قاسىم-جومارت توقاەۆ شەتەلدٸك ينۆەستورلار كەڭەسٸنٸڭ 34-پلەنارلىق وتىرىسىنا قاتىستى, - دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
بٷگٸن پرەزيدەنتتٸڭ تٶراعالىعىمەن شەتەلدٸك ينۆەستورلار كەڭەسٸنٸڭ 34-پلەنارلىق وتىرىسى ٶتتٸ. جيىنعا ٸرٸ ترانسۇلتتىق كومپانييالاردىڭ, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ باسشىلارى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىستى.
وتىرىستىڭ كٷن تەرتٸبٸندە ەكونوميكانى كٶمٸرتەگٸنەن ارىلتۋ ٸسٸن دامىتۋ جەنە كٶمٸرتەگٸن از پايدالانۋ تەحنولوگييالارىن ەنگٸزۋ مەسەلەلەرٸ قاراستىرىلدى.
مەملەكەت باسشىسى بٷگٸنگٸ وتىرىس حالىقارالىق احۋالدىڭ شيەلەنٸسكەن جاعدايىندا ٶتٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
– جاھاندىق لوگيستيكا جٷيەسٸنٸڭ بۇزىلۋى, ساۋدا سوعىستارى, بۇرىن-سوڭدى بولماعان ينفلياتسييالىق قىسىم – مۇنىڭ بەرٸ بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ شىنايى كٶرٸنٸسٸ. مۇنداي جاعدايدا مەملەكەت پەن بيزنەس جاڭا ويىن ەرەجەلەرٸنە تەز بەيٸمدەلۋٸ كەرەك. بٸز تەك وسىلاي عانا بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸمٸزدٸ ساقتاي الامىز, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان اۋقىمدى دەموكراتييالىق رەفورمالار, جۋىردا ٶتكەن جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمنىڭ نەگٸزگٸ ماقسات-مٸندەتتەرٸ تۋرالى ايتتى. پرەزيدەنتتٸڭ پايىمىنشا, جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان ساياسي رەفورمالار كەشەندٸ ەكونوميكالىق جاڭعىرۋمەن قاتار جٷرۋگە تيٸس.
– دەل وسىنداي تەسٸل بٸزگە ورتاشا تابىستىڭ قىسپاعىنان شىعۋعا, دامۋدىڭ كەلەسٸ دەڭگەيٸنە ٶتۋگە جول اشادى. سوندىقتان بٸز, شىن مەنٸندە, ەلٸمٸزدٸڭ نارىقتىق, ەركٸن ەرٸ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەكونوميكا قۇرۋعا باعىتتالعان جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىن جٷزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. وسىعان بايلانىستى ينۆەستيتسييالىق احۋالدى جٷيەلٸ تٷردە جاقسارتۋعا دا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلەمٸز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ەكونوميكانى كٶمٸرتەگٸنەن ارىلتۋ جەنە كٶمٸرتەگٸن از پايدالانۋ تەحنولوگيياسىن ەنگٸزۋدٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸنە نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە, بيداي ٶنٸمٸنٸڭ ازايۋ جەنە سۋ رەسۋرستارىنىڭ جەتكٸلٸكسٸز بولۋ قاتەرلەرٸنە بايلانىستى پروبلەمالاردى شەشۋ ٷشٸن شۇعىل تٷردە جٷيەلٸ شارالار قابىلداۋ مەسەلەسٸنە توقتالدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستانداعى بارلىق پارنيكتٸك گاز قالدىقتارىنىڭ 80 پايىزى قازبا وتىندارىن پايدالانۋ ارقىلى ەنەرگييا ٶندٸرۋمەن بايلانىستى جەنە بۇنىڭ ەلٸمٸزدٸڭ كليماتىنا كەرٸ ەسەر ەتەتٸن نەگٸزگٸ فاكتور ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەنەرگەتيكا سالاسىن جاڭعىرتۋدىڭ ايتارلىقتاي ماڭىزى بار.