بٸزدٸ العاشىندا ەشبٸر ەل تانىعان جوق. بۇل قانداي, قايدان كەلگەن ەل دەپ سۇراي باستادى. بٸراق, قارسى شىعىپ, كەرٸ يتەرگەندەر بولعان جوق.
مەملەكەتٸمٸزدٸڭ العاشقى قادامدارىنا كۋە بولىپ قانا قويماي, ونى ايداي ەلەمگە پاش ەتۋ مٸندەتٸن موينىنا العان تۇڭعىش سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ تٶلەۋتاي سٷلەيمەنوۆ «اتامەكەن» بيزنەس تەلەارناسىندا قوناقتا بولىپ, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 25 جىلدىعى تٶڭٸرەگٸندە سۇحبات بەردٸ.
- اعا, بٸزگە ۋاقىت بٶلگەنٸڭٸزگە الدىن-الا راقمەت ايتامىز. العاشقى قىزمەتٸڭٸز, ماماندىعىڭىز مەتاللۋرگ ەكەنٸن بٸلەمٸز, سٸز ديپلوماتييا جولىنا قالاي كەلدٸڭٸز?
- مەن العاشىندا تەمٸرتاۋدا مەتاللۋرگ بولىپ جۇمىس ٸستەدٸم. سودان كەيٸن پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتتى بٸتٸردٸم. سودان كەيٸن پارتييانىڭ قوعامدىق جۇمىسىندا بولعاننان كەيٸن ارتىنان كومپارتييانىڭ ورتالىق كوميتەتٸ مەنٸ مەسكەۋگە ديپلوماتييالىق اكادەميياعا جٸبەردٸ. سول جەردە تٸل وقىپ, سودان كەيٸن ورتالىق اپپاراتتا, اۋعاندا, يراندا, ودان ەرٸ قۇراما شتاتتا ٸستەدٸم, جالپى 13 مەملەكەتتە ٸستەپ شىقتىم. مەنٸڭ جۇمىسىم – سول ديپلوماتييا.
- تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى كٷندەرٸ بٷگٸنگٸ ۇرپاققا قىزىق قوي. قالاي بولدى العاشقى قادامدارىڭىز?
- ول ۋاقىتتا قيىندىق ٶتە كٶپ بولدى. نەگە دەسەڭٸز, 1991 جىلى ەكونوميكا جۇمىس ٸستەمەدٸ, قالىپتاسقان جٷيەنٸڭ بەرٸ ٶزگەردٸ, سوندىقتان, الدىمىزدا كٶپ مەسەلە تۇردى. تۇڭعىش پرەزيدەنت سايلانعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل مەسەلەنٸ قولعا الىپ, سىرتقى ساياساتتى جٷرگٸزە باستادى. بٸز ەندٸ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ بولعاننان كەيٸن, ايتقان سٶزدەرٸن, ۇسىنىستارىن بارلىعىن ورىندايمىز. كادر, ينفراقۇرىلىم, ەلشٸلٸك, كونسۋلدىق ٶكٸلدٸك, ديپلومات بولعان جوق. ول ۋاقىتتا سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸندە 10-12 ادام عانا بار, مامان دايىنداۋ ٷشٸن ۋاقىت كەرەك. سول كەزدەگٸ العاشقى قىزمەتتەستەرٸم, جولداستارىم مەسكەۋدە ٸستەپ كەلگەندەر ەدٸ. ودان باسقا, كەڭەس ٷكٸمەتٸ ەلشٸلٸكتەرٸندە ٸستەگەن, سولاردىڭ بارلىعىن شاقىردىم. 20-25-تەي ادام كەلٸپ, ماعان كٶمەكتەستٸ. بٸرتٸندەپ 700-800-گە كٶبەيدٸ, مينيسترلٸكتٸ وسىلاي كٶتەرگەنبٸز.
- ەشتەڭە بولعان جوق, تاقىر جەردەن باستادىق دەدٸڭٸزدەر. قاي باعىتقا باسىمدىق بەردٸڭٸز?
