اقوردادا پرەزيدەنتتٸڭ وتاندىق بيزنەس ٶكٸلدەرٸمەن كەزەكتٸ كەزدەسۋٸ ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى بيزنەستٸڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن تالقىلاۋ جاقسى دەستٷرگە اينالىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, قاڭتار ايىندا بولعان كەزدەسۋدەن كەيٸن ەلٸمٸزدە جەنە ەلەمدە تالاي نەرسە ٶزگەردٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, ەلٸمٸزدٸڭ كەلەشەگٸ ەكونوميكانىڭ مىقتى بولۋىنا بايلانىستى جەنە كەسٸپكەرلەر مەملەكەت مٷددەسٸن جوعارى قويا بٸلۋٸ كەرەك.
– جالپى, جۇمىستى دۇرىس جٷرگٸزۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ەسەبٸ جەتكٸلٸكسٸز. ەلٸمٸزدە جەنە ەلەمدە بولىپ جاتقان وقيعالار تۋرالى سٸزدەردٸڭ پٸكٸرلەرٸڭٸزدٸ بٸلۋ اسا ماڭىزدى. مەن, ەڭ الدىمەن, بٸر مەسەلەنٸ ناقتى ايتقىم كەلەدٸ. «ويىن ەرەجەسٸ» ەدٸل ەرٸ بەرٸنە بٸردەي بولاتىن اشىق ەكونوميكا ساياساتى جالعاسا بەرەدٸ. بۇل – مەنٸڭ بەرٸك ۇستانىمىم. «مايشەلپەك ورىندار» مەن جايلى قىزمەتتەردٸ ٷلەستٸرۋگە جول بەرٸلمەيدٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى بيزنەسپەن جۇمىس ٸستەۋ كەزٸندە ەسكٸ تەسٸلدەرگە جول بەرٸلمەۋٸ كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتٸندەگٸ كەمشٸلٸكتەردٸ سىنعا الدى.
– ناۋقانشىلدىققا سالىنىپ, اسىرا سٸلتەۋگە مٷلدە بولمايدى. ەگەر مۇنداي وقيعالار انىقتالسا, ارنايى تەكسەرۋ جٷرگٸزٸلەدٸ. تيٸستٸ باعا بەرٸلەدٸ. 2019 جىلى ٶز جولداۋىمدا بيزنەسكە زاڭسىز كەدەرگٸ كەلتٸرۋ مەملەكەت مٷددەسٸنە قارسى باعىتتالعان قىلمىس رەتٸندە قاراستىرىلاتىنىن ايتتىم. بۇل – باس پروكۋراتۋرانىڭ مٸندەتٸ. ەرينە, الاياقتارمەن كٷرەسۋ قاجەت. وعان داۋ جوق. بٸراق, ارتىق قىلامىن دەپ, تىرتىق قىلماۋ كەرەك. جازىقسىز جاندار قوساق اراسىندا جاپا شەكپەۋگە تيٸس, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ قىزمەتٸندە سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرمەۋ كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– ٶڭٸرلٸك بيلٸك پەن اۋماقتىق قۇقىق قورعاۋ بٶلٸمشەلەرٸنٸڭ باسشىلارى كەسٸپكەرلەرمەن بٸرٸگٸپ, بيزنەستٸ قولداۋ دەگەن سىلتاۋمەن ٷنەمٸ زاڭدى بولا بەرمەيتٸن ەرەكەتتەردٸڭ جٷزەگە اسىرىلۋىنا سەپتٸگٸن تيگٸزگەنٸ جاسىرىن ەمەس. بۇل – ٷلەستٸ ٶزارا بٶلٸسٸپ العان دەگەن سٶز. مۇنىڭ بەرٸ سىبايلاس جەمقورلىققا, كٶلەڭكەلٸ ەرەكەتتەرگە, ەكٸمشٸلٸك رەسۋرستارعا نەگٸزدەلگەن جەنە تەندەرلەر مەن بيۋدجەت قارجىسىن وڭدى-سولدى شاشۋعا باعىتتالعان قازاقستاندىق بيزنەستٸڭ اششى دا بولسا شىنايى بەينەسٸن قالىپتاستىردى. مۇنداي قىلمىس تٷرلەرٸنە مەملەكەت باتىل ەرٸ مٸندەتتٸ تٷردە جٷيەلٸ توسقاۋىل قويۋعا تيٸس. بۇل – ٷلكەن مٸندەت. وتاندىق بيزنەستٸڭ دەل وسىنداي سيپاتى تۇتاس مەملەكەتتٸڭ بەدەلٸنە زور نۇقسان كەلتٸرەدٸ. باسقاشا ايتقاندا, ەلٸمٸزدە ەشقانداي دا قولداۋشى تٸرەك پەن رەيدەرلٸك بولماۋى كەرەك. ەگەر بيزنەس ادال جۇمىس ٸستەۋگە دايىن ەرٸ كرەاتيۆتٸ, زامانعا ساي سۇرانىسقا يە بولسا, ونى قولداۋ قاجەت. ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ جاڭا مودەلٸنە ەنۋگە كٶمەكتەسۋ كەرەك. بٸز بيزنەس پەن مەملەكەت مٷددەسٸ اراسىنداعى تەڭگەرٸمدٸ قاتاڭ ساقتاۋعا تيٸسپٸز, – دەدٸ قازاقستان باسشىسى.
