تەۋەلسٸز قازاق ەلٸنٸڭ ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ ەلدٸرٸ كٶشٸنە ٸلەسٸپ, جارقىن بولاشاققا قاراي نىق قادام باسۋى سٶزسٸز ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىنىڭ ەسٸمٸمەن تىعىز بايلانىستى. بوداندىق بۇعاۋىنان بوساپ, ەگەمەندٸگٸن جارييالاعان جاس مەملەكەتتٸڭ كٶشٸن شايقالتپاي, ارپالىسقا تولى كەزەڭدەر ٶتكەلٸنٸنەن امان ٶتكٸزۋ – كٸمگە بولسىن وڭاي ەمەس. وسى بٸر جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مول جٷكتٸ كٶتەرٸپ, قازاق تاريحىنا ٶشپەس ٸز قالدىرعان تۇڭعىش پرەزيدەنتٸمٸزدٸڭ ورنى قاشان دا بٶلەك.
ەلباسىنىڭ قايراتكەرلٸگٸ, كٶشباسشىلىعى, بٸرەگەي ٶمٸر جولى تۋراسىندا كٶپتەگەن كٸتاپتار جازىلىپ, فيلمدەر تٷسٸرٸلدٸ. ولاردىڭ قاتارىندا «ازامات جəنە ساياساتكەر تۇلعاسى», «ەلباسى», «ححٸ عاسىر: əلەم ساياساتكەرلەرٸ ن.نازارباەۆ تۋرالى», سونداي-اق نۇرپەيٸس ماقاشەۆ پەن ۆلاديمير پەتروۆسكييدٸڭ «نۇرسۇلتان نازارباەۆ دəۋٸرٸندەگٸ قازاقستان», س.سالقىنۇلىنىڭ «تۇڭعىش پرەزيدەنت جəنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاريحى», م.قاسىمبەكوۆتٸڭ «ەلٸن سٷيگەن, ەلٸ سٷيگەن ەلباسى», «نۇرسۇلتان Əبٸشۇلى نازارباەۆ – تəۋەلسٸز مەملەكەتٸمٸزدٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى», ۋ.قاليجاننىڭ «پرەزيدەنت», ب.Ə.نازارباەۆتىڭ ەلباسىنا ارنالعان «اعا», ب.ساپارالىنىڭ «پرەزيدەنتتٸڭ بالالىق شاعى», قىرعىز ساياساتكەرٸ ج.ساادانبەكوۆتٸڭ ورىس تٸلٸندە جارىق كٶرگەن «نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ليدەرلٸك زاڭدارى», جازۋشى د.دوسجاننىڭ «اق وردا» رومانى, ق.توقاەۆتىڭ «سۆەت ي تەن», دارحان قالەتاەۆتىڭ «قازاقستان – بولاشاققا ۇمتىلعان ەل. ۇلتتىق ليدەر فاكتورى», ە.ەرتٸسباەۆتىڭ «كازاحستان ي نازارباەۆ: لوگيكا پەرەمەن», اقىن ر.نييازبەكتٸڭ «ايبوزىم مەنٸڭ», تاريحشى, جازۋشى روي مەدۆەدەۆتٸڭ «نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قازاقستاندىق سەرپٸن جəنە ەۋرازييالىق جوبا», ت.ب. كٸتاپتارىن اتاپ ٶتۋگە بولادى.
جاقىندا وسى بٸر ەلەۋلٸ ەڭبەكتەردٸڭ جالعاسىنداي, ۇلت باسشىسىنىڭ ۇلاعاتتى ٶمٸرٸن دەرٸپتەيتٸن تاعى بٸر قۇندى كٸتاپ جارىققا شىقتى. كٸتاپتىڭ اۆتورى – رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن مەدەنيەت قايراتكەرٸ, تاريحشى, جازۋشى, پۋبليتسيست نيكولاي الەكساندروۆيچ زەنكوۆيچ.
ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ تۋرالى «و ۆەليكوي جيزني» – «ۇلى ادام تۋرالى ۇلاعاتتى كٸتاپ» اتتى تۋىندىنىڭ تۇساۋكەسەرٸ استاناداعى وقۋشىلار سارايىندا ٶتتٸ.
كٸتاپتىڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ – وقىرمانداردىڭ جاس بۋىنى سانالاتىن ورتا مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعاندىعىندا. بۇل تۋرالى اۆتور: «بۇل كٸتاپ 12 جاستان اسقان وقىرماندارعا ارنالعان. باستى يدەياسى – قول قۋسىرىپ وتىرساڭ, ەشقاشان ۇلى تۇلعا بولا المايسىڭ», – دەدٸ.
نيكولاي الەكساندروۆيچ ەلباسى تۋرالى كiتاپتى 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىنان كەيٸن قاعازعا تٷسٸرە باستاعان. ول قازاقستانعا جيi ات باسىن بۇرىپ, زەرتتەۋلەر جٷرگٸزگەن. باسپاسٶز بەتتەرٸندە جارييالانعان اقپاراتتار مەن تٷرلi ەدەبيەتتتەردٸ دە پايدالانعان.
تۇساۋكەسەر بارىسىندا نيكولاي زەنكوۆيچ: «نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاريح ٷشٸن ماڭىزدى وقيعالاردىڭ باسى-قاسىندا جٷرٸپ قانا قويماي, قيىن كەزدەرٸ جاعدايدى ٶز قولىنا الا بٸلدٸ. بۇل ٷشٸن ەرلٸك, بٸلٸم جەنە تەجٸريبە كەرەك. ەڭ باستىسى – وتان ٷشٸن ەڭبەكتەنۋ. پرەزيدەنتتٸڭ ٶمٸرٸ وتانىمەن, حالقىمەن بٸرگە ٶربٸدٸ. سونىڭ ارقاسىندا ونى تەك قازاقستاندا ەمەس, شەتەلدە دە ەرەكشە باعالايدى», – دەپ اتاپ ٶتتٸ.
مەملەكەت قايراتكەرٸ, عالىم, پەداگوگ, «نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ» دەربەس بٸلٸم بەرۋ ۇيىمىنىڭ باسقارما تٶرايىمى كٷلەش شەمشيدينوۆا: «مەن كٸتاپتىڭ قازاق تٸلٸندەگٸ نۇسقاسىن وقىپ شىقتىم. شىعارمانىڭ تٸلٸنٸڭ جاتىقتىعى, وقيعالارىنىڭ شەبەر قييۋلاسقانى وقىرمانداردى بٸردەن قىزىقتىرىپ ەكەتەدٸ. قازاقتىڭ سالت-دەستٷرٸمەن سۋسىنداپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدان نەر العان, قاراپايىم وتباسىنان شىققان جاس بالانىڭ ەل باسقارۋشىعا دەيٸنگٸ ٶمٸر جولى تٷسٸنٸكتٸ تٸلمەن ٶتە جاقسى سۋرەتتەلگەن. بۇل كٸتاپ بالالارىمىزعا تەلٸم-تەربيە بەرۋدە تاپتىرماس تۋىندى بولارى سٶزسٸز. جاس جەتكٸنشەكتەر مەن قاتار ۇستازدارىمىز ٷشٸن دە اسا پايدالى. جاڭا كٸتاپتى نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ وقۋ پروتسەسٸندە مٸندەتتٸ تٷردە پايدالاناتىن بولادى», – دەدٸ.
كٸتاپتى قازاق تٸلٸنە تەرجٸمالاعان – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ, بەلگٸلٸ جۋرناليست قاينار ولجاي.
