بٷگٸن قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ەكونوميكالىق مەسەلەلەر جٶنٸندە كەڭەس ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ.
جيىن بارىسىندا ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ قورىتىندىلارى مەن جوسپارلانعان مەجەنٸڭ ورىندالۋى, قارجى-نەسيەلٸك ساياساتتى جٷزەگە اسىرۋ, اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك رەفورماسى, ەلەۋمەتتٸك دامۋ جەنە جۇمىسپەن قامتۋ مەسەلەلەرٸ قارالدى. پرەمەر-مينيستر اسقار مامين, ۇلتتىق بانك تٶراعاسى ەربولات دوساەۆ, ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترٸ بٸرجان نۇرىمبەتوۆتەر بايانداما جاسادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, جالپى ەلدەگٸ ماكروەكونوميكالىق جاعداي تۇراقتى, قازاقستاننىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ كٶرسەتكٸشتەرٸنٸڭ ديناميكاسى وڭ نەتيجە كٶرسەتٸپ تۇر. الايدا وتاندىق ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ, ٶنٸمدٸ جۇمىسپەن قامتۋ, حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ, ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتەردٸڭ قول جەتٸمدٸگٸ سەكٸلدٸ مەسەلەلەر ەلٸ كٷنگە تولىق شەشٸمٸن تاپقان جوق.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ستراتەگييالىق باعدارلامالاردى ساپالى جٷزەگە اسىرۋدىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸ – حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸن ارتتىرعاندا عانا ورىندالادى.
پرەزيدەنت ەلەمدەگٸ ەرتٷرلٸ جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ناقتى ەسەپتەلگەن, ەلدٸڭ ماكروەكونوميكالىق, قارجىلىق جەنە ەلەۋمەتتٸك تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ جٶنٸندە كەشەندٸ شارالار ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى. سونىمەن قاتار «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسىنىڭ قازٸرگٸ كەزەڭدە ٸسكە اسۋى تيٸس مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتى.
پرەزيدەنت مەملەكەتتٸك شەشٸمدەر قابىلداعاندا ساراپتامالىق جۇمىستاردى تٷبەگەيلٸ كٷشەيتۋ كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
پرەزيدەنت شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ ٸسٸندە تٸرەك كٷشكە اينالۋ كەرەك دەپ سانايدى. مەملەكەت باسشىسى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى ٶنەركەسٸپ ٶندٸرٸسٸ مەن ٶڭدەۋ سەكتورىنداعى قۇلدىراۋدى توقتاتىپ, جاڭا ٶنٸمدەردٸ شىعارۋعا مٷمكٸندٸك اشقانىمەن, ەكونوميكا سالاسىندا تٷپكٸلٸكتٸ سەرپٸلٸس بولعان جوق دەپ ەسەپتەيدٸ.
– ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن كەمٸندە 1,7 ەسەگە ارتتىرۋعا جەنە ٶڭدەلگەن قازاقستاندىق ٶنٸمنٸڭ ەكسپورتىن ەدەۋٸر ٶسٸرۋگە باسىمدىق بەرٸلۋٸ تيٸس. ٷكٸمەت دايىن ٶنٸمنٸڭ ەكسپورتىن 2022 جىلى – 1,5 ەسەگە, 2025 جىلى – 2 ەسەگە ارتتىرۋى قاجەت, – دەپ تاپسىردى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ تەحنولوگييالىق دامىعان ەڭ كەمٸندە 3-5 سالانى قالىپتاستىرۋ كەرەك ەكەنٸن ايتتى.
