فوتو: Akorda.kz
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسپۋبليكا كٷنٸنە وراي مەملەكەتتٸك ناگرادالار مەن سىيلىقتاردى سالتاناتتى تٷردە تاپسىرۋ رەسٸمٸندە سٶز سٶيلەدٸ, دەپ حابارلايدى اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ.
"ۇلت اقپارات" مەملەكەت باسشىسى سٶزٸنٸڭ تولىق مەتٸنٸن وقىرمان نازارىنا ۇسىنادى.
قادٸرلٸ قاۋىم!
ەلٸمٸزدٸڭ ەڭ باستى مەيرامى – رەسپۋبليكا كٷنٸ قۇتتى بولسىن! بۇل – قازاقتىڭ مەملەكەتتٸلٸك دەستٷرٸ قايتا جاڭعىرعان تاريحي كٷن. كٶك تٷرٸكتەر دەۋٸرٸنەن, التىن وردا, قازاق حاندىعى زامانىنان كەلە جاتقان ەلدٸگٸمٸز تامىرىن تاپقان كٷن. بۇل – الاش ارىستارىنىڭ ازاتتىق جولىنداعى ارپالىسى اقتالعان كٷن.
حالقىمىزدا «ەگەمەن بولماي, ەل بولماس» دەگەن سٶز بار. وسىدان 33 جىل بۇرىن تاريحي ەدٸلدٸك ورنادى. قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك ەگەمەندٸگٸ تۋرالى دەكلاراتسييا قابىلداندى. وسى ماڭىزدى قۇجات جۇرتىمىزدىڭ ازاتتىق الۋىنا جول اشتى. شىن مەنٸندە, ەگەمەندٸك دەكلاراتسيياسىن قابىلداۋ وڭايعا سوققان جوق. ەلٸمٸزدٸڭ ۇلتتىق قۇرامى بٸركەلكٸ ەمەس ەدٸ. سول كەزدەگٸ پارلامەنتتە, ياعني جوعارعى كەڭەستە جەنە بٷكٸل قوعامىمىزدا ۇزاق پٸكٸرتالاس, قىزۋ تالقىلاۋ بولدى. قۇجاتتىڭ ەر سٶزٸن, ەر بابىن قورعاۋعا تۋرا كەلدٸ.
ەليحان بٶكەيحان «بوستاندىققا اپاراتىن جالعىز جول – ۇلتتىق ىنتىماق قانا» دەگەن. ەل اعالارى حالقىمىزدىڭ ارداقتى ۇلىنىڭ بۇل ٶسيەتٸنە ادال بولدى. ولار جاۋاپتى سەتتە ۇيىمشىلدىقپەن ۇلت مٷددەسٸن قورعاي بٸلدٸ. اقجولتاي قۇجات جۇرتىمىزدىڭ تالاپ-تٸلەگٸنە ساي جازىلدى, وتانشىل ازاماتتاردىڭ اقىل-پاراساتىنىڭ ارقاسىندا قابىلداندى. ولاردىڭ سىن ساعاتتاعى باتىلدىعىن ناعىز ەرلٸك دەپ باعالاۋعا بولادى.
بٸز قازٸر ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرىپ جاتىرمىز. سوندىقتان ٶتكەن زاماننىڭ قايراتكەرلەرٸنە, ولاردىڭ ەڭبەگٸنە لايىقتى, ەدٸلەتتٸ باعا بەرٸپ وتىرۋىمىز كەرەك. ازاتتىق جىلناماسىندا سالىق زيمانوۆ, سەرٸكبولسىن ەبدٸلدين, قاراتاي تۇرىسوۆ, زينايدا فەدوتوۆا, ەرٸك اسانباەۆ, ەبٸش كەكٸلباەۆ, عايرات ساپارعاليەۆ, سۇلتان سارتاەۆ, ٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆ, ولجاس سٷلەيمەنوۆ, الەكساندر كنياگينين, مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, ٶمٸربەك بايگەلدٸ, قۋانىش سۇلتانوۆ, سەرگەي تەرەششەنكو جەنە تاعى باسقا كٶپتەگەن تۇلعانىڭ ەسٸمٸن قۇرمەتپەن اتاپ ٶتۋ كەرەك. ەلٸن سٷيگەن ەرلەردٸڭ وتانشىلدىعى جەنە ولاردىڭ ۇلت مٷددەسٸنە ادالدىعى ەردايىم كەيٸنگٸ ۇرپاققا ٷلگٸ-ٶنەگە بولۋعا تيٸس. بٸز تاريحي ەدٸلدٸك جولىن بەرٸك ۇستانۋىمىز كەرەك. وسى ورايدا, تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ تاريحي رٶلٸن اتاپ ٶتكەن جٶن. سەبەبٸ ول ەلٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸز مەملەكەت اتانىپ, تۇعىرىن بەكەمدەۋگە وراسان زور ەڭبەك سٸڭٸردٸ.
