امەريكالىق پسيحولوگ ابراحام ماسلوۋ «قاجەتتٸلٸكتەر يەرارحيياسى» مودەلٸ تۋرالى تۇڭعىش ەڭبەگٸن 1943 جىلى جارييالاعان. بۇل ٷلگٸدە ادامعا كەرەك دٷنيەلەر پيراميدا تٷرٸندە كٶرسەتٸلگەن. ول بٸرنەشە دەڭگەيگە بٶلٸنگەن. پيراميدا تابانىندا ازىق-تٷلٸك پەن اۋىز-سۋ سەكٸلدٸ تٸرشٸلٸككە ەڭ قاجەت زاتتار تۇر. دەڭگەيٸ جوعارىلاعان سايىن قاجەتتٸلٸكتەر دە كٷردەلەنە تٷسەدٸ. شىڭىندا ادامنىڭ ٶز ٸشكٸ ەلەۋەتٸن ٸسكە اسىرۋ تۇرادى. ادام باستاپقى سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرعاندا عانا, تالابى ارتىپ, كەلەسٸ دەڭگەيگە ٶتەدٸ. الايدا ول كەزدە زامان مٷلدەم ٶزگەشە ەدٸ.
ەندٸ وسى تۇرعىدان 2019 جىلدى قاراستىرىپ كٶرەيٸك. ەلەمدە «تٶرتٸنشٸ ٶندٸرٸستٸك رەۆوليۋتسييا» دەپ اتالاتىن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸستەر دەۋٸرٸ باستالىپ كەتتٸ. كٶپتەگەن دەستٷرلٸ سالالار مەن كەسٸپتەر عايىپ بولىپ, كەيبٸرٸ كٷرت ٶزگەرٸپ كەلەدٸ. ال ادام ىنتاسىن سيپاتتايتىن بۇل مودەل زاماناۋي تسيفرلىق ەكونوميكاداعى ادام قاجەتتٸلٸكتەرٸن تٷسٸنۋگە قانداي كٶمەك بەرمەك?
جاقىندا جارييالانعان «2019 جىلعى تسيفرلىق قوعام يندەكسٸ: ادام قاجەتتٸلٸكتەرٸ ازييا-تىنىق مۇحيتى ايماعىندا يننوۆاتسييالاردىڭ قوزعاۋشى كٷشٸنە اينالادى» اتتى بايانداما وسى ساۋالدى زەرتتەۋگە نەگٸزدەلگەن. وندا ايماق ەلدەرٸ قوعامنىڭ بارلىق مٷشەلەرٸنە پايدا ەكەلەتٸن تسيفرلىق ەكونوميكا قۇرۋدا قانداي جەتٸستٸكتەرگە جەتكەنٸن جەنە تەحنولوگييالار ادامنىڭ نەگٸزگٸ قاجەتتٸلٸكتەرٸن قالاي قاناعاتتاندىراتىنى تالدانعان.
24 ەلدٸڭ 43 مىڭنان استام تۇرعىنى قاتىسقان كەڭ اۋقىمدى ساۋالناماعا سٷيەنٸپ, تەحنولوگييالىق دەۋٸردە ٶز ٸشكٸ ەلەۋەتٸن ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن نە قاجەت ەكەنٸ ساراپتالدى. ماسلوۋدىڭ قاجەتتٸلٸكتەر ٷلگٸسٸ نەگٸزٸندە ادام قاجەتتٸلٸكتەرٸنٸڭ تٶرت ماڭىزدى تۇسى كٶرسەتٸلگەن.
1. نەگٸزگٸ قاجەتتٸلٸكتەر
ەڭ الدىمەن نەگٸز بولۋى قاجەت. ساپالى ۇيالى جەنە ينتەرنەت جٷيەلەر ارقىلى حالىقتىڭ تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى پايدالانۋىنا مٷمكٸندٸگٸ بولۋى كەرەك. سونداي-اق, جەكە دەرەكتەرٸنٸڭ قۇپييالىعى ساقتالاتىنىنا سەنٸمدٸ بولۋى تيٸس. ازييا-تىنىق مۇحيت ايماعى تۇرعىندارىنىڭ 54%-ى وسى قاجەتتٸلٸكتەرٸ قاناعاتتاندىرىلعان دەپ سانايدى. بۇل – 49 پايىزعا تەڭ, ياعني ەلەمدٸك ورتاشا كٶرسەتكٸشتەن جوعارى. وسى ايماقتاعى ەلدەردٸڭ كٶبٸسٸ تەحنيكالىق ينفراقۇرىلىمى جاعىنان دامۋشى ەلدەردٸ وزعان. بۇعان مىسال رەتٸندە قىتايدا ۇيالى تٶلەمدەردٸڭ كەڭٸنەن تارالۋىن كەلتٸرۋگە بولادى. وسىنداي ارتىقشىلىقتار جەرگٸلٸكتٸ حالىققا پايدا كەلتٸرەرٸ انىق.
