلىقتارىنا سٷيەنە وتىرىپ, بٸز كٶپتەگەن سالا بويىنشا ٶزارا مٷددەنٸ جٷزەگە اسىرۋدىڭ ايقىن دەلەلٸ سانالاتىن مەملەكەتارالىق قاتىناستى جولعا قويدىق. وسى مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانا وتىرىپ, قازاقستان رەسەيمەن اراداعى جان-جاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ نىعايتۋدى كٶزدەيتٸن ستراتەگييالىق باعىتقا بەيٸلدٸ ەكەنٸن راستاعىم كەلەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق جەنە ينۆەستيتسييالىق ىقپالداستىققا ەرەكشە مەن بەرٸلدٸ.
– رەسەي قازاقستاننىڭ ٸرٸ ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرٸكتەسٸ مەرتەبەسٸن سەنٸمدٸ تٷردە ساقتاپ كەلەدٸ. سوڭعى ٷش جىلدا ەلدەرٸمٸز اراسىنداعى ٶزارا ساۋدا كٶلەمٸ 30 پايىزدان استام ٶستٸ. بىلتىر تاۋار اينالىمى, قازاقستان ستاتيستيكاسى بويىنشا, 27 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. بۇل – رەكوردتىق كٶرسەتكٸش. بيىل دا وڭ ديناميكا ساقتالىپ وتىر. سەگٸز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ساۋدا-ساتتىق كٶلەمٸ 17 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ. جالپى, ٶزارا تاۋار اينالىمىن ودان ەرٸ ارتتىرۋ ٷشٸن زور مٷمكٸندٸك بار. وسى ورايدا ەكٸ ەلدٸڭ ٸسكەر توپتارى اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ ايتارلىقتاي جاندانعانى بايقالادى. رەسەيلٸك كومپانييالار قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى جەتەكشٸ ينۆەستورلاردىڭ بەستٸگٸنە كٸرەدٸ. ولار جالپى 20 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسييا سالدى. وسى جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا عانا قازاقستان ەكونوميكاسىنا تارتىلعان رەسەيلٸك ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ بٸر ميلليارد دوللاردان استى. بۇل ٶتكەن جىلعى دەڭگەيدەن 20 پايىزعا كٶپ. ٶز كەزەگٸندە قازاقستاننىڭ رەسەيگە سالعان ينۆەستيتسيياسىنىڭ كٶلەمٸ 6 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ. بۇل ەكٸجاقتى پروتسەسس ەكەنٸ قۋانتادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا ٶزارا تيٸمدٸ ٶندٸرٸستٸك كووپەراتسييانىڭ پەرسپەكتيۆالارى ەگجەي-تەگجەيلٸ قاراستىرىلدى. پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە بٸرلەسكەن جوبالار پۋلى 143-كە دەيٸن كٶبەيٸپ, جالپى ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 33 ميلليارد دوللاردان استى. ەكٸ ەلدٸڭ ٷكٸمەتتەرٸنە جوبالاردى ساپالى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن جٷيەلٸ جۇمىس جٷرگٸزۋ تاپسىرىلدى.
بۇدان بٶلەك, ەكٸ ەل باسشىلارى ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق مەسەلەسٸن جەنە ٸرٸ مۇناي-گاز جوبالارىنىڭ جٷزەگە اسىرىلۋ بارىسىن تالقىلادى. قاسىم-جومارت توقاەۆ وڭتٷستٸك باعىتتارعا رەسەي گازىن جەتكٸزۋ جوباسىن ودان ەرٸ دامىتۋ, قازاقستان ارقىلى قىتايعا تاسىمالداناتىن رەسەي مۇنايىنىڭ ترانزيت كٶلەمٸن ۇلعايتۋ, سونداي-اق كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمىنىڭ (كقك) تۇراقتى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا كٶلٸك-ترانزيت سالاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. پرەزيدەنتتەر ەكٸ ەلدٸڭ اۋماعى ارقىلى ٶتەتٸن كٶلٸك دەلٸزدەرٸن ٷيلەسٸمدٸ دامىتۋ ٸسٸنە كٷش سالۋعا ۋاعدالاستى.
