اقوردا رەزيدەنتسيياسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن بەينەبايلانىس فورماتىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسٸنٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسى ٶتتٸ. جيىنعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ٶكٸلدەرٸ, رەسپۋبليكالىق ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەردٸڭ جەتەكشٸلەرٸ, سونداي-اق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلٸمٸزدە ەتنوسارالىق جەنە كونفەسسيياارالىق كەلٸسٸمنٸڭ بٸرەگەي ٷلگٸسٸ قالىپتاسقانىن جەنە ونىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ەلەم قاۋىمداستىعى مويىنداعانىن اتاپ ٶتتٸ.
– قاستەرلٸ وتانىمىزدا تٷرلٸ مەدەنيەتتەردٸڭ ٷيلەسٸم تاپقانى – سونىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ. بۇل – بٸرتۇتاس ۇلت بولىپ ۇيىسۋىمىزدىڭ باستى قاعيداتى ەرٸ اينىماس ستراتەگييالىق باعدارىمىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ٶز جولداۋىندا ەل بٸرلٸگٸن نىعايتا تٷسۋ قاجەتتٸگٸنە ايرىقشا مەن بەرگەنٸن ەسكە سالا وتىرىپ, وسى ماڭىزدى باعىتتا اسسامبلەيانىڭ باستى رٶل اتقاراتىنىن ايتتى.
– كەيٸنگٸ ۋاقىتتا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىسى ەرتٷرلٸ ەتنيكالىق توپتاردى قورعاۋعا جەنە ولاردىڭ مٷددەلەرٸن ٸلگەرٸلەتۋگە باعىتتالعان دەگەن پٸكٸرلەر جيٸ ايتىلادى. بٸراق بۇل – ەلٸمٸزدەگٸ ونىڭ مەنٸ زور ەكەنٸنە بەرٸلگەن بٸرجاقتى تٷسٸنٸك. شىن مەنٸندە, اسسامبلەيا ۇلت بٸرلٸگٸن نىعايتۋدىڭ ناقتى قۇرالىنا اينالدى جەنە بارلىق ازاماتتى ورتاق مەملەكەتتٸلٸك يدەياسىنىڭ تٶڭٸرەگٸنە جۇمىلدىرا الدى. اسسامبلەيانى قۇرۋدىڭ ارقاسىندا ٶتە كٷردەلٸ پروبلەمانىڭ – ەتنيكالىق مەسەلەنٸ ساياسيلاندىرۋدىڭ الدىن الۋ تەتٸكتەرٸ پايدا بولدى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت اسسامبلەيا حالىقتىڭ تۇتاستىعىن نىعايتۋعا, قازاقستاندىقتاردى قوعامدىق-ساياسي ٶمٸرگە جۇمىلدىرۋعا, مەملەكەتتٸك تٸل مەن ونىڭ قازاقستانداعى مەرتەبەسٸن ٸلگەرٸلەتۋگە جەنە ازاماتتىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ جاڭا فورماسىنىڭ قالىپتاسۋىنا قوسقان ٷلەسٸن اتاپ ٶتتٸ.
سونداي-اق پرەزيدەنت ەتنيكالىق سالاداعى پروبلەمالار دەسترۋكتيۆتٸك ماقساتتا پايدالانىلىپ كەتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن ايتتى.
– ٶكٸنٸشكە قاراي, ەتنيكالىق فاكتورلار, ۇلتارالىق قاتىناستار, ەسٸرەسە داعدارىس كەزٸندە تٷرلٸ قاقتىعىستاردىڭ وشاعى بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ەلەمدٸك تەجٸريبە كٶرسەتٸپ وتىر. ونىڭ دەسترۋكتيۆتٸك ەلەۋەتٸ اقپاراتتىق جەنە گيبريدتٸك سوعىستاردىڭ, جيٸ جاسالاتىن پوپۋليستٸك مەلٸمدەمەلەردٸڭ, الىپ-ساتارلىق پەن اشىق ارانداتۋشىلىقتىڭ قازٸرگٸ دەۋٸرٸندە ايتارلىقتاي كٷشەيە تٷستٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ەتنوسارالىق كەلٸسٸم ەكونوميكاعا جەنە ادامداردىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ دەپ ەسەپتەيدٸ.
