فوتو: Akorda.kz
پرەزيدەنت پارلامەنت سەناتىنىڭ وتىرىسىنا قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىنىڭ الدىندا سٶز سٶيلەپ, ەلٸمٸز دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە قادام باسقانىن ايتتى. قاسىم-جومارت توقاەۆ جۋىردا جوعارى پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ سايلانعانىنا جەنە ٶزٸنٸڭ جارلىعىمەن بٸرنەشە سەناتور تاعايىندالعانىنا توقتالدى. پرەزيدەنتتٸڭ پايىمىنشا, وسىمەن سەناتتىڭ قۇرامىن جاڭعىرتۋ ٷدەرٸسٸ اياقتالدى. سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ اراسىندا ەر ايماقتىڭ, سونىڭ ٸشٸندە جاڭادان قۇرىلعان وبلىستاردىڭ ٶكٸلدەرٸ بار. كونستيتۋتسيياعا ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەرگە سەيكەس قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مٷشەلەرٸنە ارنايى كۆوتا بەرٸلدٸ. وسىلايشا, سەنات تٷرلٸ ساناتتاعى قوعام ٶكٸلدەرٸن بارىنشا قامتىدى.
– بۇل پالاتا مەملەكەتتٸك باسقارۋ سالاسىندا ايرىقشا رٶل اتقارادى. وعان كونستيتۋتسيياعا سەيكەس ماڭىزدى مٸندەتتەر جٷكتەلگەن. زاڭ شىعارۋ قىزمەتٸن ساپالى اتقارۋ ٷشٸن بارلىق جاعداي جاسالعان. پالاتا ٶز جۇمىسىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلە جاتىر. سەناتورلار اۋقىمدى رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرۋعا بەلسەنە اتسالىستى. وسى ورايدا بارشاڭىزعا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن. جاڭا دەپۋتاتتار سەناتتىڭ قىزمەتٸنە تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ دەپ سەنەمٸن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸزدە «كٷشتٸ پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتٸن ٷكٸمەت» قاعيداتى ورنىعا تٷسكەنٸن ايتىپ, بۇل رەفورمالار بيلٸك ينستيتۋتتارى جٷيەسٸنٸڭ تەپە-تەڭدٸگٸن قالىپتاستىراتىنىن ايتتى. سونداي-اق ەلدەگٸ ساياسي ٷدەرٸسكە ازاماتتاردىڭ قاتىسۋىنا جول اشادى, مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرا تٷسەدٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ باستى ماقساتىمىزدىڭ بٸرٸ – قوعامدا ٶركەنيەتتٸ ساياسي دەستٷردٸ ورنىقتىرۋ ەكەنٸن ەسكە سالىپ, ول ٷشٸن جوعارى ساياسي جاۋاپكەرشٸلٸك مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. ال جاقىندا عانا باستالعان مەجٸلٸس پەن مەسليحاتتارعا سايلاۋ ناۋقانى نەگٸزگٸ مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردى كەشەندٸ تٷردە جاڭعىرتۋدىڭ سوڭعى ساتىسى ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
– بارلىق ەلەۋمەتتٸك توپتىڭ مٷددەسٸن قورعاۋ تۇرعىسىنان العاندا مەجٸلٸس پەن مەسليحاتتاردىڭ ارالاس مودەلٸن قالىپتاستىرۋعا كٶشۋدٸڭ مەنٸ زور. بۇل ٶزگەرٸس ٶكٸلدٸ بيلٸك تارماقتارىنىڭ بارلىق دەڭگەيٸنە ايتارلىقتاي ىقپال ەتەدٸ. سوڭعى جىلدارى جٷرگٸزٸلگەن ساياسي ٶزگەرٸستەر, سايلاۋ زاڭناماسىن ماقساتتى تٷردە ليبەرالداندىرۋ قازاقستاندا پارتييا قۇرۋ ٸسٸنە تىڭ سەرپٸن بەردٸ. ۇزاق ۋاقىتتان بەرٸ ەلٸمٸزدە العاش رەت جاڭا پارتييالار رەسمي تٷردە تٸركەلدٸ. اتالعان دەرەكتٸ ارالىق قورىتىندى رەتٸندە اتاپ ٶتۋگە بولادى. بۇل – العا قاراي جاسالعان ماڭىزدى قادام. ساياسي جٷيەنٸ ورنىقتى دامىتۋ ٸسٸندە پارتييالار ماڭىزدى رٶل اتقارادى. وسى ورايدا ەلٸمٸزگە جاۋاپكەرشٸلٸگٸ جوعارى پارتييالار قاجەت. ولار حالىقتىڭ مٷددەسٸن تيٸمدٸ قورعاي بٸلۋگە تيٸس, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ساياساتكەرلەردٸڭ جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرىپ, ولاردى ەلگە تانىتۋ اسا ماڭىزدى ٸس ەكەنٸن ايتتى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ەلٸمٸزدەگٸ پارتييالاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ مەملەكەتشٸلدٸك ۇستانىم بار جەنە الداعى سايلاۋدا پارتييالاردىڭ بەرٸنە بٸردەي مٷمكٸندٸك بەرٸلەدٸ.
