پرەزيدەنت اقپاراتتىق دوكترينانى بەكٸتتٸ

فوتو: Akorda.kz

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ "قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اقپاراتتىق دوكتريناسىن بەكٸتۋ تۋرالى" جارلىققا قول قويدى, - دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردا سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.

"قاۋلى ەتەمٸن:

1. قوسا بەرٸلٸپ وتىرعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اقپاراتتىق دوكتريناسى بەكٸتٸلسٸن.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ ٷش اي مەرزٸمدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اقپاراتتىق دوكتريناسىن ٸسكە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-قيمىل جوسپارىن ەزٸرلەسٸن جەنە بەكٸتسٸن.

3. وسى جارلىق قول قويىلعان كٷنٸنەن باستاپ قولدانىسقا ەنگٸزٸلەدٸ", - دەلٸنگەن جارلىقتا.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ

اقپاراتتىق دوكتريناسى

مازمۇنى

1-بٶلٸم. كٸرٸسپە       

2-بٶلٸم. اعىمداعى جاعدايدى تالداۋ         

3-بٶلٸم. نەگٸزگٸ ەرەجەلەر    

3.1. ماقساتتارى مەن قاعيداتتارى  

3.2. اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ دامىتۋ پايىمى

3.3. اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ دامىتۋ تەسٸلدەرٸ

3.3.1. اقپاراتتىق ساياساتتى جەتٸلدٸرۋ

3.3.2. وتاندىق اقپاراتتىق كونتەنتتٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸ مەن ساپاسىن ارتتىرۋ

3.3.3. اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ قۇندىلىقتىق تۇرعىدان تولىقتىرۋ

4-بٶلٸم. قورىتىندى

1-بٶلٸم. كٸرٸسپە

ەلدٸڭ بٸرىڭعاي اقپاراتتىق كەڭٸستٸگٸنٸڭ ورنىقتى جۇمىس ٸستەۋٸن دامىتۋ مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ بازالىق باسىمدىقتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى.

وسى باعىت شەڭبەرٸندە اشىق اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ, سۇرانىسقا يە جەنە مىقتى مەديانى قالىپتاستىرۋعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىندا كەپٸلدٸك بەرٸلگەن سٶز بوستاندىعىن, ەركٸمنٸڭ زاڭ جٷزٸندە تىيىم سالىنباعان كەز كەلگەن تەسٸلمەن ەركٸن اقپارات الۋ جەنە تاراتۋ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى مٸندەتتەر كەشەنٸ شەشٸلەدٸ.

سونىمەن قاتار, اقپاراتتىق سالاداعى جاڭا شىنايى جاعداي مەن تۋىنداپ جاتقان اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك قاتەرلەرٸ مەملەكەتتٸك اقپاراتتىق ساياساتتى جٷرگٸزۋ تەسٸلدەرٸن قايتا ويلاستىرۋدى, اقپاراتتىق سالادا مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتار مەن باسقا دا قوعامدىق قاتىناستار سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ اراسىنداعى ٶزارا قارىم-قاتىناستاردىڭ جالپى پاراديگماسىن ٶزگەرتۋدٸ تالاپ ەتەدٸ.

بٷگٸنگٸ كٷنٸ ەلەم ٶز دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭٸنە اياق باستى. اقپاراتتىق سالانىڭ بارعان سايىن سەرپٸندٸ دامۋىمەن كٷشەيگەن جاھاندانۋ پروتسەسٸ جالعاسۋدا. تەحنولوگييالاردىڭ دامۋى, جاڭا تسيفرلىق جەنە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق قۇرالداردىڭ جاپپاي ەنۋٸ قازٸرگٸ زامانعى مەدياكەڭٸستٸكتٸ تٷبەگەيلٸ تٷردە ٶزگەرتتٸ.

گەوساياسي تۋربۋلەنتتٸلٸك جەنە حالىقارالىق ساياسي ارەناداعى ٶزارا سەنٸمسٸزدٸكتٸڭ كٷشەيۋٸ اقپاراتتىق ٶزارا ٸس-مەسەلەلەرٸنە جاڭاشا قاراۋعا مەجبٷر ەتۋدە. انىق اقپاراتتى تاراتۋ, انىق ەمەس جەنە مانيپۋلياتسييالىق اقپاراتقا قارسى ٸس-قيمىل جەنە جالپى العاندا, قوعامنىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا (بۇدان ەرٸ – باق) دەگەن سەنٸمٸن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸ بارعان سايىن ٶزەكتٸ بولا تٷسۋدە.

ساياسي جاڭعىرۋ جەنە قوعام ٶمٸرٸن ودان ەرٸ دەموكراتييالاندىرۋ مٸندەتتەرٸن شەشۋ اقپاراتتىق سالانى ىرىقتاندىرۋ, باق سالاسىنداعى قارىم-قاتىناستى شامادان تىس رەگلامەنتتەۋدەن باس تارتۋ, سٶز بوستاندىعى مەن پٸكٸر بٸلدٸرۋ كەپٸلدٸكتەرٸن كٷشەيتۋ قاجەتتٸگٸنە بايلانىستى.

ولاردىڭ نەگٸزٸندە قازاقستاندا, ٶڭٸردە جەنە ەلەمدە بولىپ جاتقان پروتسەستەرگە ٶزٸندٸك كٶزقاراسى بار, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ جەنە ەركٸن باق-تاردىڭ جۇمىس ٸستەۋٸنٸڭ ماڭىزدىلىعىن ۇعىنۋ جاتىر. ەلدٸڭ شىنايى اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن يدەولوگييالىق ەگەمەندٸگٸ وسىعان بايلانىستى.

جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن ساياسي-ەلەۋمەتتٸك دٷنيەتانىمنىڭ تۇتاس جٷيەسٸن, ەسٸرەسە تاريحي تۋربۋلەنتتٸلٸك جاعدايىندا قالىپتاستىرۋعا دەگەن سۇرانىس ارتىپ كەلەدٸ.

