قاسىم-جومارت توقاەۆ رەفورمالار جٶنٸندەگٸ جوعارى كەڭەستٸڭ وتىرىسىن ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تٶراعالىعىمەن رەفورمالار جٶنٸندەگٸ جوعارى كەڭەستٸڭ كەزەكتٸ وتىرىسى ٶتتٸ.
جيىن قارجى سەكتورىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن تالقىلاۋدان باستالدى. اتالعان مەسەلە بويىنشا رەفورمالار جٶنٸندەگٸ جوعارى كەڭەس تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەر سۋما چاكرابارتي, قارجى نارىعىن دامىتۋ جەنە رەتتەۋ اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶراعاسى مەدينا ەبٸلقاسىموۆا بايانداما جاسادى.
پرەزيدەنت جالپى ۇسىنىلعان ەدٸستەردٸ قولداپ, بلوكچەين تەحنولوگيياسى مەن ورتالىق بانكتەردٸڭ تسيفرلىق ۆاليۋتالارىن پايدالانۋدىڭ جەنە ەنگٸزۋدٸڭ پەرسپەكتيۆالارىنا نازار اۋداردى.
– اتالعان باعىت – قارجى جٷيەسٸنٸڭ بولاشاعىنا دەگەن «فۋتۋريستٸك» كٶزقاراس قانا ەمەس, سونداي-اق جٷزەگە اسىرۋعا بولاتىن جوبا. كٶپتەگەن مەملەكەت ٶزدەرٸنٸڭ تسيفرلىق ۆاليۋتالارىن ٸس جٷزٸندە سىناقتان ٶتكٸزۋگە كٸرٸسٸپ تە كەتتٸ. ولاردىڭ قىزمەتتەرٸ ٷشٸن ەكوجٷيە ەزٸرلەنٸپ, قۇرىلىپ جاتىر. بٸز ينستيتۋتتارىمىزدى جاڭا جاعدايلارعا بەيٸمدەۋگە دايىن بولۋىمىز كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى قارجى پيراميدالارىنا قارسى ٸس-قيمىل جٶنٸندەگٸ مٸندەتتەرگە دە توقتالدى. كەلتٸرٸلگەن ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سەيكەس مۇنداي ۇيىمدار بيىلعى بەس ايدىڭ ٸشٸندە 17 مىڭنان استام ٷلەسكەردٸڭ قۇنى 27 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن دٷنيە-مٷلكٸن يەلەنٸپ العان.
– قارجى سەكتورى تۇجىرىمداماسىنىڭ اياسىندا قارجى پيراميداسىنىڭ بەلگٸسٸ بار ۇيىمداردى الدىن الا انىقتاۋعا, جەدەل ەرەكەت ەتۋگە, ازاماتتاردىڭ قارجى الاياقتارى تۋرالى حابارلاۋ مەسەلەسٸن كٷشەيتۋگە باعىتتالعان شارالار قامتىلۋى قاجەت, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن بانكتەردٸڭ بەلسەندٸ نەسيەلەۋٸ جٶنٸندە شارالار قابىلداۋدى كەلەسٸ ماڭىزدى مٸندەت رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ. سونداي-اق وسى سالاداعى بٸرقاتار پروبلەماعا نازار اۋدارىپ, قارجى رەتتەۋشٸلەرٸنە بۇل مەسەلەگە باسا مەن بەرۋدٸ جەنە ونى ناقتى شەشۋ جولدارىن ۇسىنۋدى تاپسىردى.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق بانكتٸڭ, ٷكٸمەتتٸڭ ەرەكەت ەتۋ تەتٸكتەرٸن بانك ٶتٸمدٸلٸگٸنٸڭ اعىنىن كەسٸپورىنداردى, ەسٸرەسە شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ قولداۋعا قاراي باعىتتاۋ اسا ماڭىزدى مٸندەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
وتىرىس بارىسىندا ەلٸمٸزدە قاۋٸپسٸز اتوم جەنە سۋتەگٸ ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ شارالارعا باسا مەن بەرٸلدٸ. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار تۋرالى ەنەرگەتيكا مينيسترٸ بولات اقشولاقوۆ پەن «سامۇرىق-قازىنا» اكتسيونەرلٸك قوعامىنىڭ تٶراعاسى الماسادام سەتقاليەۆ بايانداما جاسادى.