– ەكٸمدەر قانداي دا بٸر ساياسي ۇيىمعا جەتەكشٸلٸك ەتە المايدى. اتا زاڭعا ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸسكە سەيكەس, پرەزيدەنت بارلىق ساياسي كٷشتەن تىسقارى تۇرۋعا تيٸس. مەجٸلٸس پەن مەسليحات سايلاۋى جاڭا ەرٸ ەدٸل ەرەجە بويىنشا ٶتەدٸ. الداعى سايلاۋدى قازاقستان پارلامەنتاريزمٸ تاريحىنداعى جاڭا كەزەڭنٸڭ باستاۋى دەۋگە بولادى. قوعامنىڭ تٷرلٸ ٶكٸلدەرٸنٸڭ مٷددەسٸن پارتييالار ارقىلى قورعاۋ مٷمكٸندٸگٸ ارتادى. مۇنىڭ بەرٸ ساياسي جٷيەنٸڭ ورنىقتى جەنە تيٸمدٸ بولۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ «ەرتٷرلٸ كٶزقاراس, بٸرتۇتاس ۇلت» قاعيداتى مىزعىمايتىنىن اتاپ ٶتٸپ, سىننىڭ نەگٸزسٸز بولماۋى تيٸس ەكەنٸن جەنە ونىڭ ناقتى فاكتٸلەرگە سٷيەنۋٸ قاجەتتٸگٸن ايتتى.
– ەلٸمٸزدە ساياسي راديكاليزم مەن ەكسترەميزمنٸڭ كەز كەلگەن تٷرٸنە ورىن جوق. دەموكراتييا – بۇل, ەڭ الدىمەن, ٶز سٶزٸڭ مەن ٸسٸڭە جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراۋ. بەرٸمٸز بٸر شاڭىراق استىندا ٶمٸر سٷرٸپ جاتىرمىز. سوندىقتان ەربٸر ازامات, كەز كەلگەن قوعام قايراتكەرٸ, بارشا ساياسي كٷش ەل بولاشاعى ٷشٸن ٶزٸنٸڭ تٸكەلەي جاۋاپكەرشٸلٸگٸن سەزٸنۋٸ قاجەت. بارلىق وتانداسىما ايتارىم: ەلەمدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان كٷردەلٸ گەوساياسي احۋال كەزٸندە ەلٸمٸزدٸڭ تىنىشتىعى مەن ىرىس-بەرەكەسٸن ساقتاۋ تەك ٶزٸمٸزگە, بٸرلٸگٸمٸز بەن ىنتىماعىمىزعا بايلانىستى. تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ ساقتاۋ جەنە نىعايتۋ اسا ماڭىزدى ەكەنٸن تاعى دا ەسكە سالامىن. بۇل – حالقىمىزدىڭ باستى قۇندىلىعى. بٸز كونسترۋكتيۆتٸ رەفورما باعىتىمەن العا قاراي نىق قادام باسىپ, مەملەكەتتٸلٸگٸمٸزدٸ نىعايتىپ, قوعامدى بٸرٸكتٸرۋ ٷشٸن قولدان كەلگەننٸڭ بەرٸن جاساۋىمىز كەرەك. ساياسي جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ بيٸك مەدەنيەتٸ مەن ازاماتتارىمىزدىڭ شىنايى پاتريوتيزمٸ مۇنىڭ كەپٸلٸ بولا الادى. ەرقايسىمىز ٶزارا تٸلەۋلەستٸك قاعيداتىنان اينىماۋىمىز كەرەك. سوندا عانا تەڭ مٷمكٸندٸكتەر مەن دامۋدى تۋ ەتكەن ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرامىز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
مەملەكەت باسشىسى سايلاۋدىڭ ەلدٸ بٶلەتٸن ەمەس, بٸرٸكتٸرەتٸن ناۋقان بولۋى كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, ٷمٸتكەرلەردٸ قوعامعا ٸرٸتكٸ سالاتىن ەرەكەتتەن اۋلاق بولۋعا شاقىردى.