وسىعان بايلانىستى, جاھاندىق اقپاراتتىق ەكوجٷيەنٸڭ تولىققاندى قاتىسۋشىسى رەتٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ الدىندا ەلدٸڭ وسى سالاداعى ۇلتتىق مٷددەلەرٸنٸڭ مەنٸن كٶرسەتەتٸن ناقتى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق يمپەراتيۆتەر مەن قۇندىلىق باعدارلارىن ەزٸرلەۋ مٸندەتٸ تۇر.

بۇل ستراتەگييالىق مٸندەتتٸ ٸسكە اسىرۋ ۇزاق مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا مەملەكەتتٸك اقپاراتتىق ساياساتتىڭ نەگٸزگٸ ۆەكتورى مەن بازالىق تەسٸلدەرٸن ايقىنداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن دوكترينالىق, دٷنيەتانىمدىق سيپاتتاعى قۇجات ەزٸرلەۋدٸ تالاپ ەتەدٸ.

اقپاراتتىق دوكترينا (بۇدان ەرٸ – دوكترينا) وتاندىق اقپاراتتىق سالانى دامىتۋ كٶزقاراستارىنىڭ, ونىڭ اشىقتىعى مەن بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ قاعيداتتارى مەن تەتٸكتەرٸنٸڭ جٷيەسٸن بٸلدٸرەدٸ. دوكترينا حالىقتىڭ مٷددەسٸنە ساي كەلەتٸن, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ودان ەرٸ دامۋىنا ىقپال ەتەتٸن يدەيالىق-قۇندىلىق باعدارلاردى دا ايقىندايتىن بولادى.

اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق سالاداعى مەملەكەتتٸك ساياساتتى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگٸزگە الىناتىن قۇجاتى بولا وتىرىپ, دوكترينا قوعام مەن مەملەكەت مٷددەلەرٸنٸڭ تەڭگەرٸمٸن قامتاماسىز ەتۋگە, مەديالىق پروتسەستٸڭ بارلىق سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ قۇقىقتارىن ٸسكە اسىرۋى ٷشٸن تەڭ جاعدايلار جاساۋعا ارنالعان.

دوكترينانى ٸسكە اسىرۋدىڭ نەگٸزگٸ باعىتى ەلدٸڭ جەنە ونىڭ ازاماتتارىنىڭ اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ, اقپاراتتىق سىن-قاتەرلەر مەن تەۋەكەلدەرگە ۋاقتىلى دەن قويۋ بولىپ تابىلادى.

2-بٶلٸم. اعىمداعى جاعدايدى تالداۋ

تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا قازاقستاننىڭ اقپاراتتىق ساياساتى ٶز دامۋىنىڭ بٸرنەشە كەزەڭٸنەن ٶتتٸ. 1990-شى جىلداردىڭ باسىنان 2000-شى جىلداردىڭ باسىنا دەيٸن وتاندىق تەلەۆيزييا مەن باسپا يندۋستريياسىنىڭ بەلسەندٸ تٷردە قالىپتاسۋ ٷردٸسٸ بايقالدى. وسى كەزەڭدە مەملەكەتتٸك اقپاراتتىق ساياسات وتاندىق باق-تى قولداۋعا باعىتتالدى, بٸراق, بۇل رەتتە مەدياسالانىڭ بارلىق سۋبەكتٸلەرٸنەن تەڭ قاشىقتىقتى ساقتاۋ قاعيداتىن ۇستاندى.

2000 – 2010 جىلدار ارالىعىندا وتاندىق مەديانىڭ دامۋىنا, اقپارات تاراتۋ نارىعىندا ٷستەمدٸككە ۇمتىلاتىن ٸرٸ ويىنشىلاردىڭ پايدا بولۋىنا وراي مەملەكەتتٸك اقپاراتتىق ساياسات مەديالىق سالانى رەتتەۋ ەدٸستەرٸن رەگلامەنتتەۋگە جەنە كٷشەيتۋگە باعىتتالدى.

سوڭعى جىلدارى ۇلتتىق مەدياكەڭٸستٸگٸ بٸرتٸندەپ, بٸراق ايتارلىقتاي ترانسفورماتسيياعا ۇشىراۋدا. جاڭا كوممۋنيكاتسييا ارنالارىنىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى اۋديتورييانى ودان ەرٸ سەگمەنتتەي وتىرىپ, مەدياتۇتىنۋ مەدەنيەتٸ دە ٶزگەردٸ. اقپاراتتىق ورتا شەكارالارىنىڭ بٸرتٸندەپ جويىلۋى بۇقارالىق ساناعا ەسەر ەتەتٸن فاكتورلاردىڭ سپەكترٸن كەڭەيتتٸ.

دەگەنمەن, "مەملەكەت – قوعام – ازامات" قاتىناستارى جٷيەسٸندەگٸ كوممۋنيكاتيۆتٸك تەتٸكتەردٸڭ جەتٸلمەگەندٸگٸ اقپاراتتىق اشىقتىق قاعيداتىن تولىققاندى ٸسكە اسىرۋعا كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ.

مەملەكەتتٸك جەنە قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ مەلٸمدەلەتٸن اقپاراتتىق اشىقتىعى اقپاراتتىق جۇمىستى جوسپارلاۋ مەن جٷرگٸزۋ تەسٸلدەرٸن قايتا قاراۋدى جەنە فورماليزم كٶرٸنٸستەرٸن جويۋدى تالاپ ەتەدٸ.

قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسىن باعالاۋ قوعامنىڭ اقپاراتقا قول جەتكٸزۋ قۇقىعى تۋرالى ناشار بٸلەتٸنٸن, حالىقتىڭ اقپاراتتىق ساۋاتتىلىق دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەن ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. بۇل اقپاراتتىق ۇشىندىرۋعا قارسى ٸس-قيمىل تەتٸكتەرٸ تيٸمدٸلٸگٸنٸڭ تٶمەن بولۋىمەن بٸرگە تۇتىنۋشىلاردىڭ وقيعالاردى بۇرمالاپ قابىلداۋىنا ىقپال ەتەدٸ جەنە قاتە مٸنەز-قۇلىق كٶزقاراستارىن قالىپتاستىرادى.

مەديالىق كەڭٸستٸكتە تٷرلٸ مانيپۋلياتورلىق تەحنولوگييالاردى پايدالانا وتىرىپ, ارانداتۋشى جەنە بەدەلٸن تٷسٸرۋشٸ كونتەنتتٸ تاراتۋ قاۋپٸ ازاماتتاردىڭ, ەسٸرەسە كەمەلەتكە تولماعانداردىڭ اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن كٶرسەتەدٸ.

ونىڭ ٷستٸنە, "نەيروجەلٸ" جەنە "deepfake" تەحنولوگييالارىنىڭ تارالۋىنا وراي مەدياكەڭٸستٸككە جالعان بەينە-, اۋديوكونتەنتتٸ تاراتۋ تەۋەكەلٸ دە بار.

جالپى العاندا, اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸڭ اشىقتىعى رەسپۋبليكانىڭ مەديالىق سالاسىنىڭ جالپى ەلەمدٸك ترەندتەردەن ارتتا قالعانىن كٶرسەتتٸ, بۇل وتاندىق باق-تىڭ تٸپتٸ ٸشكٸ اقپاراتتىق ٶرٸستە دە شەتەلدٸكتەرمەن بەسەكەلەس بولۋىن قيىنداتا تٷسەدٸ. وسى تۇرعىدا قازاق تٸلٸندەگٸ اقپاراتتىق رەسۋرستاردىڭ قوعامدىق سانانى قالىپتاستىرۋعا ەسەر ەتۋ مەسەلەسٸ ٶتە ٶزەكتٸ بولىپ وتىر.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اقپاراتتىق كەڭٸستٸگٸنٸڭ دامۋىن تالداۋ وتاندىق اقپاراتتىق ورتانى ازاماتتاردىڭ قۇندىلىق-يدەولوگييالىق كٶزقاراستارىنا تەرٸس ەسەر ەتەتٸن جەنە ٸشكٸ ساياسي تۇراقتىلىققا قاتەر تٶندٸرەتٸن سىرتقى دەسترۋكتيۆتٸ ەسەردەن, جالعان اقپاراتتان قورعاۋ جٶنٸندە شارالار قابىلداۋ قاجەتتٸگٸن كٶرسەتەدٸ.

سونىمەن قاتار, باق-تىڭ جەكەلەگەن تٷرلەرٸ بٶلٸنٸسٸندە وتاندىق مەدياسالانى دامىتۋدىڭ ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸكتەرٸ بار:

1. بٷگٸنگٸ كٷنٸ ازاماتتاردىڭ 9 %-دان استامى ٷشٸن باسپا باسىلىمدارى ەلٸ دە نەگٸزگٸ اقپارات كٶزٸ بولىپ قالىپ وتىر. بۇل رەتتە گازەت وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ادام جاسىنا تٸكەلەي تەۋەلدٸ ەكەنٸ بايقالادى – ادامنىڭ جاسى نەعۇرلىم ٷلكەن بولسا, ول باسپا باسىلىمدارىن سوعۇرلىم جيٸ وقيدى. اۋقىمدى اۋديتورييانىڭ بالامالى كوممۋنيكاتسييا ارنالارىنا كٶشۋٸ قوعامنىڭ باسپا باسىلىمدارىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىنىڭ ۇدايى تٶمەندەپ بارا جاتقانىن ايعاقتايدى.

وسىنداي جاعداي تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋدا دا بايقالادى. بٸراق, بۇل رەتتە تانىمالدىلىق دەڭگەيٸندەگٸ الشاقتىق ەسٸرەسە ٶڭٸرلەر بٶلٸنٸسٸندە جەرگٸلٸكتٸ تەلەۆيزييا دەڭگەيٸندە بايقالادى, بۇل كٶبٸنەسە مونەتيزاتسييا دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندٸگٸنە جەنە حالىققا ۇسىنىلاتىن كونتەنتتٸڭ ساپاسىنا بايلانىستى.

نەگٸزگٸ تەلەۆيزييا كونتەنتٸ سەريالدار مەن ويىن-ساۋىق سيپاتتاعى توك-شوۋلارعا تولى. باق-تىڭ تانىمال بولۋىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بٶلٸكتەرٸ, حالىقتىڭ مەديالىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ جەنە تۇتىنىلاتىن كونتەنتكە سىني كٶزقاراستى قالىپتاستىرۋ فاكتورى – تالدامالىق باعدارلامالاردىڭ, جۋرناليستٸك زەرتتەۋلەردٸڭ, جارقىن پۋبليتسيستيكانىڭ تاپشىلىعى بايقالادى.

جالپى, تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ سالاسىنداعى بارلىق سۋبەكتٸلەردٸڭ تەحنيكالىق بازاسى ەلەۋلٸ تٷردە جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەدٸ.