- ەڭ بٸرٸنشٸ, بٸز جەرٸمٸزدٸ, ٶزٸمٸزدٸ كٶرسەتۋٸمٸز كەرەك, ەلەمگە شىعۋىمىز, وون-عا, وبسە-گە كٸرۋٸمٸز كەرەك. كٷزەت جوق, ۇشاق تا ول ۋاقىتتا الماتىدان ەلٸ ۇشپايدى, مەسكەۋ ارقىلى ۇشادى. قيىن مەسەلە كٶپ بولدى. يادرولىق قارۋ, سودان كەيٸن شەكارا مەسەلەسٸ تاعى بار. ينۆەستيتسييا تارتىپ, ەكونوميكانى كٶتەرۋ ٷشٸن سىرتقى ساياساتتى جٷرگٸزە باستادىق. ينۆەستورلار كەلٸپ, مۇناي, گاز ٶندٸرۋگە كٸرٸستٸ. نارىقتىق ەكونوميكا قۇرۋ كەرەك, ال تەجٸريبە جوق. سوندىقتان, بٸز شاپقىلاي بەردٸك, ەۋروپاعا, ازيياعا باردىق, سول جاقتان ٷيرەندٸك. وقىدىق, ٸزدەندٸك, قالاي ەكەنٸن ساراپتادىق. سٶيتٸپ, ٶزٸمٸزدٸڭ قازاقستاننىڭ سارا جولىن سالدىق. قازٸر بٸزدٸڭ بارلىق ەلمەن-دەرلٸك تەرەزەمٸز تەڭ دەپ ايتۋعا بولادى. اقش پرەزيدەنتٸ جورج بۋش قۇتتىقتاۋ تەلەگرامماسىن جٸبەردٸ. قىتاي مينيسترٸ كەلٸپ, حاتتاماعا قول قويدىق. سونان سوڭ مونعولييا, تٷركييامەن بايلانىس ورناتتىق.
- العاش تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ مويىنداعان تٷركييا دەپ سانالادى ەمەس پە?
- جوق, ول دۇرىس ەمەس. تٷركييامەن 1992 جىلدىڭ 2 ناۋرىزىندا قارىم-قاتىناس ورناتتىق. دەل وسى كٷنٸ بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنا كٸردٸك. مۇنداي الپاۋىت ۇيىم ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلٸن جيناعان تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلىندا, بٸر جىلدىڭ ٸشٸندە عانا سول ۇيىمدى مويىنداتا الدىق. ەكٸ اپتانىڭ ٸشٸندە بارلىق قۇجاتتى دايىنداپ, وعان پرەزيدەنت قول قويدى. ونى نيۋ-يورككە جٸبەردٸك. باس حاتشىعا, قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنە جازىپ, ولار قاراستىرىپ, 2 ناۋرىزدا بٸزدٸ مٷشەلٸككە قابىلدادى. سودان كەيٸن جالاۋىمىز كٶتەرٸلدٸ سول جەردە. ودان ەرٸ كوميتەتتەرگە كٸردٸك, اندا كٸردٸك, مىندا كٸردٸك, سٶيتٸپ, پرەزيدەنتٸمٸز سٶز سٶيلەدٸ. ال بيىل تاعى بٸر قۋانىشتى جاعداي بولدى. ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر, ۇيىمعا مٷشە بٷكٸل مەملەكەت داۋىس بەرٸپ, بٸزدٸ ەكٸ جىلعا قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ تۇراقتى ەمەس مٷشەسٸ ەتتٸ.
- قازٸر وسىنىڭ بارلىعىن كٷلٸمدەپ ەسكە الاسىزدار عوي. سوندا دا سول كەزدەرٸ سٸز ٷشٸن قيىنعا سوققان مٸنبەر نەمەسە ەل بولدى ما?
- بٸزدٸ العاشىندا ەشبٸر مەملەكەت تانىعان جوق. بۇل قانداي, قاي جەردەن كەلگەن ەل دەپ سۇراي باستادى. بٸراق, قارسى شىعىپ, كەرٸ يتەرگەندەر بولعان جوق. ٶيتكەنٸ, بۇل سىرتقى ساياسات قوي. ەڭ الدىمەن تانىسىپ, بٸلٸسۋ كەرەك. بٸزدە قانداي رەسۋرس بار, ولاردا قانداي رەسۋرس بار, قالاي قارىم-قاتىناس جاسايمىز دەگەندەي. بٸر كەزدەسكەننەن دوس بولا سالمايتىنى انىق. اقش, ەۋروپا, فرانتسييا, ۇلىبريتانييا, يتالييا بارلىعى دا بٸزدٸ جاقسى قارسى الدى. ٷندٸستان, پەكٸستان, قىتاي, رەسەي كٶمەكتەسٸپ, ەلشٸلٸكتەرٸن اشىپ, ەلشٸلەرٸن جٸبەرٸپ جاتتى.