پرەزيدەنت ماگاتە دەرەكتەرٸن مىسالعا كەلتٸردٸ. بۇعان سەيكەس ەلەمدەگٸ قۋات كٶزدەرٸنٸڭ 10 پايىزى اتام ەنەرگەتيكاسىنىڭ ٷلەسٸندە ەكەنٸ ايتىلدى. اتالعان سەكتور كٶمٸر (36,7%), گاز (23,5 %) جەنە گيدروەنەرگەتيكا (16 %) سالالارىنان كەيٸن تٶرتٸنشٸ ورىندا تۇر.
– اتوم ەنەرگەتيكاسى كٶمٸرتەكتٸڭ جىلدىق قالدىقتارىن شامامەن 2 ميلليارد تونناعا ازايتا وتىرىپ, تٶمەن كٶمٸرتەكتٸ ەلەكتر قۋاتىنىڭ جالپى كٶلەمٸنٸڭ ٷشتەن بٸرٸنەن استامىن ٶندٸرەدٸ. بۇل 400 ميلليون اۆتوكٶلٸكتٸڭ قالدىعىنا تەڭ. ال اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ بولاشاعىنا كەلەتٸن بولساق, تٷرلٸ فاكتورلارعا بايلانىستى بەلگٸسٸزدٸك دەڭگەيٸ ٶتە جوعارى. الايدا, قازٸرگٸ تاڭداعى ەنەرگييا داعدارىسى مەن ەنەرگييا رەسۋرستارى باعاسىنىڭ قۇبىلمالى جاعدايىندا «بەيبٸت اتومدى» پايدالانۋ مەسەلەسٸ كٶپتەگەن ٷكٸمەتتەردٸڭ كٷن تەرتٸبٸنە ەنگٸزٸلگەنٸ انىق. گەوساياسي جاعدايدىڭ شيەلەنٸسۋٸنە بايلانىستى حالىقارالىق ەنەرگەتيكا اگەنتتٸگٸ ەۋروپا وداعى ەلدەرٸن بارلىق اتوم ەلەكتر ستانتسييالارىن جابۋ مەسەلەسٸن كەيٸنگە شەگەرۋگە شاقىردى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازٸرگٸ تاڭدا ەلەمنٸڭ 32 ەلٸندە 440-تان استام يادرولىق رەاكتور بار ەكەنٸن جەنە 20-عا جۋىق مەملەكەت ٶز اۋماعىندا اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن سالۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرىپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ. ولاردىڭ قاتارىندا بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدەن بٶلەك, چيلي, يندونەزييا, الجير, فيليپپين, ەفيوپييا, سەنەگال جەنە باسقا دا مەملەكەتتەر بار.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, تەحنولوگييالاردى جەتكٸزۋشٸلەردٸڭ شورت-پاراعىن ايقىنداۋ ماڭىزدى جەنە وندا باعا ٶلشەمدەرٸنەن بٶلەك تەحنولوگييالاردىڭ سەنٸمدٸلٸگٸنە باسا مەن بەرٸلۋگە تيٸس.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بٸلٸم الۋدىڭ جەنە ٶندٸرٸستٸك قۇزىرەتكە قول جەتكٸزۋدٸڭ اسا ماڭىزدى ەكەنٸن ايتتى.
– باسقاشا ايتقاندا, بٸز بولاشاقتا بٸلٸكتٸ فيزيكتەردٸ, اتوم سالاسىنداعى كادرلاردى, ينجەنەرلەر مەن تەحنيكالىق مامانداردى دايىنداۋىمىز كەرەك. مٷلدەم جاڭا وقۋ-ٶندٸرٸستٸك بازا قۇرۋ قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت تٷركييانىڭ «اككۋيۋ» اەس-ٸن سالۋداعى تەجٸريبەسٸن جان-جاقتى زەردەلەۋدٸ تاپسىردى.
كٷن تەرتٸبٸندە سوڭعى قارالعان مەسەلە – كٶشٸ-قون ساياساتىن جەتٸلدٸرۋ. بۇل تاقىرىپ بويىنشا ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترٸ تامارا دٷيسەنوۆا بايانداما جاسادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى مەسەلەگە تٷسٸندٸرمە جاساي كەلٸپ, ەكونوميكانىڭ دامۋى مەن ۇلتىمىزدىڭ زيياتكەرلٸك ەلەۋەتٸن ارتتىراتىن تيٸمدٸ ەڭبەك ميگراتسيياسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى.