دەگەنمەن, تەلەۆيزييا مەن راديو ٶزٸنٸڭ اۋديتوريياسى ەڭ اۋقىمدى بولاتىن, ەڭ ىقپالدى اقپارات كٶزدەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ قالا بەرەدٸ. سونىمەن قاتار, ولار تٶتەنشە جاعدايلار كەزٸندە حالىقتى جەدەل حاباردار ەتۋ مٸندەتتەرٸن شەشۋ قۇرالى بولىپ تابىلادى, ەلدٸڭ ەڭ شالعاي نٷكتەلەرٸنە جەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ جەنە ادامداردىڭ ەلدە جەنە ەلەمدە بولىپ جاتقان وقيعالاردان حاباردار بولۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

وتاندىق تەلە-راديوستانتسييالارعا تيٸستٸ كٶڭٸل بٶلٸنگەن جاعدايدا, ولاردىڭ شەتەلدٸك مەديا الپاۋىتتارىمەن بەسەكەگە تٷسۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸندەي ەلەۋەتٸ بار ەكەنٸن اتاپ ٶتۋ قاجەت. بۇل رەتتە مەملەكەتتٸك تٸلدەگٸ كونتەنتتٸڭ وڭ ٶسۋ سەرپٸنٸ بايقالادى جەنە ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا بۇل ٷردٸس تەك كٷشەيە تٷسەدٸ.

2. سوڭعى جىلدارى ينتەرنەت-رەسۋرستار وتاندىق باق اراسىندا كەڭ تانىمالدىققا يە بولۋدا, بٸراق مۇندا دا مەملەكەتتٸك تٸلدە ساپالى كونتەنت جاساۋ مەسەلەسٸ ٶزەكتٸ كٷيٸندە قالىپ وتىر.

بۇل رەتتە ينتەرنەت-باق تەك جاڭالىقتار تاسپاسى فورماتىندا عانا باسىم بولا باستادى. بەيٸندٸ جاڭالىقتار ماتەريالدارىن جاساۋمەن قاتار, اۆتورلىق جەنە جۋرناليستٸك زەرتتەۋدٸ دامىتۋ ٶزەكتٸ كٷيٸندە قالىپ وتىر. جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە, ونىڭ ٸشٸندە كونۆەرگەنتتٸ جەنە مۋلتيمەدييالىق جۋرناليستيكا بويىنشا كەسٸبي مامانداردىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ سالدارىنان تۇرعىنداردى جەدەل حاباردار ەتۋ ەلٸ كٷنگە دەيٸن قامتاماسىز ەتٸلمەيدٸ.

ينتەرنەت-باق-تى نەگٸزٸنەن جاڭالىقتار اگرەگاتورى رەتٸندە كٶرسەتۋ كونتەنت تۇتىنۋشىلارىنىڭ ەلەۋمەتتٸك مەدياعا كٶشۋٸنە بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە ىقپال ەتتٸ.

بۇل باعىتتاعى تاعى بٸر ٶزەكتٸ مەسەلە – نارىقتىڭ شەكتەۋلٸ ەكەنٸ.

19 ميلليون حالقى بار ەلٸمٸز ٷشٸن ينتەرنەت-باق-تىڭ جۇمىسىن مونەتيزاتسييالاۋ ٶتە قيىن, بۇل وتاندىق جۋرناليستەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸنە دە تەرٸس ەسەر ەتەدٸ.

3. موبيلدٸ ينتەرنەتتٸڭ دامۋىنىڭ ارقاسىندا ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر ەل حالقىنىڭ كەم دەگەندە جارتىسى, نەگٸزٸنەن جاستار ٷشٸن نەگٸزگٸ اقپارات كٶزٸنە اينالدى (2021 جىلعى ەلەۋمەتتانۋشىلىق زەرتتەۋلەر رەسپوندەنتتەردٸڭ 45,2%-ى ەلەۋمەتتٸك مەديادان اقپارات الۋدى تاڭدايتىنىن كٶرسەتتٸ).

جاھاندىق مەسسەندجەرلەر مەن ونلاين-پلاتفورمالاردىڭ دامۋى مەديايندۋسترييانىڭ ارحيتەكتۋراسىن تٷبەگەيلٸ تٷردە ٶزگەرتتٸ. جالعان اقپارات كٶزدەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالىپ وتىرعان كەيبٸر ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸ ساياساتتاندىرۋدىڭ بارىنشا ٶسۋٸ بايقالادى.

مەديا-نارىقتا ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر مەن مەسسەندجەرلەردٸڭ پايدا بولۋى تۇتىنۋشىعا ونلاين-رەجيمدە اقپارات الۋعا مٷمكٸندٸك بەرە وتىرىپ, اقپارات الماسۋ پروتسەسٸن تٷبەگەيلٸ تٷردە ٶزگەرتتٸ. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر كوممۋنيكاتسييانىڭ نەگٸزگٸ ارناسىنا جەنە كونتەنتتٸ تاراتۋ ورتاسىنا اينالدى, بۇل نەتيجەسٸندە دەستٷرلٸ باق ارقىلى اقپاراتتى تۇتىنۋ ٷلەسٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە الىپ كەلدٸ. COVID-19 كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيياسىنىڭ پاندەميياسى ەلەۋمەتتٸك مەديانىڭ پوزيتسيياسىن ودان ەرٸ كٷشەيتتٸ.

مەسسەندجەرلەردٸڭ دامۋىنا, بلوگەرلٸك فەنومەننٸڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى دەستٷرلٸ جۋرناليستيكانىڭ كلاسسيكالىق ۇعىمى مەن اۋديتورييانى حاباردار ەتۋ ەدٸستەرٸ ترانسفورماتسيياعا ۇشىرادى.

قازٸرگٸ كەزدە كەيبٸر بلوگەرلەردٸڭ اۋديتوريياسى سان جاعىنان جەكەلەگەن باق اۋديتورييالارىمەن بەسەكەلەسە الادى. بۇل رەتتە بلوگوسفەرانىڭ قوعامدىق-ساياسي اقپارات الۋدىڭ بالامالى ارناسىنا اينالۋ ٷردٸسٸ بايقالادى.

