دٸن سالاسى اسقان جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ تالاپ ەتەتٸن, قيىن دا ماڭىزدى سالا ەكەنٸ بەلگٸلٸ. بٷگٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى بويىنشا دٸنگە بەت تۇرعان جاستار سانى ارتىپ كەلەدٸ. ونىڭ بٸردەن بٸر دەلەلٸ – نۇر-مٷباراك ەگيپەت يسلام مەدەنيەتٸ ۋنيۆەرسيتەتٸن تاڭدايتىن مىڭداعان شەكٸرت. جۋىردا اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ دوكتورانتى, ەبۋ حانيفا عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرٸ, ەلٸمٸزدەگٸ العاشقى يسلام ونلاين اكادەميياسىنىڭ نەگٸزٸن سالۋشىلاردىڭ بٸرٸ – سىرىم شەكيزادانىڭ «23 جاستاعى دوكتورانتتىڭ ONLINE OFFLINE ويلارى» اتتى كٸتابى جارىق كٶردٸ. اۆتوردىڭ العاشقى تىرناقالدى تۋىندىسى ونلاين جەنە وففلاين كەزٸندە تۋىنداعان قىسقا-نۇسقا ويلاردان جيناقتالعان. ال نەگٸزگٸ مازمۇنى ٶمٸر, دٸن جەنە بٸلٸم تاراۋلارىنان قۇرالادى. ودان ٶزگە ەربٸر جازىلعان سٶز بٸرنەشە بەتپەن تٷسٸندٸرٸلمەي, مەتٸننٸڭ نەگٸزگٸ مەڭزەگەن ماعىناسى مەن تٷپكٸ ويىن انىقتاۋدى وقىرماننىڭ ەنشٸسٸنە قالدىرعان. وسى ورايدا «ۇلت» پورتالى جاس عالىمدى ەڭگٸمەگە تارتىپ, دٸن سالاسىنىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ مەن قيىندىقتارى حاقىندا سۇحبات قۇردى.
– «23 جاستاعى دوكتورانتتىڭ ONLINE OFFLINE ويلارى» اتتى كٸتابىڭىز جارىق كٶرٸپتٸ. قۇتتى بولسىن! ەڭگٸمەمٸزدٸ وسىدان باستاساق. كٸتاپ نە تۋرالى, قالاي جازىلىپ, قالاي جارىققا شىقتى?
– راقمەت. كٸتاپ - افوريزم فورماتىندا جازىلعان قىسقا-نۇسقا ويلار جيىنتىعى. بۇل شاعىن كٸتاپشانى جازىپ ەرٸ ونى جيناقتاۋ 23 جاسىمدا دوكتورانتۋراعا اياق باسىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ جولىنا تٷسكەن سەتتە تۋىندادى. سول ٷشٸن دە ەڭبەكتٸڭ اتاۋى 23 جاستاعى دەپ باستالادى. مٸنەكي, سول ۋاقىتتان باستاپ قازٸرگە دەيٸن جازعان ويلارىمدى بٸر كٸتاپشاعا جيناقتادىم. كٸتاپشانى وقىپ وتىرىپ كەيدە كٷلەسٸز, كەي ۋاقىتتا تەرەڭ ويلاناسىز. ساركازم, يرونييا, اناليز دە, فيلوسوفييا دا بار...
– بۇل كٸتاپ ارقىلى نە ايتقىڭىز كەلدٸ? جاس ماماندارعا بەرەرٸ بار ما?
– كەيدە بٸر مەسەلەنٸڭ تٷيٸنٸن, تٷسٸندٸرمەسٸن پارقىنا بارىپ, دۇرىس پايىمدالماعان پاراقتار مەن سەنٸ كەلمەي تۇرعان سۋرەتتەر ەمەس, كەرٸسٸنشە ونىڭ ورنىن بٸر عانا سٶيلەمنٸڭ مازمۇنى قامتيدى. ٸشتەگٸ قالاۋدى سىرتقا شىعارتاتىن, جاۋلاردى قايتا جولداس ەتەتٸن سٶزدٸڭ قۇدٸرەتٸ مەن ايتپاسام دا, ەرەكشە كٷشكە يە عوي. سوندىقتان سٶزدٸڭ قۇدٸرەتتٸلٸگٸن جەتكٸزگٸم كەلدٸ. سونداي-اق وقىرمانعا بٸر تامشى ويدان وي تۋىنداتسا, سول جان وقىپ وتىرىپ "شىنىمەن-اق سولاي ەكەن" دەپ حارەكەتكە قادام باسسا, دەمەك پايداسى تيدٸ دەگەن سٶز. كٸتاپ ارنايى جاس ماماندار ٷشٸن ارنالماعان. كەز كەلگەن جاستاعى ەرٸ كەز كەلگەن سالاداعى ادام ەركٸن, ەش قيىندىقسىز وقي الادى.
– كٸتاپتىڭ نەگٸزگٸ مازمۇنى ٶمٸر, دٸن جەنە بٸلٸم تاراۋلارىنان قۇرالادى دەيسٸز. نۇر-مٷباراك ەگيپەت يسلام مەدەنيەتٸ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دوكتورانتىسىز عوي, جالپى ٶزٸڭٸزدٸڭ دٸني بٸلٸمٸڭٸز تولىعىمەن قالىپتاستى دەي الاسىز با?