– يندۋستريالاندىرۋ بارىسىن جەرگٸلٸكتٸ جەنە شەتەلدٸك ساراپشىلار جٸتٸ باقىلاپ وتىر. بۇعان دەيٸنگٸ باعدارلامالارعا ولار بايسالدى قاراعان ەدٸ. بٸزگە يندۋستريالاندىرۋ يدەياسىنىڭ بەدەلٸنە نۇقسان كەلتٸرۋگە بولمايدى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, ەاەو اياسىنداعى ەكونوميكالىق ينتەگراتسييا ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸن دامىتۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ. پرەزيدەنت ەاەو ۇيىمىندا بٸزدٸڭ ەلدٸڭ مٷددەسٸن نىعايتۋ ماقساتىندا ساراپتامالىق جۇمىستاردى كٷشەيتٸپ, ٶنٸمدەرٸن ەۋرازييالىق نارىققا ەكسپورتتايتىن وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸ قورعاۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. سونداي-اق ول ينۆەستيتسييا تارتۋ ەل ەكونوميكاسىن جاڭعىرتۋدىڭ اسا ماڭىزدى مٸندەتٸ بولىپ سانالاتىنىن ايتتى.
– بٸز ينۆەستيتسييالىق احۋالدى ٷنەمٸ جاقسارتىپ كەلەمٸز. بٸراق مۇنداي جاعداي ينۆەستيتسييا كٶلەمٸنە قانشالىقتى ەسەر ەتٸپ وتىر? نەگە ايتارلىقتاي سەرپٸن بايقالمايدى? شەتەل ينۆەستيتسيياسىن تارتۋدا تەك فيسكالدى ىنتالاندىرۋلار عانا ماڭىزدى ەمەس. ٸشكٸ نارىق اۋقىمىنىڭ تارلىعى, تاۋاردى ەكسپورتقا شىعارۋدىڭ قيىندىعى, ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيلەردەگٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار ٸس-ەرەكەتتەرٸن ٷيلەستٸرۋدٸڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ – جٷيەلٸ پروبلەمالار بولىپ سانالادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلٸمٸزدٸڭ بٷكٸل ٶڭٸرلەرٸندە ٶنٸمدٸ سٶرەلەرگە دەيٸن جەتكٸزۋدٸڭ تەتٸكتەرٸن دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋدٸ, سونداي-اق, ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىندا ۇلتتىق تاۋارلاردى جەتكٸزۋ جٷيەسٸن قالىپتاستىرىپ, ونى دامىتۋ ٷشٸن كەشەندٸ قادامدار جاساۋدى تاپسىردى.
– بٸزدە ەكسپورتقا قولداۋ كٶرسەتەتٸن نەگٸزگٸ 3 وپەراتوردىڭ, اتاپ ايتقاندا, «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى, «KazakhExport» ۇلتتىق كومپانيياسى جەنە QazTrade كومپانيياسىنىڭ كٶپتەگەن تەتٸكتەرٸ بار. ەكسپورتقا قولداۋ كٶرسەتۋدٸڭ بارلىق شارالارىن «بٸرىڭعاي تەرەزەگە» بٸرٸكتٸرۋدٸڭ قاجەتتٸلٸگٸ جٶنٸندە ايتىپ جٷرمٸز. مەن ٷكٸمەتكە شەتەلگە تاۋار شىعارۋشىلار اراسىندا كەسٸبي ساۋالناما جٷرگٸزٸپ, پروبلەمالىق تۇستارى مەن قوردالانعان مەسەلەلەردٸ انىقتاۋدى, وسىنىڭ نەگٸزٸندە مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ تەتٸكتەرٸن قالىپتاستىرۋدى تاپسىردىم. سٸزدەر ۇيىمداستىرۋشىلىق شەشٸمدەر دە قابىلدايدى دەپ سەنەمٸن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى فيسكالدى ساياسات جٶنٸندە ايتا كەلە, ۇلتتىق قوردان بٶلٸنەتٸن ترانسفەرتتەردٸ بٸرتٸندەپ ازايتۋ قاجەت دەگەن پٸكٸر بٸلدٸردٸ. دەگەنمەن وعان اسا قاجەتتٸلٸك تۋىنداعان جاعدايدا عانا جٷگٸنۋ كەرەك ەكەنٸن ايتتى.
