فوتو: Akorda.kz
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ كەڭەيتٸلگەن القا وتىرىسى ٶتتٸ. جيىنعا پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ مەن مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ باسشىلىعى, ٶڭٸرلەردٸڭ ەكٸمدەرٸ, ٸٸم القا مٷشەلەرٸ, ورتالىق اپپاراتتىڭ باسشىلىق قۇرامى جەنە اۋماقتىق پوليتسييا دەپارتامەنتتەرٸنٸڭ جەتەكشٸلەرٸ قاتىستى, - دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸزدە «زاڭ جەنە تەرتٸپ» قاعيداتىن بٸرجولا ورنىقتىرۋدا پوليتسييا ايرىقشا رٶل اتقاراتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
– قىلمىسپەن كٷرەسۋ جەنە قوعامدىق تەرتٸپتٸ ساقتاۋ – اسا ماڭىزدى مٸندەت. بۇل – جاۋاپكەرشٸلٸگٸ ٶتە ٷلكەن جۇمىس. ەلٸمٸزدٸڭ ەربٸر ازاماتى ٶزٸن قاۋٸپسٸز سەزٸنۋگە تيٸس. ول ٷشٸن قۇقىق قورعاۋ جٷيەسٸ ٷيلەسٸمدٸ ەرٸ تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەۋٸ قاجەت. ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتە زاڭ تالاپتارى مٷلتٸكسٸز ورىندالۋى كەرەك. زاڭ بۇزعان كەز كەلگەن ادام جازاسىن الۋعا تيٸس, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, قۇقىقتىق ساۋاتتىڭ تٶمەن بولۋى جاعىمسىز ٷردٸستەردٸڭ بەلەڭ الۋىنا ەكەپ سوقتىرادى.
– ونىڭ بەرٸ, تٷپتەپ كەلگەندە, ەلٸمٸزدٸڭ دامۋىن تەجەيدٸ, مەملەكەتتٸڭ ابىرويىنا نۇقسان كەلتٸرەدٸ. قوعامدىق جەرلەردەگٸ ۆانداليزم – سونىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ. حالقىمىزدىڭ دٷنيەتانىمىنا جات يدەولوگييا دا ەلٸمٸزگە زور قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ. ەسٸرەسە, جاس ۇرپاق جاساندى يدەيالار مەن «جالعان باتىرلاردىڭ» جەتەگٸنە ٸلەسٸپ كەتۋٸ مٷمكٸن. ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە جاستاردى زاڭسىز ٸس-ەرەكەت جاساۋعا شاقىراتىن ماتەريالدار تارالۋدا.تٸپتٸ, زاڭ بۇزعان ادامداردى ٷلگٸ ەتٸپ كٶرسەتەتٸندەر بار. بٸزدٸڭ ازاماتتارىمىز كەز كەلگەن زاڭسىزدىققا قارسى بولۋى كەرەك, ياعني بٸزگە زاڭ بۇزۋشىلىققا تٶتەپ بەرەتٸن مىقتى يممۋنيتەت قاجەت. ەل ٸشٸنە ٸرٸتكٸ سالاتىن, قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن ەرەكەتتەردٸ اقتاۋعا قاتاڭ توسقاۋىل قويۋ كەرەك. قۇقىقتىق نيگيليزمگە, ياعني زاڭ ٷستەمدٸگٸن جوققا شىعارۋعا جول بەرٸلمەۋگە تيٸس. زاڭعا دەگەن قۇرمەت ادال ازاماتقا تەن قاسيەتتٸڭ بٸرٸ رەتٸندە دەرٸپتەلۋٸ قاجەت. بۇل – مەملەكەتتٸك ورگاندارعا عانا ەمەس, بارشا حالىققا ورتاق مٸندەت. قىسقاسى, زاڭ مەن تەرتٸپتٸڭ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ – ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرۋدىڭ باستى شارتى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ مەسەلەسٸنە باسا مەن بەرگەنٸ جٶن دەپ سانايدى.
– قىلمىستاردىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ كٶبٸنە قوعامعا جات ەرەكەتتەردەن تۋىندايدى. سوندىقتان زاڭدى بۇزۋعا بەيٸم ازاماتتارمەن جٷيەلٸ جۇمىس جٷرگٸزۋ ماڭىزدى. سونداي-اق ولاردىڭ قوعامدىق تەرتٸپكە قايشى ٸستەرٸنە تٷرتكٸ بولاتىن العىشارتتاردى تٷگەل جويۋ قاجەت. بٸراق بٷگٸندە قىلمىستىڭ الدىن الۋ شارالارى تيٸمدٸ جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جوق. مۇنى مويىنداۋ كەرەك. سوندىقتان جٷيەنٸ تٷبەگەيلٸ جاڭارتۋ قاجەت. وسى رەتتە قاۋٸپتٸ توپتارعا جاتاتىن ازاماتتاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ نازاردان تىس قالىپ قويادى. ال كەيبٸر الدىن الۋ شارالارى شەكتەۋ-مەجبٷرلەۋدەن ەرٸ اسپايدى. مۇنداي جۇمىستار جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە جٷيەسٸز جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. ناقتى ٷيلەستٸرۋ تەتٸكتەرٸ جوق. قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ سالاسىندا بٸرىڭعاي زاڭ ەزٸرلەيتٸن ۋاقىت جەتتٸ. زاڭ جوباسىندا پروفيلاكتيكادان ٶتەتٸن ازاماتتار تٸزٸمٸن تولىقتاي قايتا قاراعان جٶن. جاۋاپتى ورگانداردىڭ قۇزىرەتتەرٸن, ٷيلەستٸرۋ تەتٸكتەرٸن, جەكە پروفيلاكتيكا قۇرالدارىن ناقتىلاۋ قاجەت, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇنىڭ, ەسٸرەسە, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى كٷرەستە ماڭىزى زور ەكەنٸنە سەنٸمدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەردە الدىن الۋ جۇمىستارىنىڭ ماڭىزى جەدەل ەرەكەت ەتۋ جەنە ەدٸل جازاسىن بەرۋ ٸسٸنەن كەم ەمەس.
– ٶزدەرٸڭٸزگە مەلٸم, بۇعان دەيٸن مۇنداي قىلمىستار ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ كٷشەيتۋدٸ قولدايتىنىمدى ايتقان ەدٸم. قىلمىستىق كودەكسكە ەنگٸزٸلگەن تيٸستٸ تٷزەتۋلەر جاقىن ارادا قابىلدانادى. ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ ٶز قىزمەتكەرلەرٸن جاڭا جۇمىس تەسٸلٸنە كٶشۋگە الدىن الا دايىنداۋى كەرەك. قۇقىق قولدانۋ تەجٸريبەسٸندەگٸ بۇعان دەيٸن بولعان بارلىق مەسەلەنٸ ەسكەرۋ قاجەت. بۇدان بٶلەك, كەمەلەتكە تولماعان ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جٷيەسٸن جاڭعىرتۋ – ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلە. ٷكٸمەت ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى مەن ساراپشىلاردى تارتا وتىرىپ, بۇل جۇمىسقا مۇقييات قاراۋى كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, پوليتسييانىڭ سەرۆيستٸك مودەلٸنٸڭ نەگٸزگٸ قاعيداتتارىن ٸس جٷزٸندە جٷزەگە اسىرۋ قاجەت. بۇل, ەڭ الدىمەن, قوعامنىڭ تالاپ-تٸلەگٸنە قۇلاق اسىپ, شۇعىل ەرەكەت ەتە بٸلۋ دەگەن سٶز.