مەملەكەت باسشىسى وسى مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٷشٸن بٸرقاتار ناقتى شارانى بەلگٸلەپ بەردٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, ەڭ الدىمەن, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان نەگٸزسٸز قۋدالاۋدى ازايتۋ جٶنٸندە جٷيەلٸ شارالار قابىلداۋ قاجەت.
– سوڭعى بەس ايدا پروكۋرورلار 100 مىڭعا جۋىق كەسٸپكەردٸڭ قۇقىعىن قورعادى. بۇل شامامەن تۇتاس 2021 جىلعى كٶرسەتكٸشكە جۋىقتايدى. اتالعان دەرەكتەر تەرگەۋ ورگاندارىنىڭ بيزنەستٸ قىلمىستىق قۋدالاۋعا مەجبٷرلٸ تٷردە تارتىپ جاتقانىن بٸلدٸرەدٸ. باس پروكۋراتۋرا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنە قاتىستى باقىلاۋ-قاداعالاۋ, ەسٸرەسە تەرگەۋ ەرەكەتتەرٸن زاڭسىز جٷرگٸزۋگە جول بەرمەۋدٸ بارىنشا قاتاڭ باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە تيٸس, – دەدٸ پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى كەسٸپكەرلەردٸ كٷدٸكتٸ دەپ تانۋ تەجٸريبەسٸ جيٸ كەزدەسەتٸنٸن جەنە ٸس جٷزٸندە بۇل تەك مٷلٸك داۋلارى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنان بٸرٸنشٸ كەزەكتە الاياقتىق, قارجىنى جىلىستاتۋ, زاڭسىز اقشا تابۋ, قارجى پيراميدالارىن قۇرۋ ەرەكەتتەرٸن ەشكەرەلەۋدٸ تالاپ ەتتٸ.
– ەرينە, باس پروكۋراتۋرا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ قييالىنان تۋعان قىلمىستىق ٸستەردٸ توقتاتۋعا تيٸس. مۇنداي كٷمەندٸ ٸستەرگە باستاماشى بولعانداردى جاۋاپقا تارتۋ كەرەك. مەملەكەتتٸڭ بيزنەسكە قولايلى جاعداي جاساۋ ساياساتىنا نۇقسان كەلتٸرەتٸن كٷشتٸك قۇرىلىمدار قىزمەتكەرلەرٸ باسشىلارىنىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋ شارالارىن ايقىنداۋ ماڭىزدى. باس پروكۋراتۋراعا جوعارعى سوتپەن جەنە ٷكٸمەتپەن بٸرلەسە وتىرىپ, زاڭناماعا ناقتى تٷزەتۋلەر توپتاماسىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن. ەكٸمشٸلٸك بۇل مەسەلەنٸ باقىلاۋعا السىن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ٶز سٶزٸندە مەملەكەتتٸك اۋديت جٷيەسٸمەن بايلانىستى مەسەلەلەردٸ قوزعادى. ونىڭ ايتۋىنشا, تاپسىرىس بەرۋشٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارعا قاتىستى مەملەكەتتٸك اۋديت تەكسەرٸستەرٸنٸڭ نەتيجەسٸ تاپسىرىس ورىنداۋشى كەسٸپكەرلەردٸڭ قىلمىستىق قۋدالاۋعا ۇشىراۋىنا جيٸ نەگٸز بولادى. بۇل رەتتە, مەملەكەت باسشىسى كەسٸپكەرلەردٸڭ مەملەكەتتٸك اۋديت قورىتىندىسىنا شاعىم تٷسٸرٸپ نەمەسە نەگٸزسٸز قىلمىستىق ٸستەن قۇتىلا المايتىنىن, جٷيەنٸڭ سولاي قۇرىلعانىن اتاپ ٶتتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەتتٸك اۋديت نەتيجەسٸنە شاعىم تٷسٸرۋدٸڭ بارلىق مٷمكٸندٸگٸ قاراستىرىلمايىنشا, قىلمىستىق ٸس قوزعاۋعا جول بەرمەيتٸن مەحانيزمدٸ ەنگٸزۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتى. سونداي-اق باس پروكۋراتۋراعا ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسىمەن جەنە بيزنەس-ومبۋدسمەنمەن بٸرلەسە وتىرىپ, قىلمىستىق جەنە ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپكەرشٸلٸك سالالارىنىڭ ارا-جٸگٸن اجىراتۋعا باعىتتالعان مەحانيزمدەردٸ تەز ارادا ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى.