– اڭداماي ايتىلعان ارتىق سٶز نەمەسە ويلانباي جاسالعان وقىس قادام بٷكٸل ەلدٸڭ بولاشاعىنا كەسٸرٸن تيگٸزۋٸ مٷمكٸن. ەربٸر وتانداسىمىز وسىنى دۇرىس تٷسٸنۋگە تيٸس. پليۋراليزم مەملەكەتتٸ ەۆوليۋتسييالىق جولمەن دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بٸزدە ساياسي كٶزقاراسى ەرتٷرلٸ پارتييالار بار. كانديداتتاردىڭ تٷرلٸ مەسەلە بويىنشا ۇستانىمدارىنىڭ بٸردەي بولماۋى دا زاڭدى قۇبىلىس. بٸراق كٶزقاراستارى مٷلدە قابىسپايتىن ىمىراسىز قارسىلاستاردىڭ ٶزٸنە ورتاق قۇندىلىقتار بار. ول – بٸزدٸڭ قاسيەتتٸ وتانىمىز جەنە قاستەرلٸ تەۋەلسٸزدٸگٸمٸز. مەن بۇل تۋرالى «تەۋەلسٸزدٸك بەرٸنەن قىمبات» اتتى ماقالامدا ايتتىم. ٶيتكەنٸ تەۋەلسٸزدٸك ٷشٸن كٷرەس كٷندەلٸكتٸ ەڭبەكپەن جەنە ەلدٸك ساياساتپەن تىعىز بايلانىسىپ جاتىر. بولاشاقتىڭ الدىندا بەرٸمٸز بٸردەي جاۋاپ بەرەمٸز. كەيٸنگٸ ۇرپاق كٸمنٸڭ ساياسي ۇستانىمى قانداي بولعانىنا مەن بەرەدٸ. اعا بۋىننىڭ ولارعا قانداي مەملەكەتتٸ ميراس ەتكەنٸنە قاراپ, بٷگٸنگٸ كٷنٸن باعالايتىن بولادى. سوندىقتان بٸز ورتاق ماقسات جولىندا بٸرٸگۋٸمٸز كەرەك. كەز-كەلگەن ساياسي مٷددەگە قاراعاندا مەملەكەتشٸلدٸك قاسيەت ەلدەقايدا بيٸك تۇرۋعا تيٸس, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, قوعامعا, ەڭ الدىمەن, ەربٸر سٶزٸنە جەنە ٸسٸنە جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قارايتىن ساياساتكەرلەر قاجەت. سوندا ازاماتتاردىڭ ەلدٸك ساياساتقا دەگەن سەنٸمٸ ارتادى. ال سەنٸم – اسا ماڭىزدى قۇندىلىق.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قيىندىقتىڭ بەرٸن ەل بٸرلٸگٸنٸڭ ارقاسىندا جەڭٸپ كەلە جاتقانىمىزعا توقتالىپ, بٸر-بٸرٸمٸزگە قامقور, جاناشىر بولىپ, جاقسىلىققا ۇمتىلۋعا شاقىردى.
– قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ ساقتاۋ مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ عانا مٸندەتٸ ەمەس. بۇل – ەلٸمٸزدٸڭ ەربٸر ازاماتىنىڭ پەرزەنتتٸك پارىزى. بٸز نە ٸستەسەك تە, ەل مٷددەسٸ ٷشٸن جاسايمىز. ماقساتىمىز – قازاقستاندى تۇعىرى بەرٸك, ەكونوميكاسى قۋاتتى, رۋحى اسقاق, بٸرلٸگٸ بەكەم مەملەكەت رەتٸندە ۇرپاققا تابىستاۋ. وسى تاريحي مٸندەتتٸ بەرٸمٸز بٸرگە ابىرويمەن اتقارىپ شىعامىز دەپ سەنەمٸن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى پارلامەنت سەناتىنىڭ تٶراعاسى لاۋازىمىنا مەۋلەن ەشٸمباەۆتىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىندى.
– ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر, مەنٸڭ جارلىعىممەن مەۋلەن ساعاتحانۇلى ەشٸمباەۆ سەنات دەپۋتاتى بولىپ تاعايىندالدى. كونستيتۋتسييانىڭ 58-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سەيكەس سەنات تٶراعاسى لاۋازىمىنا مەۋلەن ساعاتحانۇلى ەشٸمباەۆتىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىنامىن. ول بۇعان دەيٸن وسى مٸندەتتٸ ابىرويمەن اتقاردى. زاڭ شىعارۋ جۇمىسىن جاقسى بٸلەدٸ. مەملەكەتتٸك قىزمەتتەگٸ تەجٸريبەسٸ مول. سوندىقتان ونى سەنات تٶراعالىعىنا لايىق دەپ سانايمىن. سەناتتىڭ قىزمەتٸ تابىستى بولسىن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
جاسىرىن داۋىس بەرۋ نەتيجەسٸندە مەۋلەن ەشٸمباەۆ پارلامەنت سەناتىنىڭ تٶراعاسى بولىپ سايلاندى.