2. پسيحولوگييالىق قاجەتتٸلٸكتەر
سمارتفوندار مەن تاسىمال قۇرىلعىلارى تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ, مەديتسينالىق قىزمەتتەردٸڭ ساپاسىن كٶتەرۋگە جەنە تۇرمىسىمىزعا قاجەتتٸ ماڭىزدى ستاتيستيكاعا باقىلاۋ جاساۋعا زور مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بٸراق مۇنىڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىعىمىزعا كەرٸ ەسەرٸ دە بايقالادى. تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى جەكە ماقساتتا پايدالانۋدىڭ ٷيلەسٸمٸن تابۋ بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ ٶزەكتٸ تالابىنا اينالعان. ازييا-تىنىق مۇحيت ايماعى تۇرعىندارىنىڭ تەك 28%-ىنىڭ مۇنداي قاجەتتٸلٸگٸ قاناعاتتاندىرىلعان. بۇل بٷكٸلەلەمدٸك كٶرسەتكٸشتەن 38 پايىزعا تٶمەن.
3. ٶزٸن-ٶزٸ تانۋ قاجەتتٸلٸگٸ
بولاشاقتا تٷرلٸ دەستٷرلٸ كەسٸپتەر جوعالىپ, قاجەتتٸ داعدىلار مەن تەجٸريبە ارقىلى جۇمىس تابۋعا تۋرا كەلەدٸ. ازييا-تىنىق مۇحيت ايماعى تۇرعىندارىنىڭ جارتىسىنان كٶبٸ (51%) بۇل قاجەتتٸلٸگٸ قاناعاتتاندىرىلعان دەپ سانايدى. سالىستىرىپ كٶرسەك, ەلەم بويىنشا بۇل كٶرسەتكٸش – 45%. بٸراق ايماقتاعى ەلدەر اراسىندا بۇعان قاتىستى پٸكٸر ٶزگەشە. مەسەلەن, قىتاي تۇرعىندارىنىڭ 68%-ى ٶز بٸلٸمٸن قاجەتتٸ تەحنيكالىق داعدىلارمەن قامتىلعان دەپ ەسەپتەسە, بۇعان تەك جاپونييانىڭ 18%-ى عانا كەلٸسەدٸ.
4. قوعامدىق قاجەتتٸلٸك
ەلەمدە ٶزارا تەۋەلدٸلٸك پەن بايلانىس كٷشەيٸپ كەلەدٸ. سول سەبەپتٸ تسيفرلىق ەكونوميكانىڭ ٷلكەن كٷشكە اينالۋىنا حالىق سەنٸمٸنٸڭ ماڭىزى زور. تەحنولوگييالار جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇراتىنىنا, جاھان مەسەلەلەرٸن شەشەتٸنٸنە جەنە جالپى قوعامعا وڭ ەسەر ەتەتٸنە سەنٸم قانشالىق? ازييا-تىنىق مۇحيت ايماعى تۇرعىندارىنىڭ 59%-ى بولاشاققا ٷمٸتپەن قاراسا, ەلەم بويىنشا مۇنداي ادامداردىڭ سانى 49%-دان اسپاعان.
بۇل كٶرسەتكٸشتەر ايماقتاعى بيزنەس باسشىلارى مەن ساياساتكەرلەرگە ەسكەرتۋ دەۋگە بولادى. نەگٸزٸندە جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار تسيفرلىق سالاداعى قاجەتتٸلٸكتەرٸنٸڭ قاناعاتتاندىرىلۋىنا ريزا. بٸراق پسيحولوگييالىق قاجەتتٸلٸكتەرٸنە (دەنساۋلىق پەن ٶمٸر ساپاسى) ۋايىمى جوق ەمەس. بۇل تەحنيكالىق پروگرەسستٸڭ ٶزٸندٸك باعاسى مەن ىقپالىن ايشىقتاپ تۇرعانداي.