ەكٸ ەل باسشىلارى بۇعان دەيٸن ٶزٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتكەن جىل سايىنعى ٶڭٸرارالىق فورۋم ٶتكٸزۋدٸ جالعاستىرۋ قاجەت ەكەنٸنە توقتالدى. XIX ٶڭٸرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىنىڭ نەگٸزگٸ تاقىرىبى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ارنالدى. ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكٸ ەلدٸڭ اگروٶنەركەسٸپ سالاسىنداعى تاۋار اينالىمى 24 پايىزعا ارتىپ, 3,6 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ. فورۋم اياسىندا قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ ايماقتارى مەن كەسٸپكەرلەرٸ اراسىندا كٶپتەگەن كەلٸسٸمگە قول قويىلدى. سونىمەن قاتار ٶزارا تيٸمدٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ جٶنٸندە ناقتى باستامالار كٶتەرٸلدٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, سپورت جەنە باسقا دا سالالارداعى سەرٸكتەستٸكتٸ نىعايتۋعا باعىتتالعان بٸرقاتار ماڭىزدى قۇجاتقا قول قويىلعانىن جەتكٸزدٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ۋاعدالاستىقتاردىڭ تولىققاندى جٷزەگە اسىرىلۋى قازاقستان مەن رەسەي ازاماتتارىنىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا وڭ سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.
پرەزيدەنت مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى ودان ەرٸ نىعايتۋ مەسەلەسٸنە ارنايى توقتالدى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, ەكٸ ەلدٸڭ مەدەنيەت كٷندەرٸن ۇيىمداستىرۋ, ٶنەر, بٸلٸم جەنە عىلىم سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق, زييالى قاۋىم اراسىنداعى بايلانىستاردى كەڭەيتۋ, سونداي-اق ورتاق تاريحي مۇرانى ساقتاۋ سەكٸلدٸ كەشەندٸ جۇمىستار اتقارىلادى. تاراپتار قازاقستان مەن رەسەي جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارىن ەكٸ ەلدە اشۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن قاراستىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆلاديمير پۋتين ايماقتىق جەنە جاھاندىق دەڭگەيدەگٸ ٶزەكتٸ مەسەلەلەر جٶنٸندە پٸكٸر الماستى. سونداي-اق ولار نەگٸزگٸ حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ينتەگراتسييالىق بٸرلەستٸكتەر شەڭبەرٸندەگٸ ىنتىماقتاستىق مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزارا تٷسٸنٸستٸك بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەسكە جەنە بٸزدٸڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا تٶراعالىعىمىز كەزٸندە قولداۋ كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن رەسەي تاراپىنا ريزاشىلىعىمىزدى بٸلدٸرەمٸز. بٸز ٶڭٸردٸڭ قارقىندى دامۋى ەكٸ ەل حالىقتارىنىڭ تٷپكٸ ماقساتتارىنا ساي كەلەدٸ دەگەن ورتاق پٸكٸردٸ ۇستانامىز. قازاقستان حالىقارالىق مٸندەتتەمەلەرٸن بەرٸك ساقتايدى جەنە مٷددەلٸ مەملەكەتتەرمەن ٶزارا تيٸمدٸ قارىم-قاتىناستى دامىتۋعا بەيٸلدٸ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ۆلاديمير پۋتينمەن جٷرگٸزٸلگەن كەلٸسسٶزدەر نەتيجەسٸ قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى تاتۋ كٶرشٸلٸك جەنە وداقتاستىق بايلانىستاردى جان-جاقتى نىعايتۋعا ەكٸ تاراپتىڭ دا نيەتتٸ ەكەنٸن راستادى.
ٶز كەزەگٸندە ۆلاديمير پۋتين قازاقستانعا ساپارمەن كەلۋگە شاقىرعانى ٷشٸن قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىس ايتىپ, ەكٸ ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ كەڭەيتۋدٸڭ پەرسپەكتيۆالارىنا توقتالدى.
