داۋىستار ەستٸلۋدە. تولاسسىز. ٷزٸلٸسسٸز. ۇرانداتقان. مىسقىلداعان. دانىشپانسىعان. ەدٸلەت ٸزدەپ شارق ۇرعان. داۋسىمدى جوعالتىپ الدىم با ەكەن? قۇمىعا سٶيلەيتٸندەر كٶبەيدٸ. بالبال تاستاي مەلشيٸپ جاتقاندار دا. زٸلزالا گۋٸلٸن ەستۋ مٷمكٸن ەمەس. ارىستاننىڭ اقىرعان داۋسى سايابىرسىپ كەلەدٸ. جولبارىستار مٷلەيٸمسۋٸن قويعانداي. مايمىلدار اراسىندا ىرجالاڭداي شيقىلداسىپ قويادى. تيٸندەر سىبىرعا كٶشكەن. جىلقىلار دٷبٸردٸ سەزٸنٸپ پىسقىرىنىپ قويادى.
ورمان پاتشالىعىن كٷيٸك كەمٸرۋدە. ەر تۇستا ٶرت تٷتٸنٸ بۋداقتايدى. كەنەتتەن لاپ ەتكٸسٸ, كٷللٸ دٷنيەنٸ كٷيدٸرگٸسٸ بار. ٶرتتٸ سٶندٸرۋشٸلەر ىلدىم-جىلدىم قيمىلدايدى. تامىرىن تەرەڭ جايعان كەرٸ ەمەندەردٸ قورعاۋعا جانتالاسادى. كەي سٶندٸرۋشٸلەر شاراسىز. اقتارىلىپ, ارىنداپ سٶيلەۋگە بار. بٸراق ولاردىڭ ٷنٸن ٶشٸرگەن. داۋسىن قۇلىپتاعان. كٶزدەرٸن پەردەمەن كٶلەگەيلەنەن. ەمٸر عانا كٷتەدٸ.
پاتشالىق كٷنگەيٸنە شىققاندار دا ٷن قاتقىسى كەلەدٸ. جٸگەرلەنٸپ, ايقايلاپ سٶيلەۋگە قۇشتار. كٶكٸرەگٸ سايراپ تۇر. تٶڭٸرەكتٸ شٶلەيت قىسىپ, اپاندار وپىرىلىپ جاتقانىن بٸلەدٸ. ولارعا اباي بولۋ تاپسىرىلعان. سٶيلەيتٸن مەرزٸمٸ بەلگٸلەنگەن. داۋسىن بەسەڭدەتكەن. زورايتىپ ايتۋىنا دا رۇقسات بەرٸلەدٸ. سيرەك قانا. ەۋپٸلدەك سەكٸلدٸ ارا-تۇرا دىبىستاپ قويۋىنا بولادى. ٷنٸ سيقىرلانىپ شىعۋى تيٸس. تٷپكٸ نيەتٸن ەشكٸم بولجاپ بٸلمەيتٸندەي...
كەيدە قۇلاققا جىمىسقى ٷندەر ەستٸلەدٸ. سىبىرلاپ تا كەتەتٸندەر بار. جانى اشىعانسيدى. باسىڭنان سيپاپ تۇرىپ, قامقور سٶيلەيتٸندەردٸڭ داۋسى. ارقادان قاعىپ, اينالىپ-تولعانىپ تۇرعانداي. كٸجٸنٸپ جٷرٸپ, مٷلەيمٸسٸپ-اق قالادى. سىرت اينالا قارنىڭدى قانجارمەن تٸلٸپ تٷسەتٸنٸن سەزەسٸڭ. ساقتاناسىڭ.
الىستان ارباپ, ايۋداي اقىرىپ وتىرعاندار دا جەتكٸلٸكتٸ. ورمان شەتٸنەن وت تاستاپ قويادى. ٶزٸ حاۋىزدا جٷزٸپ جٷرەدٸ. تارعىل داۋىس تاعى-تاعى الدايدى. وت كٶسەۋگە داعدىلانعان. مىقتىلاردىڭ دٷمٸمەن نىعىز وتىر. كٶپشٸلٸكتٸ سەندٸرەدٸ. ٷگٸتٸ كٷشتٸ. بۇرىنعى باقتالاسىنا تاجال-پەلەكەت جٸبەرەتٸنٸن ايتىپ, باقىرىپ تا قويادى.
سوڭعى كەزدە تٷرلٸ داۋىس كٶبەيدٸ. جارىققا شىعىپ جاتقان سونى ٷندەر بار. قۇبىلىپ سٶيلەگەندە, داۋىس ىرعاعىنان جاڭىلاسىڭ. ەمەۋرٸنمەن ۇقتىرعىسى كەلەدٸ. شىندىق ٷشٸن شىرىلداپ جٷرگەن..., ياكي وتىرعان كٶپ. تۇمانداتىپ, كەرگٸپ سٶيلەيتٸندەر جۇرتتى جاڭىلىستىرىپ باعادى. تاعدىرىن داۋىسقا سالعاندى ەمٸرلٸ ٷندەر جۇتىپ قويادى. كٶكٶرٸم تالدار سىبىرلاسىپ تۇرادى. ساقتانىپ قانا. جەلدەي جٷيٸتكٸگەن سىبىستان تولقىندار ٶرشەلەنە سوعىپ, جارتاستى سابالايدى.