ارداقتى اعايىن!
قازاقتا «ەگەمەن ەلدٸڭ ەڭسەسٸ بيٸك» دەگەن سٶز بار. ازاتتىقپەن بٸرگە ۇلتتىڭ رۋحى كٶتەرٸلدٸ. حالقىمىز كٶپتەگەن تابىسقا جەتتٸ. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىن بٸزدٸڭ حالقىمىز ابىرويمەن جٷرٸپ ٶتكەن دارا جول دەۋگە بولادى. وسى كەزەڭدە بٸز قۋاتتى ەرٸ جاۋاپتى مەملەكەت رەتٸندە قالىپتاستىق, ەلدٸگٸمٸزدٸڭ تۇعىرىن نىعايتتىق. كٶك تۋىمىز بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ تٶرٸندە تۇر. كٶرشٸ ەلدەرمەن سىندارلى كەلٸسسٶز جٷرگٸزٸپ, شەكارامىزدى بٸرجولا شەگەندەدٸك. سونىڭ ارقاسىندا شىنايى دوستىق شەكاراسى قالىپتاستى, سونداي-اق ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸمٸزدٸ قامتاماسىز ەتتٸك.
مەملەكەتٸمٸزدٸڭ جەتٸستٸكتەرٸن قاپەردەن شىعارماي, ٷنەمٸ ايتىپ جٷرۋ كەرەك. ٶيتكەنٸ ونىڭ بەرٸ – قازاقستاننىڭ شىنايى ەگەمەندٸگٸنٸڭ جەمٸسٸ. سونىمەن بٸرگە, ەرينە, قاتەلٸكتەر دە بولدى. ونى ۇمىتپاعان جٶن. قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ودان قورىتىندى جاسالۋعا تيٸس.
ەلٸمٸز سوڭعى جىلدارى تٷبەگەيلٸ جاڭعىردى. بٸز اۋقىمدى, بٸرەگەي كونستيتۋتسييالىق رەفورما جاسادىق. بۇل ماڭىزدى قادام بٸزدٸڭ گەوساياسي ورتامىزدى الىپ قاراساق, تەڭدەسسٸز رەفورما بولدى. جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمدا حالقىمىز بۇل ٶزگەرٸستەرگە بارىنشا قولداۋ بٸلدٸردٸ. ازاماتتاردىڭ ساياسي ٷدەرٸسكە قاتىسۋ مٷمكٸندٸگٸ ايتارلىقتاي ارتتى. مەملەكەت پەن قوعامنىڭ قارىم-قاتىناسى جاڭا سيپاتقا يە بولدى. ياعني, جالپىۇلتتىق ديالوگتىڭ اۋقىمى كەڭەيدٸ. پرەزيدەنت جەتٸ جىلعا بٸر رەت قانا سايلاناتىن بولدى. ارالاس سايلاۋ جٷيەسٸ ەنگٸزٸلدٸ. مۇنىڭ بەرٸن ساياسي رەفورمانىڭ باستى مازمۇنى دەۋگە بولادى.
وسىدان تۋرا بٸر جىل بۇرىن مەن اۋقىمدى سايلاۋ كەزەڭٸ باستالاتىنىن ايتقان ەدٸم. قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە پرەزيدەنت, سەنات پەن مەجٸلٸس, بارلىق دەڭگەيدەگٸ مەسليحاتتار سايلاۋى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ٶتتٸ. ونىڭ بەرٸ جاڭا ەرٸ ەدٸل ەرەجەمەن جٷرگٸزٸلدٸ. بۇل سايلاۋلار ازاماتتارىمىزدىڭ ساياسي جەنە سايلاۋ مەدەنيەتٸنٸڭ دەڭگەيٸ ٶسكەنٸن كٶرسەتتٸ. اۋىل ەكٸمدەرٸن تٸكەلەي سايلاۋدىڭ ەنگٸزٸلۋٸ ساياسي رەفورماداعى اسا ماڭىزدى قادامنىڭ بٸرٸ بولدى. قازٸرگە دەيٸن 1900-دەن استام اۋىل وكرۋگىندا سايلاۋ ٶتتٸ. اۋىل ەكٸمدەرٸنٸڭ 60 پايىزعا جۋىعى جاڭاردى.
جاقىندا اۋدان جەنە وبلىستىق ماڭىزى بار قالا ەكٸمدەرٸن ازاماتتارىمىز تٸكەلەي سايلايتىن بولادى. ەزٸرگە جاڭا تەسٸلدٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن بايقاپ كٶرەمٸز. ادام قۇقىعىن قورعاۋ جٷيەسٸ جەتٸلە تٷستٸ. كونستيتۋتسييالىق سوت قايتا قۇرىلدى. ومبۋدسمەندەردٸڭ مەرتەبەسٸ كٶتەرٸلٸپ, قۇزىرەتٸ كەڭەيدٸ. تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جاساعان ادامدارعا جازا كٷشەيتٸلدٸ. قازاقستان ەلەۋمەتتٸك سالادا ايتارلىقتاي تابىسقا قول جەتكٸزدٸ.
حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ٷشٸن قوماقتى قارجى بٶلٸنٸپ جاتىر. سونىڭ نەتيجەسٸندە ازاماتتاردىڭ ورتاشا جاسى 74,4 جاسقا جەتتٸ. بۇل – ەل تاريحىنداعى رەكوردتىق كٶرسەتكٸش.
قيىندىعى كٶپ بولعان توقسانىنشى جىلداردا حالىق سانى كٷرت ازايدى. بٸز قازٸرگٸ تاڭدا وسى دەموگرافييالىق قۇلدىراۋدى ەڭسەردٸك. كٶپ ۇزاماي حالقىمىزدىڭ سانى 20 ميلليونعا جەتەدٸ. بۇل ەلٸمٸزدٸڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ دەۋگە بولادى.
بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ازاماتتارىمىز ٶز ۇرپاعىنىڭ جارقىن بولاشاعىنا جەنە ەلٸمٸزدٸڭ ەرتەڭٸنە سەنٸممەن قارايدى. «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باستاماسىن جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن تيٸستٸ زاڭ قابىلداندى. نەبەرٸ ەكٸ ايدان كەيٸن بالالارىمىزدىڭ ەسەپ-شوتىنا قارجى تٷسە باستايدى.
مەملەكەتتٸك ساياساتتاعى ماڭىزدى باعىتتىڭ بٸرٸ – ايماقتاردى جان-جاقتى دامىتۋ. «قۋاتتى ايماقتار – قۋاتتى مەملەكەت» دەگەنٸمٸز – جالاڭ ۇران ەمەس. بۇل – ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرۋعا قاجەتتٸ ەڭ باستى قاعيدات. بٸز بىلتىر ەلٸمٸزدٸڭ ەكٸمشٸلٸك-اۋماقتىق قۇرىلىمىنا بٸرقاتار ٶزگەرٸس ەنگٸزدٸك. سول ارقىلى كەيبٸر وبلىستىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپٸن بەردٸك. مەنٸڭ تاپسىرماممەن اۋىل-ايماقتى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. بۇل قۇجاتتىڭ مەن-ماڭىزى زور. ايماقتاردا ەلەۋمەتتٸك, ينجەنەرلٸك جەنە كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ – باستى مٸندەت.
«اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى باستالدى. وسى جوبانىڭ اياسىندا 655 امبۋلاتورييا جەنە فەلدشەرلٸك-اكۋشەرلٸك نىسان سالىنادى, قۇرال-جابدىقپەن تولىق قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. بۇعان قوسا 20 اۋدانارالىق كٶپبەيٸندٸ ەمحانا اشىلادى, ال 12 ەمحانا زامان تالابىنا ساي جاڭارادى. ياعني, تٶرت ميلليوننان استام اۋىل ازاماتىنا ساپالى دەرٸگەرلٸك قىزمەت كٶرسەتٸلەدٸ.
ەلٸمٸزدە «جايلى مەكتەپ» جوباسى قولعا الىندى. 2026 جىلعا دەيٸن بارلىق ايماقتا جٷزدەگەن جاڭا مەكتەپ بوي كٶتەرەدٸ. اۋىلداردا 100 سپورت ورتالىعى اشىلادى. سونداي-اق 650 مەدەنيەت وشاعى سالىنادى جەنە جٶندەلەدٸ.
بارشاڭىزعا مەلٸم, مەن بيىلعى جولداۋىمدا ەلٸمٸزدٸڭ جاڭا ەكونوميكالىق باعدارىن ۇسىندىم. باستى قاعيداتتارىمىز ەدٸلدٸك, اشىقتىق جەنە شىنايى بەسەكە بولماق. ياعني, بٸز قازٸر جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا جول اشىپ وتىرمىز. نەگٸزگٸ ماقسات – ۇلت بايلىعىن ەدٸل بٶلۋ, ينفراقۇرىلىمدى جەدەل جاڭعىرتۋ, كەسٸپكەرلٸككە قولداۋ كٶرسەتۋ جەنە ەلٸمٸزگە اۋقىمدى ينۆەستيتسييا تارتۋ.
ٷكٸمەت پەن ەكٸمدەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تيٸستٸ نۇسقاۋلارىن, تاپسىرمالارىن مٷلتٸكسٸز ورىنداۋعا مٸندەتتٸ. بۇل جۇمىس پارلامەنتتٸڭ جٸتٸ باقىلاۋىندا بولۋى كەرەك. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ەكونوميكالىق ٶزگەرٸستەردٸڭ يگٸلٸگٸن جاقىن ارادا ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ازاماتى كٶرۋگە تيٸس.