ۆيرتۋالدى شىندىق (VR) جەنە تولىقتىرىلعان شىندىق (AR) سيياقتى تەحنولوگييالار تانىمالدىلىعىنىڭ ارتۋى بايقالادى, ولار تۇتىنۋشىلارمەن بارىنشا بەلسەندٸ ٶزارا ٸس-قيمىلدى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرمەن ينتەگراتسييالانۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

سونىمەن قاتار, مەتٸننٸڭ نەمەسە بەينەنٸڭ ٷزٸندٸسٸ تٷرٸندەگٸ قىسقا جەنە جەڭٸل كونتەنتتٸڭ تانىمالدىلىعى بۇقارالىق اۋديتورييا كٷردەلٸ جەنە قۇرىلىمدالعان اقپارات قابىلداۋدى توقتاتاتىن مەدياتۇتىنۋ ەدەتتەرٸنٸڭ ٶزگەرۋٸنە الىپ كەلەدٸ.

اقپاراتتار اعىنىن قىسقا جەنە جارقىن بەينەلەر ارقىلى قابىلداۋ تۇتاس بٸر تٷسٸنٸك بەرمەيدٸ, بٸلٸمنٸڭ بٶلشەكتەنۋٸنە الىپ كەلەدٸ. سىني تۇرعىدان ويلاۋ داعدىلارى بولماعان جاعدايدا, بۇل جاپپاي جالعان اقپارات پەن قوعامدىق پٸكٸردٸ مانيپۋلياتسييالاۋ تەۋەكەلٸن تۋدىرادى.

3-بٶلٸم. نەگٸزگٸ ەرەجەلەر

3.1. ماقساتتارى مەن قاعيداتتارى

وسى دوكترينانىڭ ماقساتى ەلدٸڭ اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن يدەولوگييالىق ەگەمەندٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ, قازٸرگٸ زامانعى ٷردٸستەر مەن سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرەتٸن, قوعامدى توپتاستىرۋعا جەنە ازاماتتىق بٸردەيلٸكتٸ نىعايتۋعا باعىتتالعان اقپاراتتىق ساياساتتى قۇرۋ بولىپ تابىلادى.

بۇل رەتتە دوكترينا اقپاراتتىق سالانىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنىڭ مىناداي نەگٸزگٸ ٶزارا ٸس-قيمىل قاعيداتتارىن ايقىندايدى:

سٶز بوستاندىعى. دوكترينا قازاقستاندىقتاردىڭ بٸرلٸگٸ مەن توپتاسۋىنىڭ نەگٸزگٸ فاكتورى رەتٸندە سٶز بوستاندىعى مەن پٸكٸر الۋاندىلىعىن قورعاۋ قاعيداتىن ۇستانادى;

اقپاراتقا قول جەتكٸزۋ. دوكترينا ەربٸر ازاماتتىڭ مەملەكەت كەپٸلدٸك بەرگەن جەنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىندا, زاڭدارىندا بەكٸتٸلگەن اقپاراتتى زاڭ جٷزٸندە تىيىم سالىنباعان كەز كەلگەن تەسٸلمەن ەركٸن الۋ جەنە تاراتۋ قۇقىعىنان تۋىندايدى;

دامۋعا باعدار. دوكترينانىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ بٷكٸل اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸڭ ٷزدٸكسٸز دامۋى مەن ساپالى ٶسۋٸنە جاعداي جاساۋ, سونداي-اق وتاندىق مەديا ٶنٸمدەرٸنٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بولۋى مەن ازاماتتار اراسىندا سۇرانىسقا يە بولۋىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى;

سەنٸم جەنە قۇپييالىلىق. اقپاراتتى ترانسلياتسييالايتىن مەديالىق پروتسەسكە قاتىسۋشىلار, ونىڭ ٸشٸندە باق بۇرمالاۋ جەنە مانيپۋلياتسييا جاساۋ ەلەمەنتتەرٸنسٸز وبەكتيۆتٸ جەنە انىق اقپارات بەرۋگە مٷددەلٸ بولۋعا تيٸس. بارلىق شارالار كوممۋنيكاتيۆتٸك پروتسەستٸڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى اراسىندا سەنٸم دەڭگەيٸن ارتتىرۋعا باعىتتالۋعا تيٸس. بۇل رەتتە دوكترينا ەركٸمنٸڭ جەكە ٶمٸرٸنە قول سۇعىلماۋشىلىق جەكە جەنە وتباسىلىق قۇپييا, ٶزٸنٸڭ ار-نامىسى مەن قادٸر-قاسيەتٸن قورعاۋ قۇقىعىن قولدايدى;

اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ. ۇلتتىق اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ دامىتۋ جەنە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ وتاندىق مەدياسالانى قالىپتاستىرۋ سىرتقى سىن-قاتەرلەرگە قارسى ٸس-قيمىل مەن ولاردىڭ سالدارىن تٶمەندەتۋدٸڭ شەشۋشٸ فاكتورى, سونداي-اق سالانىڭ ورنىقتى دامۋىنىڭ بازالىق شارتى بولۋعا تيٸس.

3.2. اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ دامىتۋ پايىمى

اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتە مەديالىق پروتسەستٸڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى مٷددەلەرٸنٸڭ تەڭگەرٸمٸ قامتاماسىز ەتٸلگەن.

رەتتەۋ مەن قولداۋدىڭ قۇقىقتىق جەنە ينستيتۋتسيونالدىق تەتٸكتەرٸ وتاندىق مەدياسالانىڭ سەرپٸندٸ جۇمىس ٸستەۋٸن قامتاماسىز ەتەدٸ.

قوعامدىق ساناداعى ٸرگەلٸ رۋحاني-ادامگەرشٸلٸك, دەستٷرلٸ قۇندىلىقتار كٶزقاراستارى اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتەگٸ نەگٸزگٸ يدەولوگييالىق ۆەكتوردى ايقىندايدى.