– ٷكٸمەت بٸرٸنشٸ كەزەكتە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸس بٶلٸگٸنە نازار اۋدارۋى قاجەت. ۇلتتىق بانك ۇلتتىق قورداعى ينۆەستيتسييالىق تابىستىڭ تٷسٸمٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا قاراجاتتى باسقارۋ جولدارىن قايتا قاراستىرۋعا مٸندەتتٸ. اكتيۆتەردٸ دۇرىس باسقارۋ ۇلتتىق قوردىڭ كٶلەمٸن ايتارلىقتاي ارتتىرا الادى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت كوممەرتسييالىق بانكتەردٸڭ پايدا تابۋ ماقساتىندا قارجىنى تۇتىنۋشىلىق نەسيەگە قاراي بۇرىپ, بيزنەستٸ نەسيەلەۋ كٶلەمٸن تٶمەندەتٸپ جٸبەرگەنٸن سىنعا الدى.
– ۇلتتىق بانك وسى ساياساتقا شۇعىل ٶزگەرٸس ەنگٸزۋٸ تيٸس. قارجى رەتتەۋشٸسٸنٸڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا, ەكونوميكانىڭ ەر سەكتورىنىڭ 50 پايىزدان استامى – بانكتەردٸڭ مٷددەلەرٸن كٶزدەيتٸن ورنىقتى ەرٸ قارجىلاي تەۋەلسٸز كەسٸپورىندار. الايدا ولار بانك نەسيەلەرٸن تارتۋعا قۇلىقسىز. نەگە? مٷمكٸن كوممەرتسييالىق بانكتەر بەلگٸلەيتٸن شارتتاردى ول كەسٸپورىندار تارتىمسىز دەپ سانايتىن شىعار. قارجى سەكتورىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ مەن ناقتى سەكتوردى نەسيەلەۋدٸ دامىتۋ تۋرالى تاڭداۋدىڭ الدىندا تۇرعان ۇلتتىق بانك تيٸمدٸ شەشٸمدەر قابىلداۋى كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت 2030 جىلعا دەيٸنگٸ اقشا-كرەديتتٸك ساياسات ستراتەگيياسىن جاساۋدى تاپسىردى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق بانكتٸ كوممۋنيكاتسييا مەن اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جاقسارتۋعا شاقىردى. بۇل ٶز كەزەگٸندە نارىققا قاتىناسۋشىلار مەن تۇرعىنداردىڭ سەنٸمٸن ارتتىرىپ, دەۆالۆاتسييا جايىنداعى داقپىرتتاردىڭ الدىن الادى.
مەملەكەت باسشىسى بٸرىڭعاي تۇرعىن ٷي ساياساتىن ٸسكە اسىرۋ مەسەلەسٸن دە نازاردان تىس قالدىرعان جوق.
– ەربٸر قازاقستاندىق ازامات باسپانانى ساتىپ نەمەسە ارەنداعا الۋ پەرسپەكتيۆاسىن, ونى ساتىپ الۋ شارتتارىن انىق تٷسٸنۋٸ كەرەك. ول ٷشٸن تۇرعىن ٷيدٸڭ قولجەتٸمدٸلٸك ٶلشەمدەرٸن انىقتاپ, قۇرىلىستىڭ ٶزٸندٸك قۇنىن جٷيەلٸ تٷردە تٶمەندەتٸپ, كٶپپەتەرلٸ جەنە جەكە باسپانانىڭ اراجٸگٸن اجىراتىپ, پەتەردٸ جالعا بەرۋ نارىعىن رەتتەۋ قاجەت,– دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سٶز سوڭىندا پرەزيدەنت نەگٸزگٸ باسىمدىقتار مەن قابىلدانعان شەشٸمدەر ٶز دەرەجەسٸندە ٸسكە اسسا, ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ قارقىنى مەن ساپاسىن ارتتىرۋعا, سونىمەن قاتار, حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸن جاقسارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن ايتتى.