قاينار ولجاي كٸتاپ اۆتورى نيكولاي الەكساندروۆيچتٸڭ ەرەكشە قابٸلەت-دارىنىن ايتا كەلٸپ, شىعارمانىڭ باستى ارتىقشىلىقتارىنا توقتالدى: «بۇل كٸسٸ ەلباسىمىزدى جاقسىلاپ زەرتتەپ-زەردەلەۋٸمەن بٸرگە, كٸتاپتا كٶپتەگەن تاريحي سالىستىرۋلار كەلتٸرگەن. بۇل كٸتاپتىڭ ەرەكشەلٸگٸ, ەلباسى تۋرالى دەرەكتەرمەن عانا باي ەمەس, تٷرلٸ ەلەمدٸك مىسالدارمەن سالىستىرا سۋرەتتەۋٸمەن قۇندى. مەسەلەن, نازارباەۆتىڭ قازاقستان مۇنايىن قالاي يگەرەمٸز دەگەن ماقساتپەن «شەۆرونعا» بارىپ, ەكٸ اپتا بويى تەجٸريبەدەن ٶتكەنٸن ايتا كەلٸپ, كەزٸندە رەسەيدٸ قالاي دامىتامىز دەگەن I پەتر پاتشانىڭ نيدەرلاندقا بارىپ كەمە جاساۋ ٸسٸنە ارالاسۋىن سالىستىرادى. مۇنداي دەلەلدٸ مىسالدار ەلباسىمىز تۋرالى كٸتاپتىڭ قۇنىن ارتتىرا تٷسەدٸ. سونىمەن قاتار, كٸتاپتان بٸز بٸلمەيتٸن تاريحي دەرەكتەردٸ دە كەزدەستٸرە الاسىزدار».
قاينار ولجاس نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىنىڭ بالالىق شاعى تۋرالى ب.ساپارالىنىڭ «پرەزيدەنتتٸڭ بالالىق شاعى» كٸتابى مەن بٸر فيلممەن باسقا ەڭبەكتەردٸڭ جوق ەكەنٸن تٸلگە تيەك ەتٸپ, بۇل تۋىندىنىڭ سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا باعىتتالعانىن سٶز ەتتٸ.
وقىرمان قاۋىم قاينار ولجايدىڭ مەملەكەت باسشىسىنا قاتىستى «پرەزيدەنت پىراعى» اتتى كٶلەمدٸ كٸتابى جارىق كٶرگەنٸن جاقسى بٸلەدٸ. سول سەبەپتٸ دە ول بۇل كٸتاپتى قازاق تٸلٸنە اۋدارۋ بارىسىندا ەشقانداي قيىندىققا تاپ بولماعان كٶرٸنەدٸ. ەلباسىنىڭ شەت ەلدەردەگٸ كەيبٸر ٸسساپارلارىندا اۋدارماشىنىڭ دا ساپارلاس بولۋى بٸراز جەڭٸلدٸك تۋدىرعان ەكەن. قاينار مىرزا كٸتاپتىڭ وقىرماندارعا تٷسٸنٸكتٸ بولۋى ٷشٸن ماقال-مەتەلدەر ٷستەپ, قازاقى بوياۋىن قالىڭداتۋدا از تەر تٶكپەگەندٸگٸن ايتادى.
كٸتاپ ەكٸ بٶلٸمنەن تۇرادى. «ٷشقوڭىردان شىققان ۇلان» اتتى بٸرٸنشٸ بٶلٸمدە پرەزيدەنتتٸڭ بالالىق شاعى, جاستىق جىلدارى تۋرالى سىر شەرتٸلسە, "مەرتەبەلٸ پرەزيدەنت" اتتى ەكٸنشٸ بٶلٸمدە ونىڭ ەلەمگە تانىمال تۇلعالار قاتارىنا قالاي قوسىلعانى تۋرالى باياندالادى.
ن. زەنكوۆيچ كٶرنەكتٸ مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرلەرٸ, ساياسي كٶشباسشىلار جەنە تاريحتىڭ جولىن ٶزگەرتكەن باسقا دا بەلگٸلٸ بٸرەگەي تاريحي تۇلعالار تۋرالى 30-دان استام كٸتاپتىڭ اۆتورى.
كiتاپتىڭ ورىس تiلiندەگi نۇسقاسى 2 مىڭ دانا, قازاق تiلiندەگi اۋدارماسى دا 2 مىڭ دانامەن شىقتى.
قازاق وقىرماندارىنا ولجاس سالعان بۇل تۋىندى جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ, سۇرانىسىن ارتتىرادى دەگەن ٷمٸتتەمٸز.
ا. جاندوس,
ۇلت پورتالى