ەلدٸ جاڭعىرىقتار ەۋرە-سارساڭعا سالۋدا. جاڭعىرىقتىڭ قايدان شىققانىن بٸلمەي, كٷدٸك-كٷمەنگە مالتىعىپ جاتادى. جاپان دالا دا جاڭعىرىق ساعىمىنا تولى. شۋلى ورماندا بٸر-بٸرٸنٸڭ ٷنٸن ٸلٸپ ەكەتٸپ جاتقاندار ەسەبٸندە شەك جوق. جاڭعىرىق تۋدىرۋعا بەرٸ ەبدەن تٶسەلگەن. تاۋ-تاۋ تولقىندار تٷرەگەلەتٸنٸنە سەندٸرەدٸ. كٶككە شاپشىعان تولقىندار قىڭىر كٷيٸندە قۇلاپ, بٸرٸنەن سوڭ بٸرٸ سايابىرسىپ جاتاتىنىن كٸم بٸلسٸن?
كٶكٸرەك داۋسى جانىن جەگٸدەي جەيتٸندەر ٸشتەن تىنادى. جٷرەك ٷنٸ جٷرەككە جەتەر ەمەس. كەۋدەدە قۇمىققان ٷننٸڭ كٸنە ارتۋى كٶبەيدٸ. كٶزٸ كٶلەگەيلەنٸپ, كٶلبەڭدەپ جٷرگەندەردٸ ٷنسٸز باعىپ وتىر. ٶز-ٶزٸن جازعىرىپ, ازاپقا سالعاندار ارا-تۇرا ايقايلاعىسى كەلەدٸ. جاڭعىرىقتارمەن بٸرگە جوعالىپ جاتىر. كٶبٸ ٶز داۋسىن ٸزدەپ جٷر.
بەرٸ الاگەۋٸم شاقتا ەلەگٸزٸپ وتىرعانداي. بەيقام قورىلدار مازانى السا دا. ٸشٸ كەۋٸپ, جەل جٸبەرٸپ قويعانىن سەزبەي, پىر-پىر ەتٸپ ۇيىقتاپ جاتقاندار دا سانسىز ەرٸ قامسىز. ولارعا داۋىستىڭ قاجەتٸ جوق. ەمٸر بەرەتٸندەر دە ولاردىڭ قاتارى كٶبەيگەنٸن قالايدى. جانى شىرقىراپ, ۇيقىسىنان ويانعىسى كەلمەيتٸندەردٸ سٸلكٸپ العىسى كەلٸپ, داۋىستاپ قوياتىندار سوڭىنان جادىلانعان توبىر ەرٸپ كەتكەنٸن اڭعارماي قىلادى. اعارتۋشىمىن دەگەن ويىنا, سيقىرلى ٷنٸنە كەمٸل سەنٸپ قالعاندار دا ويلى وبرازعا ەنٸپ ەلەك.
سان قۇبىلعان داۋىستى ساراپتاپ وتىرعاندار ساقتانا سٶيلەيدٸ. سالماقتى سٶز ساپتايمىن دەپ, سارىلا كٷتكەننٸڭ سەنٸمٸن اقتاماي جاتادى. ولاردىڭ ارتىندا تٸسٸن شىقىرلاپ وتىرعاندار تەمٸر كٸسەندٸ سىلدىرلاتىپ قويادى.
بەرٸ جارقىن داۋىستىڭ جارىپ شىعاتىنىنا سەنەدٸ. زىنداندا زىعىرى قايناپ جاتقانداردىڭ زارىنا يلانادى. زامان قاباعىنان زاپى بولعاندار زىمييانعا سەنگٸسٸ كەلمەيدٸ. جارىق الاڭعا شىعارادى دەگەن داۋىستاردىڭ دابىراعا ۇلاسىپ كەتە بەرەتٸنٸ قيىن. سەبەبٸ بەرٸنٸڭ داۋسى زىنداندا. بٸر عانا ىرعاققا باعىنادى. ٷدەتٸپ سٶيلەۋگە ٷلگەرتپەيدٸ. فونوگرامما داۋىستار دەۋرەنٸ وزعاندارعا ۇناپ تۇر. ٷزدٸك-سوزدىق جاڭعىرىق جاساپ, جالپاق جۇرتتى جاڭىلدىرۋعا بولادى. كٶپشٸلٸك شۋىن اقيقات داۋسى الداسپانداي تٸلە الماي تۇر. ٶيتكەنٸ جالعىز. ول داۋىسپەن جارىسا سٶيلەيتٸن ەرەدٸك قانا. كٶزٸنە قۇم, كٶمەيٸنە قورعاسىن قۇيىلعاندار سىبىرلاي دا المايدى. مىلقاۋدىڭ دا سٶيلەيتٸن كٷنٸ بولادى دەيتٸندەر كٶپ. بٸر داۋىستىڭ ۇشپاققا شىعاراتىنا يلانۋدان باسقا جول جوق سەكٸلدٸ...
...داۋىستار ەلەمٸ داعدارىپ تۇر.
نۇرتاي تەكەباي,
ورال قالاسى.
سۋرەت: پاۆەل كۋچينسكي