– ەلدەگٸ تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ٷشٸن مەدەنيەت پەن بٸلٸمنٸڭ, اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ ماڭىزى زور. بٸز بۇل باعىتتاعى مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ جان-جاقتى ەرٸ تيٸمدٸ, ياعني ينكليۋزيۆتٸ بولۋىن قامتاماسىز ەتەتٸن جٷيەلٸ شارالار قابىلدادىق. وسى ماقساتتا ارنايى قۇرىلىمدار جاساقتالدى. دەگەنمەن, ەتنوسارالىق كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋ ٸسٸندە ەربٸر مينيسترلٸك پەن مەكەمە ايرىقشا رٶل اتقارادى. ەسٸرەسە, ەلەۋمەتتٸك سالاداعى ساياساتتىڭ ورنى بٶلەك. شىن مەنٸندە, ەتنوساياساتقا قۇزىرلى ورگاندار عانا جاۋاپ بەرمەۋٸ كەرەك. الداعى مٸندەتتەردٸ تابىستى ورىنداۋ ٷشٸن مەملەكەت پەن قوعام بٸرلەسە جۇمىس ٸستەۋٸ قاجەت. سوندا عانا بٸز حالقىمىزدىڭ بەرەكە-بٸرلٸگٸن ساقتاپ, مەملەكەتٸمٸزدٸ نىعايتا الامىز. تۇراقتى دامۋدىڭ جەنە ٶسٸپ-ٶركەندەۋدٸڭ بٸردەن-بٸر جولى – وسى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
وسىعان بايلانىستى قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا بٸرقاتار باسىم مٸندەت جٷكتەدٸ.
پرەزيدەنت, ەڭ الدىمەن, مٷمكٸندٸكتەردٸڭ تەڭ بولۋ قاعيداتىنا نەگٸزدەلگەن ايماقتىق دامۋدى قامتاماسىز ەتۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى. سونىڭ ٸشٸندە ەتنيكالىق انكلاۆتاردىڭ تۋىنداۋىنا, مەدەني جەنە تٸلدٸك كەدەرگٸلەرگە, ەتنوسارالىق شيەلەنٸستەر مەن قاقتىعىستارعا ەكەلٸپ سوعاتىن ەلەۋمەتتٸك-مەدەني وقشاۋلانۋعا قاتىستى قاتەرلەرگە توقتالدى.
مەملەكەت باسشىسى مۇنداي قاتەرلەردٸڭ الدىن الۋ ٷشٸن ەلٸمٸزدەگٸ قالالار مەن اۋىلداردا, وقشاۋلانعان ەتنيكالىق اۋداندار مەن كۆارتالداردىڭ قالىپتاسۋى سيياقتى جاعىمسىز تەندەنتسييانى ەڭسەرۋگە باعىتتالعان جٷيەلٸ شارالار ەزٸرلەۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى. سونىمەن قاتار, بٸرقاتار ايماقتا ەتنيكالىق توپتاردىڭ قازاقستاندىق شىنايى ٶمٸردەن الىستاۋىنا بايلانىستى «ٸشكٸ ەميگراتسييا» ٷردٸسٸ بايقالىپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى.