قازاقستان ەگەمەن مەملەكەت رەتٸندە ەردايىم ۇلتتىق مٷددەگە ساي كەلەتٸن سالماقتى ەرٸ سىندارلى سىرتقى ساياسات جٷرگٸزەدٸ. حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋدٸ كٶزدەيتٸن ايماقتىق جەنە جاھاندىق ٷدەرٸستەردە ماڭىزدى رٶل اتقارادى. بٸز ەلەمدٸك دٸندەردٸڭ بٸر بٸرٸمەن جاقىنداسىپ, سىندارلى ديالوگ ورناتۋىنا كٷش سالامىز. قازٸرگٸ زاماندا مەملەكەتتەردٸڭ ۇجىمداسىپ كٷش جۇمىلدىرۋى جەنە ديپلوماتييانى دانالىقپەن ەرٸ جوعارى كەسٸبيلٸكپەن جٷرگٸزۋٸ ەلەمدە ۇزاق ۋاقىت بويى تۇراقتىلىق ورناۋىنا, ەلدەردٸڭ جاپپاي دامۋىنا, بۇۇ-نىڭ جارعىسىنا نەگٸزدەلگەن ەدٸلەتتٸ حالىقارالىق قاتىناستار جٷيەسٸ قۇرىلۋىنا جول اشادى. قازاقستان «ەلدٸڭ ٸشٸندە دە, اينالاسىندا دا بەيبٸتشٸلٸك», «ەرالۋاندىق ارقىلى – بٸرلٸككە» دەگەن قاعيداتتاردى ەردايىم بەرٸك ۇستانادى.
قازاقستاننىڭ الدىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاڭا سىن-قاتەرلەر تۇر. وسى كٷردەلٸ كەزەڭدە مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ورنىقتى دامۋى ٶتە ماڭىزدى. بٸز بولاشاققا سەنٸممەن قاراعان بٸرتۇتاس قازاق ەلٸن كٷللٸ ەلەمگە تانىتۋىمىز كەرەك. ەگەمەندٸككە قول جەتكٸزۋ وڭاي ەمەس, ال ونى ساقتاپ تۇرۋ تٸپتٸ قيىن. شىن مەنٸندە, تەۋەلسٸزدٸك – بەرٸنەن قىمبات.
تەۋەلسٸزدٸكتٸ ساقتاۋ بۇل – ەڭ الدىمەن, تۇتاس ۇلتتىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ. بٸز ەگەمەندٸكتٸ تىنىمسىز ەڭبەكپەن, مىزعىماس بٸرلٸكپەن كٷن سايىن قورعاۋىمىز كەرەك. ەڭ باستىسى, ەلٸمٸزدەگٸ تۇراقتىلىقتى ساقتاۋىمىز قاجەت. سەبەبٸ تىنىشتىق بولماسا, باسقانىڭ بەرٸ بەكەر.
ەلەمدەگٸ احۋالدىڭ قانداي كٷردەلٸ ەكەنٸن كٶرٸپ وتىرسىزدار. بەدەلدٸ حالىقارالىق ساراپشىلار قازاقستاندى بەيبٸتشٸلٸكتٸڭ بەسٸگٸ دەپ اتايدى. قازٸر بٸز ايماقتىڭ مەدەني-رۋحاني ورتالىعىنا اينالدىق.
بيىل شەتەلدٸڭ ٶنەر ۇجىمدارى ەلٸمٸزدە 200-دەن استام مەدەني ٸس-شارا ٶتكٸزدٸ. بۇل – تۇراقتىلىقتىڭ, تىنىشتىقتىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ. مۇنى باسقالارعا ٷلگٸ-ٶنەگە دەۋگە بولادى. ال تۇراقسىزدىق جايلاعان ەلگە ەشكٸم ۇمتىلا قويماسى انىق.
بەيبٸتشٸلٸك – بٸزدٸڭ باستى بايلىعىمىز. ونىڭ قادٸرٸنە جەتٸپ, باعالاي بٸلۋ – بەرٸمٸزگە ورتاق پارىز. مۇنى ەلٸمٸزدٸڭ ەربٸر ازاماتى, ەسٸرەسە, ٶسكەلەڭ ۇرپاق تەرەڭ تٷسٸنۋٸ قاجەت.
قازاقستان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە قادام باستى. ساياسي جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق رەفورما قوعامدىق سانانىڭ تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸسٸنە ۇلاسۋى كەرەك. مەن تٷركٸستاندا ٶتكەن قۇرىلتايدا سٶيلەگەن سٶزٸمدە جاڭا قوعامدىق ەتيكا تۋرالى ايتتىم. القالى جيىننان سوڭ قۇرىلتايدىڭ كەيبٸر مٷشەلەرٸ ماعان ٶز ۇسىنىستارىن جولدادى. ولار ەلٸمٸزدە قۇندىلىقتار جٷيەسٸن قالىپتاستىرۋ قاجەتتٸگٸنە نازار اۋدارۋدا. شىن مەنٸندە, مۇنى ٶتە ماڭىزدى باستاما دەپ ويلايمىن. ونى جان-جاقتى تالقىلاپ, قاراستىرۋىمىز كەرەك.