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ ينۆەستيتسييالىق احۋالدى ودان ەرٸ جاقسارتۋ جەنە ينۆەستورلاردىڭ زاڭدى قۇقىعىن قورعاۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ستراتەگييالىق مٸندەتٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– بىلتىر شەتەلدٸك سەرٸكتەستەر بٸزدٸڭ ەكونوميكامىزعا شامامەن 24 ميلليارد دوللار ينۆەستيتسييا سالدى. بۇل ونىڭ الدىنداعى جىلمەن سالىستىرعاندا 38 پايىزعا كٶپ. بٸر ايتا كەتەرلٸگٸ, شەتەلدٸك ينۆەستيتسييانىڭ 60 پايىزدان استامى قازٸردٸڭ ٶزٸندە ەكونوميكانىڭ شيكٸزاتتىق ەمەس سەكتورىنا تيەسٸلٸ. بٸز بۇل ينۆەستيتسييالاردى جوعارى باعالايمىز جەنە شەتەلدٸك سەرٸكتەستەر الدىنداعى بارلىق مٸندەتتەمەمٸزدٸ مٸنسٸز ورىنداۋعا بار كٷشٸمٸزدٸ سالامىز. قازاقستان ينۆەستورلار ٷشٸن اشىق ەسٸك ساياساتىن كٷشەيتە تٷسەدٸ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ شەتەلدٸك كومپانييالارمەن تٸكەلەي ىقپالداستىقتى جولعا قويۋ, سونىڭ ٸشٸندە ولاردى ەلٸمٸزگە كٶشٸرۋ نەمەسە بٸرلەسكەن كەسٸپورىندار اشۋ ٷشٸن بارلىق ينستيتۋتسيونالدىق جاعدايلاردى جاساۋعا دايىن ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
– بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – يننوۆاتسييالاردى دامىتۋ جەنە ەلٸمٸزدەگٸ ادام كاپيتالىنىڭ دەڭگەيٸن ارتتىرۋ. شەتەلدٸك ينۆەستورلار كەڭەسٸ بۇل جەردە, ەسٸرەسە, ٶزارا تيٸمدٸ شەشٸمدەردٸ تابۋ جەنە ىنتىماقتاستىقتىڭ ٶزەكتٸ باعىتتارى جٶنٸندە تەجٸريبە الماسۋ تۇرعىسىنان ٶزٸنە تيٸستٸ رٶلٸن اتقارۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن. ٷكٸمەت وسى كەڭەسپەن بٸرلەسە وتىرىپ, اتالعان مەسەلەلەردٸ شەشۋدٸڭ ناقتى شارالارىن تالداپ, ەزٸرلەۋٸ قاجەت, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ينۆەستيتسييالىق احۋالدى جاقسارتۋ جٶنٸندەگٸ جٷيەلٸ جۇمىس اۋقىمدى رەفورمالارمەن ۇشتاساتىنىن ايتتى. بۇل جەردە ادال بەسەكەلەستٸكتٸ دامىتۋ, سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋ, تيٸمدٸ مەملەكەتتٸك باسقارۋ, ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جەنە سوت جٷيەسٸن رەفورمالاۋ مەسەلەلەرٸ سٶز بولدى.
مەملەكەت باسشىسى ٶز سٶزٸندە 2060 جىلعا دەيٸن كٶمٸرتەگٸنەن بەيتاراپتىققا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن كٷش جۇمىلدىرۋ كەرەك ەكەنٸنە ەرەكشە نازار اۋداردى. سونداي-اق اۋقىمدى ەكونوميكالىق, تەحنولوگييالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك جاڭعىرۋلاردى قامتيتىن تيٸستٸ ستراتەگييالىق جوبا ەزٸرلەنٸپ جاتقانىن جەتكٸزدٸ. بۇل جىل سوڭىنا دەيٸن قابىلدانۋعا تيٸس.
پرەزيدەنت ەۋروپا وداعىنىڭ 2030 جىلعا قاراي پارنيكتٸك گاز قالدىقتارىن 55 پايىزعا ازايتۋعا جەنە 2050 جىلعا قاراي كٶمٸرتەگٸنەن بەيتاراپتىققا قول جەتكٸزۋگە نيەتتٸ ەكەنٸن ەسكە سالدى. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى 2026 جىلدان باستاپ قازاقستاندىق ەكسپورتتاۋشىلار ەۋروپا وداعىنىڭ بيۋدجەتٸنە شەكارالىق كٶمٸرتەگٸ سالىعىن تٶلەيتٸنٸنە جەنە بۇل وتاندىق ٶنٸمنٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸنە ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸنە نازار اۋداردى.