مەملەكەت باسشىسى بيزنەسكە قىسىم كٶرسەتۋ فاكتورلارىن انىقتاۋدىڭ بارىنشا تيٸمدٸ جٷيەسٸن قۇرۋدى كەلەسٸ بٸر مٸندەت رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ.
– تەپە-تەڭدٸك جەنە تەجەمەلٸك مەحانيزمدەر جٷيەسٸ مەن قوعامدىق باقىلاۋ – وسى رەفورمانىڭ تابىستى فورمۋلاسى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان جاسالعان ەربٸر رەيدەرلٸك ەرەكەت نەمەسە نەگٸزسٸز قىسىم جاساۋ دەرەگٸ باس پروكۋروردىڭ جەكە باقىلاۋىندا بولۋعا تيٸس. وسىنداي ٸستەر سوڭىنا دەيٸن جەتكٸزٸلۋٸ كەرەك. بۇل جەردە ەشقانداي كورپوراتيۆتٸك ىمىراعا جول بەرٸلمەۋٸ, تٸپتٸ سٶز بولماۋى قاجەت, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ اشىق ەرٸ ەدٸل سوت تٶرەلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ–باسىمدىعىنا باسا مەن بەردٸ.
– سۋديالاردى ٸرٸكتەۋ قاعيداتتارىن جەتٸلدٸرمەيٸنشە وسى باعىتتا جاسالعان بارلىق كٷش-جٸگەر تيٸمسٸز بولماق. قازٸرگٸ ۋاقىتتا سوت جٷيەسٸندە ەكٸ مىڭنان استام سۋديا قىزمەت ەتٸپ جاتىر. جىل باسىنان بەرٸ سوت جٷيەسٸنە قاتىسى جوق باسقا سالالاردان كەلگەن 50-گە جۋىق زاڭگەر-پراكتيك سۋديا بولدى. ٸلگەرٸلەۋ بار, بٸراق جەتكٸلٸكسٸز. بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جەدەلدەتۋ كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت سوت تٶرەلٸگٸنٸڭ قاعيداتتارىن قامتاماسىز ەتۋدٸ تاعى بٸر باسىمدىق رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ.
– سوت جٷيەسٸن تاباندى تٷردە رەفورمالاۋ قاجەتتٸگٸ پٸسٸپ جەتٸلدٸ. بۇل قاجەتتٸلٸك سۋديالار تاراپىنان جاقسى قابىلدانىپ جاتىر. رەفورما ٶز كٶزدەگەن ماقساتىنا قول جەتكٸزەدٸ دەپ سانايمىن. بٸز مۇنداي سٶزدەردٸ شەتەلدٸك ينۆەستورلاردان دا, ەلٸمٸزدٸڭ كەسٸپكەرلەرٸ مەن ازاماتتارىنان دا ەستٸپ جٷرمٸز. سوندىقتان مەن جۋىق ارادا وسى باعىتتاعى ناقتى اۋقىمدى شارالاردى جارييالايمىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى بيزنەستٸ قورعاۋ تەتٸكتەرٸن كٷشەيتۋ مەسەلەسٸنەن بٶلەك تارتىمدى ينۆەستيتسييالىق كليمات قالىپتاستىرۋدى ماڭىزدى دەپ سانايدى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, جاھاندىق تۇراقسىزدىق جەنە بەلگٸسٸزدٸك جاعدايىندا ٸشكٸ جەنە سىرتقى سىن-تەگەۋرٸندەر كٷشەيگەن تۇستا مەملەكەتتٸڭ رٶلٸ ارتا تٷسەدٸ.