مەن بۇعان دەيٸن ادال ازامات ۇعىمىن ۇسىندىم. وسى ورايدا, جاستارىمىزعا ارنايى ٷندەۋ جولداعىم كەلەدٸ. ەلٸمٸزدە جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان ەربٸر باستاما, ەڭ الدىمەن, سٸزدەرگە ارنالادى. قازٸرگٸ رەفورمالاردىڭ يگٸلٸگٸن كٶرەتٸن دە, ەلدٸك ٸستەردٸ جالعاستىراتىن دا – سٸزدەر.
بٷگٸنگٸ جاستاردى قازاقستاننىڭ كەلبەتٸ دەۋگە بولادى. شىن مەنٸندە, كەز كەلگەن مەملەكەتتٸ تۇرعىندارىنا قاراپ باعالايدى. ياعني, بٸزدٸڭ قانداي ەل بولارىمىز ٶسكەلەڭ ۇرپاققا بايلانىستى. سوندىقتان جاستارىمىز وتانشىل, بٸلٸمپاز, ەڭبەكقور, ٷنەمشٸل, ەدٸل ەرٸ جاناشىر بولۋى قاجەت. جاستار سپورتپەن, دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسۋى كەرەك. مەن مۇنى ٷنەمٸ ايتىپ جٷرمٸن. وسى قۇندىلىقتاردى بارىنشا ناسيحاتتاپ, تاراتۋ قاجەت. سوندا جەكە ادامنىڭ قاسيەتٸ تۇتاس ۇلتتىڭ قاسيەتٸنە اينالادى.
جاستار كەز كەلگەن ٶزگەرٸسكە بەيٸم بولادى. ەر نەرسەنٸ بويىنا تەز سٸڭٸرەدٸ. مەن سٸزدەردٸ جاقسىدان ٷيرەنۋگە, جاماننان جيرەنۋگە شاقىرامىن. ۇلى اباي ايتقان بەس نەرسەدەن قاشىق, بەس نەرسەگە اسىق بولىڭىزدار. سٸزدەر دەرٸپتەگەن قۇندىلىقتار قوعامدا تەز ورنىعادى. سٸزدەر قولداعان ٶزگەرٸستەر جىلدام جٷزەگە اسادى. بەرٸمٸزدٸڭ تٸلەگٸمٸز – بٸر, بۇل – قوعامىمىزدا جاپپاي ەدٸلەتتٸك ورناتۋ. ەندەشە, ماقساتىمىزعا بٸرگە جەتەيٸك. مەن جاس ۇرپاقتىڭ جاسامپازدىق قۋاتىنا سەنەمٸن. ٶزدەرٸڭٸز سيياقتى سانالى ۇل-قىزدارى بار قازاقستان ٶركەنيەت كٶشٸنٸڭ باسىندا بولارى سٶزسٸز.
مەملەكەتتٸلٸك تۇعىرىن نىعايتا تٷسۋ ٷشٸن زاڭ ٷستەمدٸگٸن ورنىقتىرۋ ٶتە ماڭىزدى. ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرۋ ٷشٸن قۇقىقتىق مەدەنيەتتٸ دامىتۋ قاجەت. زاڭسىزدىق, تەرتٸپسٸزدٸك, مەدەنيەتسٸزدٸك ەلدٸ جارعا جىعادى. مۇنداي جاعىمسىز ٷردٸستەرگە بٷكٸل قوعام بولىپ قارسى تۇرۋىمىز كەرەك. ال تەرتٸپكە باعىنعان قوعام ٶركەنيەتتٸ بولادى. بۇل – زاڭدىلىق. ەر ازامات ەلٸمٸزدٸڭ زاڭىن قۇرمەتتەسە, بەرەكە-بٸرلٸك تە, باقۋاتتى تۇرمىس تا بولادى. ياعني, زاڭ تولىعىمەن ورىندالسا, تٶرت قۇبىلامىز تٷگەل بولماق.
بٸز بٸرتٸندەپ قوعامدى ٶزگەرتۋ جەنە دەموكراتييا قاعيداتتارىن ەنگٸزۋ جولىنان اينىمايمىز. ەلەمدە ساياسي جەنە ەكونوميكالىق احۋال قۇبىلىپ تۇرعان زاماندا زاڭ جەنە قۇقىق ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٶتە ماڭىزدى. مەملەكەت راديكاليزمنٸڭ, ەكسترەميزمنٸڭ, قۇقىقتىق نيگيليزمنٸڭ جەنە تۇرمىستىق ۆانداليزمنٸڭ كەز كەلگەن كٶرٸنٸسٸنە مٷلدەم تٶزبەۋشٸلٸك ساياساتىن ۇستاناتىن بولادى.