– بۇل ٷردٸس ەتنيكالىق توپتاردىڭ قازاقستان قوعامىنا تولىق ينتەگراتسييالانۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرۋٸ مٷمكٸن. مۇنداي كٷردەلٸ ەرٸ پروبلەمالى جاعدايلار تۋرالى اشىق ايتىلۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. بۇل پروبلەمالارعا كٶز جۇمۋعا بولمايدى. ەيتپەسە, بۇل كەلەڭسٸزدٸككە ەكەپ سوقتىرۋى مٷمكٸن جەنە تۋىنداعان مەسەلەلەرگە شىنايى باعا بەرە المايمىز. مەملەكەت ەتنيكالىق توپتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق ينتەگراتسييالانۋ ساياساتىن جٷرگٸزٸپ, وسى نەگٸزدە كەز كەلگەن شيەلەنٸستٸڭ جانجالعا ۇلاسپاۋى ٷشٸن الدىن الاتىنىن ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. مۇنداي جانجالداردىڭ بەرٸ تەرٸس پيعىلدى ارانداتۋشىلاردىڭ ٸسٸ ەكەنٸن جاقسى بٸلەمٸز. ونداي ارانداتۋشىلارمەن كٷرەسەمٸز جەنە ولارعا اياۋشىلىق بولمايدى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار جۇمىسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ماڭىزدى مٸندەت. وسىعان بايلانىستى بەيبٸتشٸلٸك پەن كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋ ٷشٸن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن جان-جاقتى قولداۋ قاجەت. تيٸستٸ لاۋازىمدى تۇلعالار ولاردىڭ قىزمەتٸن ٷيلەستٸرۋگە تٸكەلەي جاۋاپتى بولادى.
مەملەكەت باسشىسى جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ تاعى بٸر باسىم مٸندەتٸ رەتٸندە ەلەۋمەتتٸك, قىلمىستىق, تۇرمىستىق جانجالداردىڭ الدىن الۋدى اتادى. پرەزيدەنتتٸڭ پايىمداۋىنشا, ەتنيكالىق استامشىلىقتىڭ بارلىق كٶرٸنٸسٸ, قانداي دا بٸر كەمسٸتۋشٸلٸككە, قوعامدىق تەرتٸپتٸ بۇزۋعا جول بەرمەي, ٸشكٸ تۇراقتىلىقتى زاڭعا سەيكەس قامتاماسىز ەتۋٸ كەرەك.
– بٸزدٸڭ بٸرلٸگٸمٸزگە زييان كەلتٸرۋدٸ كٶزدەيتٸن سىرتتاعى جەنە ٸشكٸ تەرٸس پيعىلدى ادامداردىڭ, تٷرلٸ اۆانتيۋريستەردٸڭ, جاۋاپسىز ەرٸ قابٸلەتسٸز ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلاردىڭ جەتەگٸندە كەتپەۋ ماڭىزدى. «يت ٷرەدٸ, كەرۋەن كٶشەدٸ» دەگەن سٶز بار. بٸرتۇتاس قوعام رەتٸندە بٸزدٸڭ ۇستانىمىمىزدىڭ دۇرىس ەكەنٸنە سەنٸمدٸمٸز. الايدا بۇل ەرەكەت ەتپەي وتىر دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. بٸزدٸڭ قوعامعا جەنە مەملەكەتٸمٸزگە قارسى ارانداتۋشىلىقتىڭ بارلىق تٷرٸنە قۇقىقتىق ەرٸ اقپاراتتىق قۇرالدار ارقىلى تويتارىس بەرۋ كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت قحا قىزمەتٸن ودان ەرٸ دامىتۋ مەسەلەسٸنە ارنايى توقتالدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسپۋبليكالىق انالار كەڭەسٸن قۇرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. اتالعان كەڭەس ەلٸمٸزدٸڭ بٸرلٸگٸ مەن تاتۋلىعىنىڭ ٶزەگٸ سانالاتىن قۇندىلىقتاردى جاستاردىڭ بويىنا دارىتۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى «جاڭعىرۋ جولى» قوزعالىسىن اسسامبلەيا جانىنداعى رەسپۋبليكالىق جاستار ۇيىمى رەتٸندە قايتا قۇرۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋدى ۇسىنىپ, جاستارمەن جۇمىس جٷرگٸزۋدٸڭ ماڭىزدى ەكەنٸن ايتتى. بۇل رەتتە, قحا جاستارىنىڭ ورمان القاپتارىندا 2 ميلليارد اعاش ەگۋگە جەنە ەلدٸ مەكەندەردە 15 ميلليون كٶشەت وتىرعىزۋعا بەلسەندٸ قاتىساتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ. پرەزيدەنت جاستار ساياساتىنىڭ ٶزەكتٸلٸگٸنە مەن بەرە وتىرىپ, اسسامبلەيانىڭ كەزەكتٸ سەسسيياسىن وسى تاقىرىپقا ارناۋدى ۇسىندى.