– حالىققا ىنتىماقتاستىقتىڭ ٶزارا تيٸمدٸ فورماسىن ۇسىنىپ, كەرٸ بايلانىستىڭ وڭتايلى جولدارىن رەتتەۋ ماڭىزدى. باستاماشىل جەنە زاڭعا قايشى ەرەكەتتەرگە بەي-جاي قارامايتىن ازاماتتارعا ارقا سٷيەۋ قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا مٷلدەم تٶزبەۋشٸلٸك قاعيداتىنىڭ ٸس جٷزٸندە ساقتالۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸنە سەنٸمدٸمٸن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى قوعاممەن بٸرگە پوليتسييا دا تٷبەگەيلٸ ٶزگەرۋگە تيٸس ەكەنٸن ايتتى.
– پوليتسييا قاشاندا حالىققا ٷلگٸ-ٶنەگە بولۋى كەرەك. سوندا عانا جۇرت پوليتسيياعا سەنەدٸ, ونى قورعان كٶرەدٸ. ٶكٸنٸشكە قاراي, تەرتٸپ ساقشىلارىنىڭ بەرٸ بٸردەي سونداي دەپ ايتا المايمىز. اۋىر قىلمىس جاساعان قىزمەتكەرلەر انىقتالىپ جاتىر. سوڭعى كەزدە مۇنداي وقيعالار جيٸلەپ كەتتٸ. بۇعان جول بەرمەۋٸمٸز كەرەك جەنە ونداي ەرەكەتتەردٸ مٷلدەم اقتاۋعا بولمايدى. وسىنداي جاعدايلار بٷكٸل جەكە قۇرامنىڭ جۇمىسىن بٸر سەتتە جوققا شىعارادى. ونداي ادامداردى پوليتسييا قاتارىنان شىعارۋ قاجەت. ولار بيلٸكتٸڭ ابىروي-بەدەلٸن تٷسٸرەدٸ. قىزمەتكەرلەرٸن دەر كەزٸندە تەرتٸپكە سالماعان باسشىلار مەسەلەسٸن دە قاراۋ كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
القا وتىرىسى بارىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ ورتا بۋىنداعى باسشىلىق قۇرامدى بيىل كەزەكتەن تىس اتتەستاتسييادان ٶتكٸزۋ تۋرالى ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸنٸڭ ۇسىنىسىن قولدادى.
– مينيسترلٸك وسى سىناق كەزٸندە تاباندىلىق تانىتۋعا تيٸس. «بارماق باستى, كٶز قىستى» بولماۋى كەرەك. الايدا اتتەستاتسييا بٸرەۋدەن ەسە قايتارۋدىڭ قۇرالى بولماۋعا تيٸس. باستى ماقسات – جەكە قۇرامدى بٸلٸكسٸز جەنە جۇمىسىنا ادال ەمەس باسشىلاردان تازارتۋ, ياعني كەسٸبي كادر رەزەرۆٸن جاساقتاۋ. سوندا عانا احۋالدى تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتە الامىز. پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ بۇل جۇمىستى باقىلاۋدا ۇستايدى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸنە ايرىقشا نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, بىلتىر كەمەلەتكە تولماعاندارعا قارسى جاسالعان قىلمىس سانى 22 پايىزعا ارتقان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, وسى باعىتتا الدىن الۋ جۇمىستارىن كٷشەيتۋ قاجەت. پوليتسييا مەكتەپ باسشىلىعىمەن بٸرلەسە جۇمىس اتقارۋعا تيٸس.
– جاس ۇرپاقتىڭ تاعدىرى, ٶمٸرٸ مەن دەنساۋلىعى بەرٸنەن ماڭىزدى. ٷكٸمەتكە بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ مەسەلەسٸن مۇقييات سارالاپ, ناقتى شارالار قابىلداۋدى تاپسىرامىن. جاسٶسپٸرٸمدەر بوس جٷرمەۋگە تيٸس. ولاردىڭ شىعارماشىلىققا, سپورتقا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ جاعىنا كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلۋ قاجەت. بالالاردى ەڭبەككە باۋلىپ, ۆولونتەرلٸك قىزمەتكە جۇمىلدىرعان ابزال. كٶزبوياۋشىلىق ٷشٸن جاسالاتىن جۇمىستى دوعارۋ كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
بۇدان بٶلەك, پرەزيدەنت ەسٸرتكٸنٸڭ تارالۋىنا باتىل تٷردە توسقاۋىل قويۋدى تالاپ ەتتٸ.