وسى رەتتە قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل ەكونوميكاسىنداعى كٶمٸرتەگٸن پايدالانۋ كٶلەمٸن تٶمەندەتۋ جەنە ەكونوميكالىق شىعىنداردىڭ الدىن الۋ ٷشٸن اتقارىلىپ جاتقان شارالارعا ەگجەي-تەگجەيلٸ توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, قالدىقتاردى ساۋدالاۋعا قاتىستى ۇلتتىق جٷيەنٸ ەۋروپالىق جٷيەگە جاقىنداتۋ جٶنٸندە ٷكٸمەتتٸڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىسى تۋرالى مەلٸمدەدٸ.
– پارنيكتٸك گاز قالدىقتارىنىڭ ٷلەستٸك كوەففيتسيەنتتەرٸنٸڭ ەسەپتەۋ ەدٸستەمەسٸن كٷشەيتۋ باعىتىندا قايتا قاراۋدى جەدەلدەتۋ قاجەت. ەسەپتەۋ تەسٸلٸ ەۋروپالىق ەدٸسكە سەيكەس, ياعني سالاداعى ەڭ وزىق 10 ٶندٸرٸس نەگٸزٸندە جاسالۋعا تيٸس. وسى رەتتە ٶندٸرٸستٸڭ نەگٸزگٸ عانا ەمەس, قوسالقى تٷرلەرٸن دە ەسكەرۋ كەرەك. سونداي-اق ەۋروپا وداعىنىڭ قالدىقتاردى ساتۋ جٷيەسٸ سيياقتى ەكونوميكا سەكتورلارىن كەڭٸنەن قامتۋ قاجەت. كەڭەس مٷشەلەرٸ ٸس جٷزٸندە كٶمەك كٶرسەتۋگە تيٸس. بۇل جۇمىستى كەلەسٸ جىلى اياقتاۋ قاجەت, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكانىڭ ەكسپورتقا باعىتتالعان سەكتورلارىنا ارنالعان كۆوتالاردى اقىلى تٷردە بٶلۋگە كەزەڭ-كەزەڭٸمەن كٶشۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, كۆوتا ساۋداسىنىڭ وتاندىق جٷيەسٸ پارنيكتٸك گاز قالدىقتارىن ٶلشەۋ جەنە تەكسەرۋ بويىنشا سەنٸمدٸ دەرەكتەرگە نەگٸزدەلۋٸ كەرەك.
– الايدا, ٸس جٷزٸندە, بٸز مٷلدە ولاي ەمەس ەكەنٸن كٶرٸپ وتىرمىز. پارنيكتٸك گاز قالدىقتارىن تەكسەرۋ جەنە انىقتاۋ جٶنٸندەگٸ ورگاندار بەرٸلگەن ەسەپتەردٸ قاشىقتان كۋەلاندىرىپ, قوندىرعىلار ورناتىلعان وپەراتورلىق ۋچاسكەلەرگە بارمايدى. وسىلايشا, ەلدٸڭ ەرتٷرلٸ ايماعىندا ولار بٸر ۋاقىتتا جيىرماعا جۋىق ەسەپتٸ تەكسەرە الادى. مۇنداي ەسەپتەردٸڭ دۇرىستىعى كٷمەن تۋدىرادى. سوندىقتان ٷكٸمەتكە پارنيكتٸك گاز قالدىقتارىن تەكسەرۋ جەنە انىقتاۋ جٶنٸندەگٸ ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مەن قۇزىرەتٸن كٷشەيتۋ جٶنٸندە پەرمەندٸ شارالار قابىلداۋدى تاپسىرامىن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ ٷلكەن ەنەرگەتيكالىق تەسٸلگە كٶشۋگە دايىندىق جۇمىستارىن بٸرتٸندەپ ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان جاڭا ەكولوگييالىق كودەكستٸڭ قابىلدانعانى جٶنٸندە ايتتى. قۇجات كەسٸپورىنداردى ەكولوگييالىق تٶلەمدەردەن تولىعىمەن بوساتۋ ارقىلى ٶندٸرٸستٸ جاڭعىرتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل رەتتە پرەزيدەنت ٸرٸ ٶنەركەسٸپ كەسٸپورىندارىنا 2023 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قالدىقتارعا مونيتورينگ جاسايتىن اۆتوماتتاندىرىلعان جٷيەنٸ ورناتۋ جٶنٸندەگٸ مٸندەتتەرٸن ەسكە سالدى. سونداي-اق ٷكٸمەتكە وسى تالاپتى ۋاقتىلى جەنە ساپالى ورىنداۋدى قامتاماسىز ەتۋدٸ تاپسىردى.