قوعامدا دەسترۋكتيۆتٸ, مانيپۋلياتسييالىق جەنە انىق ەمەس كونتەنتكە تٶزٸمدٸ يممۋنيتەت قالىپتاستىرىلدى, اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ سىرتقى قاتەرلەردەن قورعاۋدىڭ تيٸمدٸ جٷيەسٸ قۇرىلدى.

ازاماتتار مەديالىق جەنە اقپاراتتىق ساۋاتتىلىقتىڭ جوعارى دەڭگەيٸنە يە.

تەۋەلسٸز بەدەلدٸ وتاندىق باق ەلەمدٸك مەديا-نارىقتا بەسەكەگە تٷسۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ساپالى كونتەنت شىعارۋدا.

مەملەكەتتٸك اقپاراتتىق ساياسات سەرپٸندٸ دامۋعا العىشارتتار مەن جاعدايلار جاساي وتىرىپ, اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ دامىتۋدىڭ ٶزەكتٸ ٷردٸستەرٸنە سەيكەس كەلەدٸ.

3.3. اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ دامىتۋ تەسٸلدەرٸ

قازاقستاننىڭ ەلەمدٸك قوعامداستىقتىڭ بٸر بٶلٸگٸ بولىپ تابىلاتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتٸك اقپاراتتىق ساياسات ٶزگەرمەلٸ ەلەمدٸك پروتسەستەر مەن ٷردٸستەرگە جٷيەلٸ دەن قويۋدى, سونداي-اق ۇلتتىق مٷددەلەرگە سەيكەس جاڭا قۇرالداردى بەلسەندٸ تٷردە ەنگٸزۋدٸ كٶزدەيتٸن بولادى.

سونىمەن قاتار, مۇندا قازاقستاننىڭ سىرتقى جەنە ٸشكٸ دامۋ كونتۋرىنداعى ناقتى جاعدايلاردى ەسكەرەتٸن تەڭگەرٸمدٸ جەنە پراگماتيكالىق كٶزقاراس قاجەت.

دوكترينانى ٸسكە اسىرۋ اياسىندا قابىلدانىپ جاتقان شارالار كەشەندٸك تۇرعىدا وتاندىق اقپاراتتىق ٶنٸمنٸڭ جەنە تۇتاس سالانىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا; اقپاراتتىق ٶرٸستٸڭ نەگٸزگٸ ساياسي-يدەولوگييالىق باعىتتارىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە; سىرتقى اقپاراتتىق ىقپالدى تەجەۋدٸڭ تيٸمدٸ تەتٸكتەرٸن تۇجىرىمداۋعا; حالىقارالىق دەڭگەيدە ساپالى اقپاراتتىق قاتىسۋدى ارتتىرۋعا; سالانىڭ نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق بازاسىن جەتٸلدٸرۋگە ىقپال ەتۋگە تيٸس.

اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ تەسٸلدەرٸ:

- اقپاراتتىق ساياساتتى جەتٸلدٸرۋ;

- وتاندىق اقپاراتتىق كونتەنتتٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸ مەن ساپاسىن ارتتىرۋ;

- اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ قۇندىلىقتىق تۇرعىدان تولىقتىرۋ.

3.3.1. اقپاراتتىق ساياساتتى جەتٸلدٸرۋ

مەملەكەتتٸك اقپاراتتىق ساياسات مىنالاردى قامتاماسىز ەتەدٸ:

1) ٸشكٸ جەنە سىرتقى اقپاراتتىق ٶرٸستە ۇلتتىق مٷددەلەردٸ ٸلگەرٸلەتۋ;

2) بەسەكەگە قابٸلەتتٸ جەنە قاۋٸپسٸز ۇلتتىق اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ قولداۋ جەنە دامىتۋ, جەرگٸلٸكتٸ باق-تى نىعايتۋ;

3) قازاقستاندى ايماقتىق اقپاراتتىق حابقا اينالدىرۋ, ايماقتىق ينتەگراتسييانىڭ بٸرىڭعاي ستراتەگيياسىن قالىپتاستىرۋ;

4) قازاقستان ٷشٸن پراكتيكالىق قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن حالىقارالىق اقپاراتتىق كومپانييالارمەن تەڭ قۇقىلى جەنە ٶزارا تيٸمدٸ قاتىناستاردى نىعايتۋ;

5) ازاماتتاردىڭ, قوعام مەن مەملەكەتتٸڭ مٷددەلەرٸنٸڭ, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ تەڭگەرٸمٸن, ولاردىڭ ٶزارا جاۋاپتىلىعىن ساقتاۋ;

6) وتاندىق اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتە ٷستەمدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ, نەگاتيۆتٸ اقپاراتتىق ىقپال ەتۋ قاتەرلەرٸنە دەن قويۋ جەنە جالعان نارراتيۆتەرمەن كٷرەسۋ مەسەلەلەرٸندە مەملەكەت پەن قوعامنىڭ تيٸمدٸ ٶزارا ٸس-قيمىلى;

7) اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك تەۋەكەلدەرٸن باسقارۋدىڭ قازٸرگٸ زامانعى ەدٸستەرٸن ەنگٸزۋ;

8) سىرتقى اقپاراتتىق شابۋىلدارعا, دەسترۋكتيۆتٸ يدەولوگييانىڭ, ٷگٸت-ناسيحات پەن جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋىنا قارسى ٸس-قيمىل تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋ;

9) مەملەكەت پەن باق ەرٸپتەستٸگٸنٸڭ وڭتايلى مودەلٸن, ونىڭ ٸشٸندە مەدياسالانىڭ دامۋىن ىنتالاندىرۋ تەتٸكتەرٸن قالىپتاستىرۋ;

10) مەدياسالانىڭ جاڭا سۋبەكتٸلەرٸ (ينتەرنەت-پلاتفورمالار, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر, ينفليۋەنسەرلەر جەنە ت.ب.) قىزمەتٸنٸڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەتٸن زاڭنامالىق شارالاردى قابىلداۋ;

11) سالالىق جۋرناليستيكانى جەنە جۋرناليستٸك قىزمەتتٸ ٶزٸن-ٶزٸ رەتتەۋ ينستيتۋتتارىن دامىتۋ ٷشٸن جاعدايلار جاساۋ;

12) كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىستى قورعاۋ, قوعامدىق تەرتٸپتٸ, ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن, حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن ىنساپتىلىعىن ساقتاۋ ماقساتىندا قاجەت شامادا عانا جەنە تەك زاڭدارمەن شەكتەلۋٸ مٷمكٸن ەركٸمنٸڭ مەملەكەت يەلٸگٸندەگٸ اقپاراتقا تەڭ قول جەتكٸزۋ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ.