– مەن بٸرنەشە رەت وسى مەسەلەگە قاتىستى تاپسىرما بەردٸم. الايدا اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن نەتيجە جوق. سينتەتيكالىق ەسٸرتكٸنٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ جەنە ونىڭ بارىنشا تەز تارالۋى جاستار اراسىندا ناشاقورلىقتىڭ بەلەڭ الۋىنا ەكەپ سوقتىرادى. ولارعا ناشاقورلىقتىڭ قانشالىقتى قاتەرلٸ ەكەنٸن ٷنەمٸ تٷسٸندٸرٸپ وتىرۋ قاجەت. پوليتسييا ەسٸرتكٸ ٶندٸرۋ, ونى ساتۋ جەنە تاراتۋعا قارسى بەلسەندٸ كٷرەس جٷرگٸزۋٸ كەرەك. ناۋقانشىلدىق, كٶزبوياۋشىلىق جەنە ستاتيستيكا ٷشٸن جۇمىس ٸستەۋ دەگەندٸ توقتاتۋ قاجەت, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار كيبەرقىلمىسپەن جەنە ينتەرنەت-الاياقتىقپەن كٷرەس شارالارىن كٷشەيتۋ جٶنٸندە تاپسىرما بەرٸلدٸ.
– ۇرىلار مەن بانديتتەر تٷرمەدە وتىرۋى كەرەك. بۇل – سٸزدەردٸڭ كريمينالعا قارسى ەرەكەتتەرٸڭٸزدٸڭ بٸردەن-بٸر ماقساتى. قىلمىستىق توپتارمەن ىمىراسىز كٷرەسۋ – سٸزدەردٸڭ تٸكەلەي مٸندەتتەرٸڭٸز ەرٸ قىزمەتتٸك بورىشتارىڭىز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جازاسىن ٶتەپ جاتقانداردىڭ نەگٸزگٸ قۇقىقتارىن ساقتاۋ ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, اباقتى دەگەنٸمٸز – ايىپتى ادامدى جازالاۋ ورنى عانا ەمەس, ادامنىڭ قايتادان قىلمىس جاساۋىنا جول بەرمەيتٸن مەكەمە بولۋعا تيٸس.
سونىمەن بٸرگە پرەزيدەنت قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتٸ حالىق اراسىندا بٷكٸل مەملەكەتتٸك جٷيەنٸڭ بەت-بەينەسٸ تۋرالى تٷسٸنٸك قالىپتاستىرادى دەپ سانايدى.
– بٸز ٶزدەرٸنٸڭ قىزمەتتٸك مٸندەتتەرٸن ادال اتقارىپ جٷرگەن پوليتسەيلەردٸ ەسكەرۋسٸز قالدىرماۋىمىز كەرەك. ەسٸرەسە ولاردىڭ ناعىز ەرلٸك ٸستەرٸن (ال مۇنداي جاعدايلار از ەمەس), جۇمىسىن لايىقتى باعالاپ, ەڭ جوعارى ناگرادالارمەن ماراپاتتاۋىمىز قاجەت. كەسٸبيلٸك, جاۋاپكەرشٸلٸك تانىتقان, ەرلٸك كٶرسەتكەن ناقتى جاعدايلاردى ٷلگٸ ەتۋ, ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارى قىزمەتٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ارقىلى پوليتسييانىڭ وڭ يميدجٸن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
القا وتىرىسى بارىسىندا ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸ ەرجان سەدەنوۆ قىلمىسقا, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا, جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىنداعى قىلمىسقا, ينتەرنەت الاياقتىققا قارسى كٷرەس جەنە ونىڭ الدىن الۋ شارالارى مەن جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جۇمىستار, سونداي-اق ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارى قىزمەتٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ مەسەلەسٸ تۋرالى ەسەپ بەردٸ.
