ٷكٸمەت باسشىسى ەليحان سمايىلوۆ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ (ەمات) باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى كەڭەس ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
كەڭەس بارىسىندا سوڭعى ايدا باعانىڭ 0,8%-عا ٶسكەنٸ اتاپ ٶتٸلدٸ. ەڭ كٶپ ٶسكەنٸ باستى پيياز, قانت جەنە كٷرٸش باعاسى بولسا, قىرىققابات, سەبٸز جەنە كارتوپ باعاسى تٶمەندەگەن.
اشم مەلٸمەتٸنشە, بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە سيىر ەتٸ, قۇس ەتٸ, ۇن, كارتوپ, كٷنباعىس مايى, تاۋىق جۇمىرتقاسى مەن سٷتتٸ قوسا العاندا, 680 مىڭ توننادان استام نەگٸزگٸ ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى بار. ٸشكٸ نارىقتى بيدايدىڭ, قانتتىڭ جەنە تۇزدىڭ قاجەتتٸ كٶلەمٸمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كەشەندٸ شارالار قابىلدانىپ جاتىر.
«اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ قانت سالاسىن دامىتۋدىڭ كەشەندٸ جوسپارىن قابىلدادى. ەندٸ ونى ٸسكە اسىرۋ بويىنشا تيٸستٸ ٶڭٸرلەرمەن بٸرلەسە بەلسەندٸ ٸس-قيمىل جاساۋ ٷشٸن شارالار قابىلداۋ قاجەت. سونداي-اق قانتتى باجسىز ەكەلۋگە كۆوتالار بٶلٸنگەن كەزدە, ولار بۇل جۇمىستى ۋاقىتىلى ورىنداي المايتىن كٶپتەگەن ۇساق جەتكٸزۋشٸلەرگە تاراتىلعان. وسىعان بايلانىستى بٸز قانت جەتكٸزۋدە بەلگٸلٸ بٸر پروبلەمالاردىڭ بار ەكەنٸن بايقادىق. سوندىقتان كۆوتالاردى بٸرنەشە ٸرٸ كٶتەرمە جەتكٸزۋشٸلەر اراسىندا بٶلۋ كەرەك. ولار شاعىن كومپانييالارعا قاراعاندا قانتتى تٶمەن باعامەن جەتكٸزە الادى», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
سونىمەن قاتار وتىرىستا بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىن ساتۋ الاڭدارىنا قاتىستى مونوپوليياعا قارسى دەن قويۋ شارالارىن ٸسكە اسىرۋدى جالعاستىراتىنى بەلگٸلٸ بولدى. اتاپ ايتقاندا, جىل باسىنان بەرٸ 132 كومپلاەنس-كەلٸسٸم جاسالدى, ونىڭ ٸشٸندە ساۋدا ٷستەمەسٸن 15-تەن 10%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋ قاراستىرىلعان. ساۋدا سالاسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ بارلىق فاكتٸلەرٸ بويىنشا تەرگەۋ جٷرگٸزٸلۋدە.
ٶڭٸرلەرگە كەلەتٸن بولساق, بٸر ايدا ەمات باعاسىنىڭ ەڭ جوعارى ٶسۋٸنە ۇلىتاۋ (1,5%), قاراعاندى (1,4%) جەنە قوستاناي وبلىستارى (1,3%) جول بەرگەن.
«بٸز ٶڭٸرلەردەگٸ ساۋدا سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ جالپى جاعدايدى پايدالانىپ, اسا جوعارى قوسىمشا تابىس تاباتىنىن كٶرٸپ وتىرمىز. ەگەر ەكٸمدٸكتەر مۇنى باقىلاۋعا الىپ, ساۋدا-ساتتىقتىڭ بارلىق كەزەڭدەرٸندە ساۋدا ٷستەمە باعالار بويىنشا مونيتورينگ جٷرگٸزبەسە, جاعداي ٶزگەرمەك ەمەس», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
ٷكٸمەت باسشىسى ازاماتتاردى تولعاندىراتىن تاعى بٸر مەسەلە پيياز باعاسىنىڭ ٶسۋٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. مەسەلەن, سوڭعى ايدا باعا ورتا ەسەپپەن 11,9%-عا ٶستٸ. بٸر ايدا باتىس قازاقستان, جەتٸسۋ, تٷركٸستان وبلىستارىندا جەنە الماتى قالاسىندا باعانىڭ ەڭ جوعارى ٶسۋٸ تٸركەلگەن.