پرەزيدەنت اسسامبلەيانىڭ ەلەۋمەتتٸك جەنە قوعامدىق ماڭىزى بار جوبالاردى قولداۋ تەسٸلدەرٸن دامىتۋ مەسەلەسٸنە كٶڭٸل بٶلدٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, دوستىق ٷيلەرٸن مەجٸلٸس پەن سالتاناتتى جيىنداردى ٶتكٸزۋ زالدارى ەمەس, قحا-نىڭ حالىق باستامالارىنىڭ رەسۋرستىق ورتالىقتارى مەن جوبالىق كەڭسەلەرٸنە اينالدىرعان جٶن. ال ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەر بۇل جۇمىسقا بەلسەنە اتسالىسۋى كەرەك.
مەملەكەت باسشىسى اسسامبلەيانى ەتنيكالىق مەسەلەلەر جٶنٸندە وڭ پٸكٸر قالىپتاستىراتىن ساپالى ەرٸ كرەاتيۆتٸ جەنە تيٸمدٸ اقپاراتتىق جۇمىس جٷرگٸزۋگە شاقىردى.
– ٶڭٸر باسشىلارى جەرگٸلٸكتٸ اسسامبلەيانىڭ جەتەكشٸسٸ رەتٸندە اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتە بەلسەندٸ بولۋى قاجەت. اسسامبلەيا مٷشەلەرٸ مەدياسالادا, سونىڭ ٸشٸندە ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ٶز ۇستانىمىن قورعاي بٸلۋگە تيٸس. ەلٸمٸزدەگٸ بٸرلٸك پەن تاتۋلىققا قارسى ايتىلعان بٸر دە بٸر سٶز جاۋاپسىز قالماۋى كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەتنوسارالىق سالاداعى عىلىمي نەگٸزدەلگەن تەسٸل – مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ باستاۋى بولۋى تيٸس ەكەنٸن ايتتى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل اسا كٷردەلٸ باعىتتا ديلەتانتتىق پەن پوپۋليزمگە جول بەرمەۋ قاجەت. ال ەلٸمٸزدە جەنە ودان تىس جەرلەردە تۋىندايتىن بارلىق سۇراقتارعا عىلىمي دەلەلدەر مەن ناقتى ساندارعا سٷيەنە وتىرىپ, سالماقتى جاۋاپ بەرٸلۋٸ قاجەت.
– اقپارات جەنە قوعامدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنە ينتەگراتسييا, جالپى ۇلتتىق بٸرلٸك, ەتنوسارالىق قاتىناستاردى ٷيلەستٸرۋدٸڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸ بويىنشا پايدالى زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋدٸ تاپسىرامىن. ٷكٸمەت بۇل باعىتتا قاجەتتٸ قولداۋ كٶرسەتەدٸ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, جالپىۇلتتىق بٸرلٸك قۋاتتى مەملەكەتتٸڭ كەپٸلٸ ەكەنٸن ايتتى.
– بٸز وتانشىلدىقتى, ٶزارا سىيلاستىق پەن تاتۋلىقتى جان-جاقتى دەرٸپتەۋٸمٸز كەرەك. بۇل – مەملەكەتتٸڭ عانا ەمەس, بارشا ازاماتتارىمىزدىڭ ورتاق مٸندەتٸ. جالپىۇلتتىق بٸرلٸك – قۋاتتى مەملەكەت بولۋدىڭ باستى كەپٸلٸ. ەگەمەن ەلٸمٸزدٸڭ باعا جەتپەس بايلىعىن كەيٸنگٸ ۇرپاق ٷشٸن ساقتاي بٸلۋٸمٸز كەرەك. وسى جاۋاپتى مٸندەتتٸ ابىرويمەن اتقاراسىزدار دەپ سەنەمٸن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بايانداماسىنىڭ تولىق مەتٸنٸمەن مىنا سٸلتەمە ارقىلى تانىسا الاسىز.