- ال بٸزدٸڭ العاشقى ەلشٸلٸگٸمٸز قاي مەملەكەتتە اشىلدى?
- ەڭ بٸرٸنشٸ ەلشٸلٸك 1991 جىلدىڭ مامىر ايىندا نيۋ-يوركتە اشىلدى. ال ماۋسىم ايىنان باستاپ ۆەنگرييا, يتالييا, فرانتسييا, سونان سوڭ تٷركييادا اشىلدى.
- بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸ سول كەزدەرٸ ٶزگە ەلدەرگە تانىستىرعان ەلباسىمىزدان كەيٸن سٸز دەۋگە بولادى. ناقتى قاي جاعىنان سيپاتتادىڭىزدار مەملەكەتٸمٸزدٸ? تابيعي بايلىعىن ايتتىڭىزدار ما, ەلدە, باسقا جاعىنان با?
- بٸرٸنشٸدەن, قازاق حالقىن, ەكٸنشٸدەن, ٶزٸمٸزدٸڭ تابيعي رەسۋرستارىمىزدى ايتتىق. بٸزدە نە بار? مۇناي, گاز, مەتالل بار. سودان كەيٸن تاريحىمىز بار. مۇنداي رەسۋرستارىمىز بولعاننان كەيٸن بارلىق ەل بٸزبەن تاتۋ بولعىسى كەلەدٸ, مۇناي, گاز العىسى كەلەدٸ.
- قازٸر ٶزگە ەلدەرمەن تەرەزەمٸز تەڭ بولىپ كٶرٸنگەنٸمەن, ٶزگە ەلدەرمەن قارىم-قاتىناسىمىز ديپلومات رەتٸندە سٸزدٸڭ كٶڭٸلٸڭٸزدەن شىعا ما?
- وسى 25 جىلدا كٶپ جۇمىس اتقارىلدى. 100-دەن اسا مەملەكەتتە ەلشٸلٸگٸمٸز بار. ٶزٸمٸزدە 50-دەن اسا ەلشٸلٸك اشىلعان. استانادا, الماتىدا كونسۋلدىقتار بار. قازاقستان دەسە, بارلىعى دا بٸلەدٸ. بۇرىن ەشكٸم بٸلمەيتٸن. قازٸر, قۇدايعا شٷكٸر, قازاقستان ەلەمدە اتى شىققان مەملەكەت, ٶز ەكونوميكاسى, ٶز ساياساتى بار, بەدەلٸمٸز كٶتەرٸلدٸ. قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ تۇراقتى ەمەس مٷشەسٸ بولدىق, بٸزدٸڭ اۆتوريتەتٸمٸز تاعى جوعارىلادى. سوندىقتان, بٸرٸنشٸ مينيستر بولۋ باقىتى بۇيىرعانىنا ٶتە ريزامىن. كەلە جاتقان مەيرام قۇتتى بولسىن, بيىل 25 جىلدىعىمىزدى تويلاپ وتىرمىز. قۇتتىقتايمىن! الدىمىزدا ەلٸ كٶپ جۇمىس بار.
- تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ قانداي ەڭبەكپەن كەلگەنٸن بٸلمەيتٸن, بٸراق, تٷسٸنەتٸن بٷگٸنگٸ ۇرپاققا نە ايتار ەدٸڭٸز?
- جاس ۇرپاققا ايتاتىنىم, بٸز 25 جىلدا كٶپ تەجٸريبە جينادىق. جاڭا مەملەكەت, سىرتقى ساياسات, ٸشكٸ ساياسات قۇرىلدى. سوندىقتان, سونى ۇمىتپاسىن دەگەن تٸلەگٸم بار.
- بولاشاقتى ساقتاۋ ٷشٸن تاريحىمىزدى ساقتاۋ كەرەك دەيسٸز عوي?
- تاريحتى ٶتە جاقسى بٸلۋ كەرەك.
- اعا, بٸزبەن سۇحباتتاسقانىڭىزعا كٶپتەن-كٶپ راقمەت ايتامىز. دەنٸڭٸزگە ساۋلىق, ۇزاق عۇمىر تٸلەيمٸز!
.jpeg)