«ەرٸپتەستەر, قانتپەن بولعان جاعدايدىڭ وبەكتيۆتٸ سىرتقى سەبەپتەرٸ بولسا, پيياز بويىنشا جاعداي – جٷرگٸزٸلگەن جۇمىستىڭ شالالىعىنىڭ نەتيجەسٸ. ەكٸمدٸكتەردٸڭ بارلىق مٷمكٸندٸكتەرٸ بولدى, ولاردىڭ قاتارىندا استىقتى جەتكٸزۋ بويىنشا ۋاقىتىلى كەلٸسٸم-شارتتار جاساسۋ تەتٸگٸ بار. ٶڭٸرلەر ەكٸمدەرٸنە ونى تۇراقتاندىرۋ قورلارىن تولىقتىرۋ ٷشٸن بەلسەندٸ تٷردە پايدالانۋدى تاپسىرامىن. وسى مەسەلەدە ەر جۇمىستى ۋاقىتىلى ورىنداۋ ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
پرەمەر-مينيستر باعانىڭ ٶسۋ سەبەپتەرٸنٸڭ بٸرٸ ٶندٸرۋشٸ مەن تٷپكٸلٸكتٸ تۇتىنۋشى اراسىنداعى دەلدالداردىڭ كٶپتٸگٸ ەكەنٸن ايتتى. ولاردى انىقتاۋ ٷشٸن بارلىق ٶڭٸرلەردە ارنايى كوميسسييالار قۇرىلعان.
«ٶڭٸرلەر ەكٸمدەرٸنە اتالعان كوميسسييالاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋدى, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ٶندٸرۋشٸلەرمەن جەنە كٶتەرمە ساۋداگەرلەرمەن تىعىز جۇمىس ٸستەۋدٸ تاپسىرامىن. سونداي-اق جۇمىستىڭ فورمالدى تەسٸلدەرٸنەن ارىلا وتىرىپ, ساۋدا ٷستەمەسٸن اسىرىپ جٸبەرگەنٸ ٷشٸن باقىلاۋ جەنە ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتۋ شارالارىن كٷشەيتۋ قاجەت», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
كەڭەستٸ قورىتىندىلاي كەلە, ٷكٸمەت باسشىسى ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنٸڭ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ مەسەلەلەرٸ باسىم مەنگە يە ەكەنٸن تاعى دا اتاپ ٶتتٸ.
وسىعان بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنە: ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸنە ەسەر ەتەتٸن بارلىق فاكتورلاردى كٶرسەتەتٸن ەمات ٶندٸرۋ مەن تۇتىنۋدىڭ تيٸمدٸ جەنە ٶزەكتٸ تەڭگەرٸمٸن ۇسىنۋ; وبلىستاردىڭ ەكٸمدٸكتەرٸمەن بٸرلەسٸپ, ٶڭٸرلەردٸڭ كٷزگٸ كٶكٶنٸستەر بويىنشا الدىن الا كەلٸسٸم-شارتقا وتىرۋىن قامتاماسىز ەتۋ; ەمات قورلارىنىڭ كٶلەمٸن تۇراقتى نەگٸزدە مونيتورينگتەۋ جەنە ولاردىڭ ٶزگەرۋٸنە جەدەل دەن قويىپ وتىرۋ تاپسىرىلدى.
پرەمەر-مينيستر ٶڭٸرلەر ەكٸمدٸكتەرٸنە تۇراقتاندىرۋ قورلارىن ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىمەن ۋاقىتىلى تولىقتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدٸ تاپسىردى.
«ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸنە ٶڭٸرلەر ەكٸمدٸكتەرٸمەن بٸرلەسٸپ, رۇقسات ەتٸلگەن بٶلشەك ساۋدا ٷستەمەسٸنٸڭ ساقتالۋىن باقىلاۋدى جٷزەگە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستى كٷشەيتۋدٸ جەنە جالپى قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋدى تاپسىرامىن. نارىقتىق تەتٸكتەرگە سەيكەس كەلەتٸن جەنە باعا ٶسۋٸنٸڭ سالدارىمەن ەمەس, سەبەپتەرٸمەن كٷرەسۋگە باعىتتالعان تاماق ٶنٸمدەرٸنٸڭ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ بويىنشا جاڭا تەسٸلدەردٸ ەزٸرلەۋ قاجەت», — دەدٸ پرەمەر-مينيستر.