ەلٸمٸز ٶكتەمدٸك پەن ٶشپەندٸلٸككە, قوعامدىق تەرتٸپتٸ اياق استى ەتۋگە, زورلىق-زومبىلىققا شاقىرۋعا, ازاماتتاردىڭ ار-نامىسىن تاپتايتىن ەرەكەتتەر جاساۋعا جول بەرمەيدٸ. زاڭعا قايشى كەلەتٸن, ازاماتتاردىڭ اراسىنا ٸرٸتكٸ سالاتىن جەنە تۇراقتىلىققا سىنا قاعاتىن كەز كەلگەن سٶز بەن ەرەكەتكە قاتاڭ توسقاۋىل قويادى. بۇل تالاپقا باعىنباۋ مەملەكەتكە دە, قوعامعا دا قارسى شىعۋ دەپ باعالانادى. مۇنىڭ بەرٸن, ەسٸرەسە, ەل الدىندا جٷرگەن جەنە حالىققا سٶزٸ ٶتٸمدٸ ازاماتتار تەرەڭ تٷسٸنۋٸ كەرەك.
ەكٸ جىلعا دا جەتپەيتٸن از ۋاقىتتا ەلٸمٸزدە ٸسكە اسىرىلعان رەفورمالار حالىقتىڭ ساياسي سانا-سەزٸمٸن ەدەۋٸر ٶزگەرتتٸ. ەندٸ جۇرتىمىز مەملەكەتتٸ باسقارۋدىڭ بۇرىنعى تەسٸلٸن قايتارۋعا جول بەرمەيتٸنٸنە سەنٸمٸم مول. رەفورمالاردان كەيٸن ٶتكەنگە قايتا ورالمايمىز. ٶزگەرٸستەر ەلٸ جالعاسادى جەنە مەملەكەتٸمٸزدٸڭ سيپاتىن تولىق ٶزگەرتەدٸ.
بٸراق بٸز رەفورمانى جٷزەگە اسىرعاندا, ەڭ الدىمەن, ٸشكٸ ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ ماڭىزدىلىعىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. ەيتپەسە, قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸلٸگٸنە زور قاۋٸپ-قاتەر تٶنۋٸ جەنە ونىڭ سالدارى ۇلت بولاشاعى ٷشٸن ٶتە اۋىر بولۋى مٷمكٸن. سوندىقتان مەن ەربٸر ازامات زاڭ مەن تەرتٸپتٸ ساقتاۋى كەرەك دەپ ٷنەمٸ ايتىپ جٷرمٸن. بٸز سٶزبەن دە, ٸسپەن دە قوعامدى ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرۋعا جەنە جالپىۇلتتىق بٸرلٸكتٸ نىعايتا بەرۋگە تيٸسپٸز. حالقىمىز ازات ەل بولىپ, مىقتى ەرٸ ەدٸلەتتٸ مەملەكەت قۇرۋ تۋرالى ارمانىن بەرەكە-بٸرلٸگٸنٸڭ ارقاسىندا عاسىرلار تەزٸنەن امان الىپ شىعىپ, اقيقاتقا اينالدىردى. بٷگٸندە بٸزدٸڭ مەملەكەتتٸلٸگٸمٸز قارقىندى دامىعان ەگەمەن رەسپۋبليكانىڭ ٶركەنيەتتٸ ەرٸ قۇقىقتىق سيپاتىنا يە بولدى.
قاستەرلٸ تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ قورعاپ, جان-جاقتى نىعايتۋ – بەرٸمٸزدٸڭ ورتاق مٸندەتٸمٸز, قازٸرگٸ جەنە بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى پەرزەنتتٸك پارىزىمىز. بٸز رەسپۋبليكا كٷنٸنٸڭ مەن-ماڭىزىن, ونىڭ مىقتى مەملەكەت جەنە كٶزٸ اشىق, كٶكٸرەگٸ وياۋ ۇلت قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى ٶزگەرٸستەردٸڭ سيمۆولى رەتٸندەگٸ تەرەڭ ماعىناسىن جاستارعا تٷسٸندٸرۋٸمٸز كەرەك.
رەسپۋبليكا كٷنٸ حالىقتىڭ بولاشاققا سەنٸمٸن نىعايتاتىن ەرەكشە مەيرام بولۋى كەرەك. پاتريوتتىق, قايىرىمدىلىق جەنە ۆولونتەرلٸك ٸس-شارالاردى كٶپتەپ ۇيىمداستىرعان جٶن. ەگەمەندٸك كٷنٸ ۇلتتى ۇيىستىراتىن ناعىز ەلدٸكتٸڭ مەيرامىنا اينالۋعا تيٸس. ياعني, وسى قاستەرلٸ مەرەكەدە وتانعا دەگەن شىنايى سٷيٸسپەنشٸلٸكتٸ دەرٸپتەۋٸمٸز كەرەك. بۇل – بارشامىزعا ورتاق ٸس. سوندىقتان بەرٸمٸز بٸر ەل بولىپ اتسالىسايىق!