– بٷگٸنگٸ كەلٸسسٶزدەر, شىن مەنٸندە, ٸسكەرلٸك ەرٸ كونسترۋكتيۆتٸ سيپاتتا ٶتتٸ جەنە ٶتە نەتيجەلٸ بولدى. بٸز ەكٸجاقتى قاتىناستار جٶنٸندە جان-جاقتى پٸكٸر الماسىپ, مينيسترلٸكتەر, ۆەدومستۆولار جەنە ٸرٸ كومپانييا باسشىلارىنىڭ رەسەي-قازاقستان ىقپالداستىعىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى تۋرالى باياندامالارىن تىڭدادىق. قول قويىلعان بٸرلەسكەن مەلٸمدەمەدە جەنە قابىلدانعان قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ بٸرلەسكەن ٸس-قيمىل جوسپارىندا جان-جاقتى ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸكتٸ ودان ەرٸ نىعايتۋدىڭ اسا زور مٸندەتتەرٸ ايقىندالدى. بۇعان وسى كٷندەرٸ قول قويىلعان ٷكٸمەتارالىق جەنە ۆەدومستۆوارالىق قۇجاتتار ىقپال ەتەدٸ. وندا ساياسات, قاۋٸپسٸزدٸك, ەكونوميكا, مەدەني-گۋمانيتارلىق جەنە ىنتىماقتاستىقتىڭ باسقا دا كٶپتەگەن باعىتتارى قامتىلعان. ساپار بارىسىنداعى بٸرلەسكەن جۇمىسىمىزدىڭ نەتيجەسٸ رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى كٶپجاقتى قاتىناستاردى حالىقتارىمىزدىڭ يگٸلٸگٸ ٷشٸن ودان ەرٸ دامىتۋعا ىقپال ەتەتٸنٸ سٶزسٸز, – دەدٸ رەسەي پرەزيدەنتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆلاديمير پۋتين كەلٸسسٶزدەردەن كەيٸن مىناداي قۇجاتتارعا قول قويدى:
1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسيياسى اراسىنداعى XXI عاسىرداعى تاتۋ كٶرشٸلٸك جەنە وداقتاستىق تۋرالى شارتقا قول قويىلعانىنا ون جىل تولۋىنا وراي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ مەن رەسەي فەدەراتسيياسى پرەزيدەنتٸنٸڭ بٸرلەسكەن مەلٸمدەمەسٸ;
2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ 2024-2026 جىلدارعا ارنالعان بٸرلەسكەن ٸس-قيمىل جوسپارى.
سونداي-اق رەسەي پرەزيدەنتٸنٸڭ قازاقستانعا رەسمي ساپارى اياسىندا كەلەسٸ قۇجاتتارعا قول قويىلدى:
1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا «كٶكشەتاۋ», «سەمەي» جەنە «ٶسكەمەن» جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىن سالۋ جوبالارى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ مەن رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جٶنٸندەگٸ ٶزارا تٷسٸنٸستٸك تۋرالى مەموراندۋم;
2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسيياسى اراسىنداعى 2024-2026 جىلدارعا ارنالعان دەنە شىنىقتىرۋ جەنە سپورت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارالار جوسپارى;
3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسيياسى كەدەن قىزمەتتەرٸ ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر كوميتەتٸ مەن رەسەي فەدەراتسيياسى فەدەرالدىق كەدەن قىزمەتٸنٸڭ 2024-2025 جىلدارعا ارنالعان ٶزارا ٸس-قيمىلى بويىنشا ٸس-شارالاردىڭ بٸرلەسكەن جوسپارى;
4. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ ەڭبەك جەنە ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ كوميتەتٸ مەن رەسەي فەدەراتسيياسى فەدەرالدىق ەڭبەك جەنە جۇمىسپەن قامتۋ قىزمەتٸ اراسىنداعى ەڭبەك ينسپەكتسيياسى مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزارا تٷسٸنٸستٸك جەنە ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;
5. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸ ٸس باسقارماسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ تەلەراديوكەشەنٸ» مەن «ينفورماتسيوننوە تەلەگرافنوە اگەنتستۆو روسسيي» (يتار-تاسس) فەدەرالدى مەملەكەتتٸك ۋنيتارلىق كەسٸپورنى اراسىنداعى اقپاراتتىق سەرٸكتەستٸك تۋرالى كەلٸسٸم.