3.3.2. وتاندىق اقپاراتتىق كونتەنتتٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸ مەن ساپاسىن ارتتىرۋ

وتاندىق باق-تىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ, ساپالى وتاندىق كونتەنتتٸ قالىپتاستىرۋ, وعان دەگەن سۇرانىستى ۇلعايتۋ ماقساتىندا:

1) حالىق اراسىندا سىني ويلاۋدى دامىتۋعا, ورنىقتى مورالدىق-ادامگەرشٸلٸك باعدارلاردى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەتٸن تالدامالىق مازمۇنى بار وتاندىق اقپاراتتىق ٶنٸمنٸڭ ٷلەسٸن ارتتىرۋ;

2) حالىقتىڭ تٷرلٸ نىسانالى توپتارى ٷشٸن ۇلتتىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا جەنە مەملەكەت يميدجٸن نىعايتۋعا باعىتتالعان عىلىمي-بٸلٸم بەرۋ, مەدەني-اعارتۋ سيپاتىنداعى, بوس ۋاقىتقا ارنالعان جەنە ٶزگە دە سيپاتتاعى اقپاراتتىق جوبالاردى قولداۋ;

3) وتاندىق اقپاراتتىق ٶنٸم ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ سىرتقى نارىقتارعا شىعۋىن ىنتالاندىرۋ;

4) جۋرناليستەر مەن ينفليۋەنسەرلەردٸڭ كەسٸبي داعدىلارىن جەتٸلدٸرۋگە جاعداي جاساۋ;

5) جاڭا اقپاراتتىق ترەندتەردٸ جەنە تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى يگەرۋ;

6) قالا مەن اۋىل اراسىنداعى ينتەرنەتكە قول جەتكٸزۋدەگٸ الشاقتىقتى ازايتۋ;

7) تەلەكوممۋنيكاتسييا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ساياساتىن جالعاستىرۋ جەنە اقپارات جەنە تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ سالاسىندا قازٸرگٸ زامانعى وتاندىق تەحنيكالىق ستاندارتتاردى ەنگٸزۋ جوسپارلانۋدا.

3.3.3. اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ قۇندىلىقتىق تۇرعىدان تولىقتىرۋ

تٷرلٸ مەدياارنالار ارقىلى ترانسلياتسييالاناتىن دٷنيەتانىمدىق كٶزقاراستار نەگٸزٸن قازاقستاننىڭ ەلەمدٸك ارەناداعى ۇستانىمدارىنا سەيكەس كەلەتٸن, ەربٸر ازاماتقا قوعامىمىزدىڭ نەگٸزگٸ قۇندىلىقتارىن جەتكٸزەتٸن يدەيالار قۇراۋعا تيٸس.

مەملەكەتتٸك اقپاراتتىق ساياساتتىڭ يدەولوگييالىق قۇرامداس بٶلٸگٸ قوعامدى توپتاستىرۋعا, ادامگەرشٸلٸك قاعيداتتارىن نىعايتۋعا, سونداي-اق مىناداي ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ۇستانۋعا باعىتتالاتىن بولادى:

1) قازاقستاندىق قوعامنىڭ باستى قۇندىلىعى – تەۋەلسٸزدٸك پەن پاتريوتيزم. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ ارقاسىندا قوعام مەن ادام ەركٸن جەنە ٷيلەسٸمدٸ دامۋعا مٷمكٸندٸك الدى. پاتريوتيزم ازاماتتاردىڭ تەۋەلسٸزدٸكتٸ قورعاۋعا دايىن بولۋىنان عانا ەمەس, ەلدٸڭ بٷگٸنٸ مەن بولاشاعى ٷشٸن جەكە جاۋاپتىلىقتى سەزٸنۋٸنەن دە كٶرٸنەدٸ;

2) ەدٸلەتتٸلٸك, زاڭنىڭ ٷستەمدٸگٸ جەنە سىبايلاس جەمقورلىققا مٷلدەم تٶزبەۋشٸلٸك. قوعامدا, ەكونوميكا مەن ساياساتتا ەدٸل قاتىناستاردى قالىپتاستىرۋ ەلدٸڭ تابىستى دامۋىنىڭ كەپٸلٸ بولىپ تابىلادى. قۇقىقتىق مەدەنيەتتٸ ٷنەمٸ جەتٸلدٸرٸپ وتىرۋ قاجەت. زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق تەرتٸپ – ەربٸر ازاماتتىڭ ساياسي, ازاماتتىق, مەدەني قۇقىقتارىن ٸسكە اسىرۋدىڭ باستى شارتى. تسەنزۋراعا تىيىم سالۋمەن جەنە ازاماتتىق جاۋاپتىلىقپەن ۇشتاسقان سٶز بوستاندىعى اقپاراتتىق سالانى دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ قوزعاۋشىسى بولىپ قالا بەرۋگە تيٸس;