قادٸرلٸ قاۋىم!
تەۋەلسٸز ەلدٸڭ تابىسىن ارتتىرۋعا ازاماتتارىمىز ماڭداي تەرٸمەن ٷلەس قوسىپ جٷر. شىن مەنٸندە, تاباندى ەڭبەك زور تابىسقا جەتكٸزەدٸ. بارلىق سالانى, ەسٸرەسە, ٶندٸرٸستٸ بٸلٸكتٸ ماماندار دامىتادى. سوندىقتان بٸز بٸر ەل بولىپ قوعامدا ەڭبەكقورلىقتى دەرٸپتەيمٸز. ادال ەڭبەك پەن جاۋاپكەرشٸلٸك جاڭا قوعامدىق ەتيكانىڭ ٶزەگٸ بولۋى كەرەك. «ەڭبەگٸنە قاراي – قۇرمەتٸ» دەگەن.
ەڭبەگٸمەن دارالانىپ, كٶپشٸلٸكتٸڭ قۇرمەتٸنە يە بولعان ازاماتتىڭ بٸرٸ – كٶرنەكتٸ مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ باقتىقوجا ٸزمۇحامبەتوۆ. ول مۇناي-گاز سالاسىندا, ٶندٸرٸستە جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەتتە ۇزاق جىل بويى تابىستى جۇمىس ٸستەدٸ. ونىڭ ٶمٸر جولى ٶسكەلەڭ ۇرپاققا ٶنەگە بولارى سٶزسٸز. بٷگٸن مەن ەلٸمٸزگە وراسان زور ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەر باقتىقوجا سالاحاتدينۇلىنا «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرٸ» اتاعىن بەرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادىم.
باسقا دا سالادا, سونىڭ ٸشٸندە اۋىل شارۋاشىلىعىندا ٶنٸمدٸ ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەن ازاماتتار از ەمەس. وسىنداي ناعىز ەڭبەك ادامىنىڭ بٸرٸ – سىر ەلٸنٸڭ ازاماتى يمامزادا شاعىرتاەۆ. ونىڭ اۋىلى دا, شارۋاسى دا كٶپشٸلٸككە ٷلگٸ بولىپ وتىر. تابىسقا جەتكەن ەربٸر جان ٶز اۋىلىنا دەل وسىلاي قامقور بولسا, نۇر ٷستٸنە نۇر بولار ەدٸ. ايماقتى دامىتۋعا وراسان زور ٷلەس قوسقان يمامزادا قۋانىشبايۇلى بٷگٸن «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرٸ» اتاعىنا يە بولدى.
مەن ەڭبەك ادامىنا ەرەكشە قۇرمەت كٶرسەتٸلۋٸ كەرەك دەپ ۇدايى ايتىپ جٷرمٸن. بيىل جولداۋىمدى جارييالاعان كەزدە پارلامەنتكە ەڭبەك ادامدارىن ارنايى شاقىردىم. ولاردىڭ قاتارىندا ۇستازدار دا بولدى. قازٸر – بٸلٸمنٸڭ دەۋٸرٸ. بٸلٸمٸ وزىق جۇرت دامۋ كٶشٸنٸڭ الدىنا شىعادى. بۇل زاماندا بٸلٸمپازدىق ەڭ باستى قاسيەتتٸڭ بٸرٸنە اينالۋعا تيٸس. سوندىقتان بٸلٸم سالاسىن دامىتۋعا باسا مەن بەرەمٸز.
مۇعالٸمنٸڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرٸپ, جاعدايىن جاقسارتۋ ٶتە ماڭىزدى. استانادا ٶتكەن ۇستازدار سەزٸندە بۇل مەسەلەگە ارنايى توقتالدىم. ٶيتكەنٸ ۇستازدار قاۋىمى ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرادى. مۇعالٸم بولىپ, ۇرپاق تەربيەلەۋ – قاسيەتتٸ ميسسييا. ەلٸمٸزدە مىڭداعان ادام وسى مٸندەتٸن ادال اتقارىپ جٷر. ولار كٷندەلٸكتٸ ەڭبەگٸمەن قازاقستاندى دامىتۋعا زور ٷلەس قوسۋدا. سول سەبەپتٸ مۇعالٸمدەردٸڭ قوعامداعى ورنى ەرەكشە بولۋعا تيٸس. ۇستازعا بارلىق جەردە قۇرمەت كٶرسەتٸلۋٸ كەرەك.
بٸرنەشە جىل بۇرىن مەنٸڭ تاپسىرماممەن «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن ۇستازى» اتاعى بەلگٸلەندٸ. جاقىندا بٸر توپ پەداگوگتٸ ٶزٸم ارنايى ماراپاتتادىم. وسى يگٸ ٷردٸس بٷگٸن دە جالعاسىن تاپپاق.