ادامداردىڭ تۇتىنۋشىلىق ەدەتٸ
زەرتتەۋ نەتيجەسٸ ادامداردىڭ ٶزٸن-ٶزٸ تانۋ قاجەتتٸلٸگٸ مەن قوعامدىق قاجەتتٸلٸك اراسىندا كٷشتٸ بايلانىس بار ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. سونداي-اق, تسيفرلىق ٶنٸمدەر مەن قىزمەتتەردٸ دە تۇتىنۋ دا بۇعان تەۋەلدٸ. ياعني, تسيفرلىق سالادا بٸلٸمٸ جوعارى جەنە بولاشاققا سەنٸممەن قارايتىن ادامدار ٶزگەلەرگە قاراعاندا ينتەرنەتتە جيٸ ساۋدا جاساپ, تاكسي شاقىرۋ نەمەسە بانك قىزمەتتەرٸنە قاتىستى قوسىمشالاردى كٶبٸرەك قولدانادى.
الايدا جەكە دەرەكتەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە كٷمەنٸ بولسا, ساۋاتتى ادامداردىڭ تۇتىنۋ ەدەتٸ دە ٶزگەرەدٸ. وسىدان بٸر جىل بۇرىن ٶتكٸزگەن ساۋالناما نەتيجەلەرٸنە سٷيەنسەك, جۇرتتىڭ 40 پايىزى ينتەرنەتتە الماسىپ جٷرگەن دەرەكتەر كٶلەمٸن ازايتۋعا شارا قابىلداعان, 25 پايىزدان استامى جارناما شىعۋىنا توسقاۋىل قوياتىن باعدارلاما ورناتقان, 20 پايىزدان استامى عالامتوردا ٶتكٸزەتٸن ۋاقىتىن شەكتەپتٸ. دەگەنمەن ولار تسيفرلىق ٶنٸمدەر مەن قىزمەتتەردٸ كٶپ پايدالاناتىن ادامداردىڭ قاتارىنا جاتادى. بٷگٸندە ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ٶز تۇتىنۋشىلارىنا جول تابۋى قيىنداپ كەلەدٸ.
تسيفرلىق قاجەتتٸلٸكتەر مەن جەتەكشٸلٸكتٸڭ جاڭا ٷلگٸسٸ
تٶرتٸنشٸ ٶندٸرٸستٸك رەۆوليۋتسيياعا مىقتى جەتەكشٸلەر كەرەك. دەستٷرلٸ سالالار مەن بيزنەس-ٷلگٸلەردٸ تٷپكٸلٸكتٸ ٶزگەرتۋ, سوعان ساي حالىقارالىق ەرەجەلەر مەن ساياساتتى قالىپتاستىرۋ, قوعامنىڭ تسيفرلىق دەۋٸرگە بەيٸمدەلۋٸنە جاعداي جاساۋ – اۋىر مٸندەت. بٸراق بۇل قولىمىزدان كەلەتٸن ٸس.
دٷنيەجٷزٸلٸك ەكونوميكالىق فورۋم باسشىسى كلاۋس شۆابتىڭ ويىنشا, جەتەكشٸلەر ٶز مەنمەندٸگٸن باسۋى تيٸس. ولاردىڭ كٷشٸ ادامگەرشٸلٸك, جاناشىرلىق مەن ىنتىماقتاستىققا نەگٸزدەلۋٸ تيٸس. بۇل جاڭا زامانعا ساي كٶشباسشىلىقتىڭ ٶزگە تٷرٸ بولماق.
تسيفرلىق قاجەتتٸلٸكتەرٸمٸزدٸڭ قۇرىلىمى جەتەكشٸلەرگە قازٸرگٸ تۇتىنۋشىلاردى جاقسىراق تانىپ, ٶز ستراتەگييالارىن ادامدارعا باعىتتاۋ جولىن كٶرسەتەدٸ. سونداي-اق, ول بولاشاق تەحنولوگييالاردىڭ ەلەۋەتٸ جەتەكشٸلەرگە ەمەس, قالعان جەتٸ ميلليارد ادامعا بايلانىستى ەكەنٸن ەسكە سالىپ وتىر. كٶشباسشىلار ٶز ٸسٸندە بار ىنتا-جٸگەرٸن ادام قاجەتتٸلٸكتەرٸنە بٶلسە, قوعامدى يننوۆاتسييالىق بولاشاققا جەتەلەي الادى.
ماقالىنىڭ تٷپنۇسقاسى: weforum.org