3) مەملەكەتتٸك تٸل, تاريح جەنە مەدەنيەت. مەملەكەتتٸك تٸل توپتاستىرۋشى فاكتور بولىپ تابىلادى. قازاق تٸلٸندەگٸ كونتەنتتٸڭ ساپاسىن ٷنەمٸ ارتتىرىپ, ونىڭ تارالۋ اۋقىمىن كەڭەيتۋ كەرەك. ۇلتتىق تاريح پەن مەدەنيەت قوعامنىڭ جاسامپاز قۋاتىنىڭ قاينار كٶزٸ بولىپ تابىلادى. بۇل قۇندىلىقتاردى دەرٸپتەۋ قوعامدا ٶزارا تٷسٸنٸستٸك پەن بٸرلٸكتٸڭ بەرٸك ٸرگەتاسىن جاساپ, ورتاق بولاشاقتىڭ كونتۋرىن قالىپتاستىرادى;

4) ەڭبەكسٷيگٸشتٸك پەن بٸلٸمگە ۇمتىلۋ. بۇل قۇندىلىقتار جەكە تابىس پەن قوعامنىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋدىڭ كەپٸلٸ بولا وتىرىپ, كەسٸبيلٸك پەن قۇزىرەتتٸلٸكتٸڭ نەگٸزٸ بولىپ تابىلادى. بٸزدٸڭ قوعامدا ەڭبەك ادامى ٶنەگە تۇتار ٷلگٸ بولۋعا تيٸس;

5) وتباسى قۇندىلىقتارى جەنە بالانى قورعاۋ. وتباسىندا ادامگەرشٸلٸك تەربيەسٸنٸڭ, دەستٷرلەر ساباقتاستىعىنىڭ جەنە ۇلتتىڭ مەدەني كودىن ساقتاۋدىڭ نەگٸزدەرٸ قالانادى. اقپاراتتىق ساياسات دەستٷرلٸ وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا, باقىتتى بالالىق شاقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان;

6) جاسامپازدىق جەنە پروگرەستٸلٸك. ازاماتتاردىڭ قاجىر-قۋاتى مەن تالانتى – ەل دامۋىنىڭ نەگٸزگٸ فاكتورى. ازاماتتاردىڭ شىعارماشىلىق قابٸلەتتەرٸن اشۋعا جەنە ٶز مٷمكٸندٸگٸن ٶزٸ ٸسكە اسىرۋىنا جاعداي جاساۋ حالىقتىڭ جاسامپازدىق كٷشٸنە سەرپٸن بەرەدٸ;

7) تابيعاتقا, قورشاعان ەلەمگە ۇقىپتى قاراۋ. ەكولوگييالىلىق – بارلىق ازاماتتار, مەملەكەت جەنە بيزنەس ٷشٸن ستراتەگييالىق ماڭىزدى ٶمٸرلٸك قاعيدات. ەكولوگييالىق ويلاۋعا باۋلۋ اقپاراتتىق ساياساتتىڭ نەگٸزگٸ باعىتى بولۋعا تيٸس.

4-بٶلٸم. قورىتىندى

وسى دوكترينا قازٸرگٸ زامانعى مەملەكەتتٸك اقپاراتتىق ساياساتتى قالىپتاستىرۋ فيلوسوفيياسى مەن رۋحىن كٶرسەتەتٸن تۇجىرىمدامالىق قۇجات بولىپ تابىلادى.

دوكترينانى ٸسكە اسىرۋ قۇجاتتا باياندالعان كٶپتەگەن پروبلەمالاردى شەشۋگە, ىقتيمال تەۋەكەلدەردٸڭ الدىن الۋعا جەنە وسى جوعارى سەرپٸندٸ سالادا جٷيەلٸك ساياساتتى جولعا قويۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

دوكترينادا مەلٸمدەلگەن اقپاراتتىق سالاداعى قوعامدىق قاتىناستاردىڭ بارلىق سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ نەگٸزگٸ ٶزارا ٸس-قيمىل قاعيداتتارىنىڭ ساقتالۋى ەلدٸڭ مەدياسالاسىن جاڭا ساپالىق, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ دامۋ دەڭگەيٸنە شىعارادى.

دوكترينانى ٸسكە اسىرۋدىڭ قورىتىندىسى ەلەمدٸك مەديا نارىعىنىڭ ورگانيكالىق جەنە تەڭ دەرەجەلٸ بٶلٸگٸ رەتٸندە وتاندىق اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ قالىپتاستىرۋ بولۋعا تيٸس.

ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن, باق پەن قازاقستاننىڭ اقپاراتتىق كەڭٸستٸگٸنٸڭ باسقا دا سۋبەكتٸلەرٸن بەلسەندٸ تٷردە تارتۋ دوكترينانىڭ ماقساتتارىنا قول جەتكٸزۋ مەن مٸندەتتەرٸن ٸسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەتٸن بولادى. قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ سانالى جەنە جاۋاپتى قولداۋى بولماسا, تولىققاندى اقپاراتتىق ەگەمەندٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مٷمكٸن ەمەس.

قوعامدى توپتاستىرۋعا جەنە ازاماتتىق بٸردەيلٸكتٸ نىعايتۋعا ىقپال ەتە وتىرىپ, ۇزاق مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا اقپاراتتىق ساياساتتىڭ ۆەكتورى مەن مازمۇنىن ايقىندايتىن نەگٸزگٸ الىناتىن قۇندىلىقتار وسى دوكترينانىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بٶلٸكتەرٸ بولىپ تابىلادى.

دوكترينا جالعان اقپاراتقا قارسى ٸس-قيمىلدىڭ مەملەكەتتٸك تەتٸگٸن جەتٸلدٸرۋگە, اقپاراتتىق پروتسەستٸڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى اراسىندا تيٸمدٸ كوممۋنيكاتسييالار جٷيەسٸن قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرۋ باعىتى اياسىندا اقپاراتتىق سالانىڭ مٸندەتتەرٸن شەشۋگە ىقپال ەتەتٸن بولادى.