سەمەي قالاسىنداعى №7 مەكتەپ-ليتسەيدٸڭ ماتەماتيكا پەنٸ مۇعالٸمٸ الما شٷكەجانوۆا ەلۋ جىل بويى ۇرپاققا بٸلٸم مەن تەربيەنٸ قاتار بەرٸپ كەلەدٸ. بٷگٸن الما سايداحمەتقىزىن «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرٸ» اتاعىمەن ماراپاتتاۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادىم.
سونداي-اق بٷگٸن باسقا دا بٸرقاتار مۇعالٸم جوعارى مەملەكەتتٸك ماراپاتقا يە بولدى. وسى ارقىلى مەن بارشا ۇستازدار قاۋىمىنا ەرەكشە ٸلتيپاتىمدى بٸلدٸرەمٸن.
ۇلتتىڭ رۋحانيياتىن دامىتىپ, رۋحىن كٶتەرۋگە قالامگەرلەرٸمٸز ەرەكشە ىقپال ەتەدٸ. بۇعان دەيٸن «قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى» اتاعىن قايتارۋ تۋرالى باستاما كٶتەرٸلدٸ. مەن تٷركٸستاندا ٶتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ وتىرىسىندا وسى ۇسىنىسقا قولداۋ بٸلدٸردٸم.
قۇرمەتتٸ اتاق شيرەك عاسىردان سوڭ جازۋشىلارىمىزعا قايتا بەرٸلە باستادى. تٶل ەدەبيەتٸمٸزدٸ دامىتۋعا زور ٷلەس قوسقان بٸر توپ كٶرنەكتٸ قالامگەر بٷگٸن «قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى» اتاندى.
مەنٸڭ تاپسىرماممەن «قازاقستاننىڭ حالىق ەرتٸسٸ» اتاعى دا قايتارىلدى. بۇل اتاق بۇرىنعىداي تەاتر, كينو, مۋزىكا جەنە تاعى باسقا ٶنەر سالاسىنىڭ ەلٸمٸزگە تانىمال تارلاندارىنا بەرٸلەدٸ.
مەن كٶكتەمدە ٶتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حححٸٸ سەسسيياسىندا ەل بٸرلٸگٸن جەنە قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋعا كٶپ جىلعى قاجىرلى ەڭبەگٸمەن ٷلەس قوسقان ازاماتتاردى ارناۋلى وردەنمەن ماراپاتتاۋ تۋرالى تاپسىرما بەردٸم. تيٸستٸ زاڭدارعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلگەن سوڭ, «ەل بٸرلٸگٸ» وردەنٸ بەكٸتٸلدٸ. ناگرادالار قاتارىنان لايىقتى ورىن العان بۇل ماراپات بٷگٸن العاش رەت تاپسىرىلادى.
مەملەكەت ەلٸمٸزدٸڭ عىلىم سالاسىن دامىتۋعا, عالىمدارىمىزدىڭ جەتٸستٸكتەرٸ مەن ەڭبەگٸن باعالاۋعا ايرىقشا مەن بەرەدٸ. بيىل ەل-فارابي اتىنداعى عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك سىيلىق قازاقستاننىڭ ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىنىڭ عالىمدار ۇجىمىنا بەرٸلدٸ. ورتالىق اتوم-ەنەرگەتيكاسى سالاسىندا تەڭدەسسٸز زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸپ, ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ وزىق ەزٸرلەمەلەر جاسادى.
قاۋٸپ-قاتەردەن قايمىقپاي, ٶزگەنٸڭ ٶمٸرٸن قۇتقارۋ – ناعىز ەرلٸك. مۇنداي ادامدار شىنايى قۇرمەتكە لايىق. بٷگٸن وسىنداي بٸرنەشە ازاماتتى ماراپاتتايمىن.
جالپى, ەلٸمٸزدٸڭ دامۋىنا ەر ايماقتىڭ تۇرعىندارى, ەر سالانىڭ ماماندارى زور ٷلەس قوسىپ جٷر. بٸز ولارعا ەردايىم قۇرمەت كٶرسەتەمٸز.
مەملەكەتتٸك ماراپاتتى, ەڭ الدىمەن, حالىقتىڭ العىسى دەپ تٷسٸنگەن جٶن. شىن مەنٸندە, تۋعان ەلدٸڭ ىقىلاسىنان ارتىق ەشتەڭە جوق. ەندەشە, جۇرتتىڭ ريزاشىلىعىن الىپ, تابىستى ەڭبەك ەتە بەرٸڭٸزدەر!
قاستەرلٸ وتانىمىز ٶركەندەي بەرسٸن!
رەسپۋبليكا كٷنٸ قۇتتى بولسىن!