– مىقتى ەرٸ ورنىقتى نارىقتىق ەكونوميكا قۇرۋ ٷشٸن بەسەكەگە جول بەرمەيتٸن فاكتورلاردى انىقتاپ, ولاردى جويۋ جٶنٸندە جٷيەلٸ جۇمىستار جٷرگٸزۋ قاجەت. مۇنداي سىن-قاتەردٸڭ استارىندا مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىن ۇسىنۋدىڭ تيٸمسٸز رەسٸمدەرٸ مەن ولاردى ايقىنداۋ مەسەلەسٸ جاتىر. بۇل سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸنە, جەر تەلٸمدەرٸن بٶلۋگە, مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلارعا جەنە جالپى ەكٸمشٸلٸك رەتتەۋ جۇمىستارىنا قاتىستى بولىپ وتىر, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كەسٸپكەرلەردٸڭ جەل تەلٸمدەرٸنە قول جەتكٸزۋ جٷيەسٸ مەن رەسٸمدەرٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن سىنعا الىپ, ٷكٸمەتكە وسى مەسەلەنٸ ەرەكشە باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, جوبانىڭ تيٸمدٸ ٸسكە اسىرىلۋى جەر تەلٸمدەرٸن الۋعا ٶتٸنٸشتەردٸ بەرۋ جەنە قاراستىرۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان تەتٸگٸن جەدەل ەنگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. پرەزيدەنت بۇل جٷيەنٸ وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن ٸسكە قوسۋدى تاپسىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ٷنەمٸ ٶزگەرۋٸنە جەنە قۇبىلمالىلىعىنا قاتىستى كەسٸپكەرلەردٸڭ شاعىمدانۋى ورىندى ەكەنٸن ايتتى. وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات جوباسىن ەزٸرلەۋگە بيزنەس-قوعامداستىقتى تارتۋدى تاپسىردى.
– ٷكٸمەت پەن پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنەن ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ماكرو, سالىقتىق, بيۋدجەتتٸك, قارجى-كرەديتتٸك جەنە باسقا دا نەگٸزگٸ كومپونەنتتەرٸن قامتيتىن دوكترينالىق قۇجات كٷتەمٸن. بۇل جۇمىس بيزنەستٸڭ كونسترۋكتيۆتٸ قاتىسۋىمەن جٷرگٸزٸلۋٸ كەرەك. ٶيتكەنٸ وسىنداي جولمەن عانا قاجەتتٸ ەرٸ تيٸمدٸ رەفورمالار جاساي الامىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
بۇدان بٶلەك مەملەكەت باسشىسى سالىق ساياساتى مەن ەكٸمشٸلەندٸرۋ اراسىندا تەڭگەرٸمسٸزدٸك بايقالاتىنىن ايتىپ, وسى مەسەلەگە نازار اۋداردى. ٷكٸمەتكە بيزنەس قوعامداستىقپەن بٸرلەسە وتىرىپ, سالىق ساياساتىنىڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ تۇجىرىمداماسىن ەزٸرلەۋ تاپسىرىلدى.
پرەزيدەنت قولايلى بيزنەس-كليمات قالىپتاستىرۋ تەك زاڭداردى ٶزگەرتۋمەن جەنە مەملەكەتتٸك سۋبسيدييالار بەرۋمەن عانا شەكتەلمەيتٸنٸنە نازار اۋداردى. مۇندا ايماقتىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە قابىلدانعان بارلىق شەشٸمدەر مەن رەسٸمدەردٸڭ جٷزەگە اسىرىلۋ تيٸمدٸلٸگٸ ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جيىندى قورىتىندىلاي كەلە, بٷكٸل ٶڭٸردٸڭ ەكٸمدەرٸنە جيىن بارىسىندا ايتىلعان بارلىق ەسكەرتپەلەردٸ نازار الۋدى جەنە شۇعىل شەشۋدٸ قاجەت ەتەتٸن قازٸرگٸ مٸندەتتەردٸ بٸرلەسٸپ اتقارۋدى تاپسىردى. سونداي-اق ەكٸمدەردٸڭ جۇمىسى وبلىستارداعى بيزنەس-كليماتتىڭ قولايلىلىعى بويىنشا باعالايتىنىن ايتتى.
– مۇنداي كەزدەسۋلەردٸ جالعاستىرا بەرەمٸز. ولار ٸسكەرلٸك سيپاتتا بولادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
جيىن بارىسىندا پرەمەر-مينيستر ەليحان سمايىلوۆ, باس پروكۋرور بەرٸك اسىلوۆ, جوعارعى سوت تٶراعاسى جاقىپ اسانوۆ, «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى پرەزيديۋمىنىڭ تٶراعاسى رايىمبەك باتالوۆ, كەسٸپكەرلەردٸڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل رۋستام جٷرسٸنوۆ, سونداي-اق بيزنەس ٶكٸلدەرٸ بايانداما جاسادى.