قازاقستان باسشىسى اتاپ ٶتكەن تاعى بٸر ماڭىزدى مٸندەت – اۋماقتاردى كٶگالداندىرۋ جەنە جاڭا القاپتارعا اعاش وتىرعىزۋ.
– مەنٸڭ تاپسىرماممەن 2025 جىلعا دەيٸن ەلٸمٸز بويىنشا ەكٸ ميلليارد اعاش وتىرعىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ٶتكەن جىلى 138 ميلليون, ال بيىل 280 ميلليون اعاش ەگٸلدٸ. الايدا بۇل قارقىن جەتكٸلٸكسٸز, ونى جىلدامداتۋ قاجەت. كەڭەس مٷشەلەرٸن اتالعان باستامانى قولداپ, وسى ٸسكە ەلەۋلٸ ٷلەس قوسۋعا شاقىرامىن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ەلٸمٸزدە گاز تۇتىنۋعا سۇرانىستىڭ ارتقانىن اتاپ ٶتٸپ, كٶمٸردٸ پايدالانۋدى ازايتۋ ٸسٸندە گاز سالاسىنىڭ ماڭىزدى رٶل اتقاراتىنىن ايتتى.
– گاز ەكسپورتىنا قاراعاندا ٸشكٸ قاجەتتٸلٸكتەردٸ قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى ەكەنٸن قاداپ ايتقىم كەلەدٸ. ٷكٸمەتكە تەڭٸز كەن ورنىنىڭ اكتسيونەرلەرٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ, ەكسپورتتالاتىن ەكٸ ميلليارد تەكشە مەتر گازدى ٸشكٸ نارىققا قايتا باعىتتاۋدى تاپسىرامىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى جاڭارتىلاتىن جەنە بالامالى ەنەرگييا كٶزٸن دامىتۋ ەلەۋەتٸنٸڭ ارتىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى. 2030 جىلعا قاراي ەلٸمٸزدٸڭ ەنەرگييا تەڭگەرٸمٸندەگٸ جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزٸن كەمٸندە 15 پايىزعا دەيٸن ارتتىرۋ مٸندەتٸ قويىلدى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت اتوم ەنەرگيياسىن پايدالانۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, جاڭارتىلاتىن ەنەرگييانىڭ تۇراقسىز جەنە گاز تاراتۋ ٸسٸ شەكتەۋلٸ بولعان جاعدايدا «زالالسىز» اتوم ٷزدٸكسٸز ەنەرگييا بەرۋدٸڭ جالعىز كٶزٸ بولادى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, كەڭەس مٷشەلەرٸن «جاسىل» جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ, ESG ينۆەستيتسيياسىن تارتۋ جەنە ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكٸزۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-قيمىلداردى جانداندىرۋعا شاقىردى.
جيىن بارىسىندا ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جەنە دامۋ بانكٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ وديل رەنو-باسسو, پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى – ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترٸ باقىت سۇلتانوۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ەلٸبەك قۋانتىروۆ, «شەتەلدٸك ينۆەستورلاردىڭ قازاقستاندىق كەڭەسٸ» اسسوتسياتسيياسى باسقارماسىنىڭ تٶراعاسى ەرلان دوسىمبەكوۆ, ازييا دامۋ بانكٸنٸڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ اشوك لاۆاسا, Chevron كورپوراتسيياسىنىڭ اتقارۋشى ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ دجەيمس دجونسون, ەۋروپا, تاياۋ شىعىس جەنە افريكا ەلدەرٸندەگٸ Citigroup كومپانيياسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى دەۆيد ليۆينگستون, ERG Sarl ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى الەكساندر ماشكەۆيچ, Exxon Mobil كورپوراتسيياسىنىڭ اعا ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ نيل چاپمان, رەسەي مەن تمد ەلدەرٸندەگٸ General Electric كومپانيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ بەلا فەرەنتسي, شىعىس ەۋروپا بويىنشا Philip Morris International كومپانيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ماركو ماريوتتي, «پوليمەتالل ۋك» اق پرەزيدەنتٸ يگور فينوگەنوۆ, ورتالىق جەنە شىعىس ەۋروپا ەلدەرٸندەگٸ PwC كومپانيياسىنىڭ باسقارۋشى سەرٸكتەسٸ نيك كوش, Veon Ltd توبىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى كاان تەرزيوگلۋ, ازييا-تىنىق مۇحيتى ايماعى بويىنشا TotalEnergies كومپانيياسىنىڭ اعا ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ جۋليەن پۋجە بايانداما جاسادى.