– بٸلٸمٸم تولىعىمەن قالىپتاستى دەي المايمىن. سول ٷشٸن دە ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرا جولىن تاڭداپ, تەرەڭٸرەك وقىپ-مەڭگەرۋدٸ قالاپ, زەرتتەۋ ٷستٸندەمٸن. بٸراق جالپى تەورييا بويىنشا عىلىمدى تولىقتاي يگەرۋگە ادامنىڭ عۇمىرى جەتە بەرمەيدٸ. سوندىقتان تال بەسٸكتەن جەر بەسٸككە دەيٸن تاعىلىمى بويىنشا ٷزدٸكسٸز ٸزدەنٸس كەرەك.
نەگٸزٸ بٸلٸمنٸڭ دٸني جەنە دٷنيەۋي دەپ بٶلٸنۋٸن قۇپتامايمىن...
– ەلٸمٸزدەگٸ العاشقى يسلام ونلاين اكادەميياسىنىڭ نەگٸزٸن سالۋشىلاردىڭ بٸرٸ ەكەنسٸز. وسى تۋرالى ايتىڭىزشى, اكادەمييانىڭ ماقسات-مٸندەتتەرٸ نە? قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر?
– يسلام ونلاين اكادەميياسى ٶز جۇمىسىن 2019 جىلى قاراشا ايىندا باستادى. قازٸرگٸ تاڭدا 1-كەزەڭنٸڭ دەرٸستەرٸ جٷرٸپ جاتىر. اكادەمييانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى: قازاق قوعامىنىڭ عىلىمي ەرٸ دٸني-رۋحاني ەلەۋەتٸن تيٸمدٸ جولمەن كٶتەرۋ ماقساتىندا يسلام ٸلٸمدەرٸن, ناقتىراق ايتقاندا كلاسسيكالىق ەرٸ زاماناۋي يسلام ٸلٸمدەرٸن پلاتفورما ارقىلى ونلاين جٷيەسٸندە ۇسىنۋ. نەگٸزگٸ مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ – تٷرلٸ دٸني توپتار مەن جەكەلەگەن تەرٸس پٸكٸردٸ تۇلعالاردىڭ ەكسترەميزمدٸك, تەررورلىق كٶزقاراستارىنان ساقتانۋ رەتٸندە, ەرٸ مەملەكەتتٸڭ مٷددەسٸ مەن حالىقتىڭ اۋىزبٸرشٸلٸگٸن نىعايتۋ ماقساتىندا ەلٸمٸزدٸڭ زاڭنامالىق جٷيەسٸنە ساي اقيدادا/سەنٸمدە ماتۋريدي, فيقھ/قۇقىقتىق قارىم-قاتىناستا حانافي مەكتەبٸن ٸرگەلٸ ەڭبەكتەر نەگٸزٸندە بايانداۋ.
قازٸر دامۋ ٷستٸندەمٸز. جۇمىستار قارقىندى جٷرۋدە. العاشقى كەزەڭنٸڭ 1-سەمەسترٸن, ياعني 3 ايىن دا اياقتاپ قالدىق. ەكٸ اپتا ٷزٸلٸستەن سوڭ, ەكٸنشٸ سەمەستردٸ دە باستايمىز. سونداي-اق بٸرنەشە ايدان كەيٸن ەكٸنشٸ كەزەڭگە قابىلداۋ باستالادى.
– دٸني سالانى تاڭداۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى? بۇل سالاعا قالاي كەلدٸڭٸز?
– بارلىعى مەكتەپ كەزدەگٸ جۇما نامازىنان باستاۋ العان. دٸني سالانى تاڭداۋىم وسى دٸنگە قىزىعۋشىلىعىمنان پايدا بولدى. ارنايى ۇستازداردان يسلام ٸلٸمدەرٸنٸڭ نەگٸزگٸ ٸرگەتاسىن ٷيرەنٸپ, نۇر-مٷباراكقا وقۋعا تٷستٸم. باستاپقى ۋاقىتتاعى دٸنگە قىزىعۋشىلىعىم ماحابباتقا اينالدى. حاكٸم اباي ايتپاقشى, «قاشان بٸر بالا عىلىم, بٸلٸمدٸ ماحابباتپەنەن كٶكسەرلٸك بولسا, سوندا عانا ونىڭ اتى ادام بولادى» دەيدٸ. ەندٸ سول ادام اتىنا لايىق بولايىق دەپ تىرىسىپ جٷرمٸز (كٷلٸپ).
– جاس يسلامتانۋشى رەتٸندە ايتىڭىزشى, ەلٸمٸزدەگٸ بٷگٸنگٸ دٸني احۋالدى قالاي باعالايسىز?
– ٶتە تٶمەن دە, جوعارى دا ەمەس, ورتا دەڭگەيدە دەپ باعالار ەدٸم. دٸني احۋال سول ەلدٸڭ ەربٸر تۇرعىنىنا بايلانىستى. ەر ادام - ٶز دٸنٸنٸڭ ايناسى.
– بولاشاقتا ەكسترەميستٸك توپتار مەن جات اعىمدارعا قارسى كٷرەسۋشٸ توپقا قوسىلاتىن ويىڭىز جوق پا? ەگەر قوسىلساڭىز, كٷرەستٸ نەدەن باستار ەدٸڭٸز?
– ماقسات-مٸندەتتەرٸ ايقىن قارسى كٷرەسۋشٸ توپتار بولسا, ويلانىپ كٶرۋگە بولادى. ەگەر قوسىلسام, بٸرٸنشٸدەن, مىنا جايتتى تٷسٸندٸرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. دٸن – ول بٶلەك بٸر ەلەم ەمەس. قوعامعا ەڭ الدىمەن دٸن مەن ٶمٸردٸڭ بٸر ەكەندٸگٸن تٷسٸندٸرۋ قاجەت. مۇسىلماندىقتى مەشٸتپەن, تاقييامەن عانا شەكتەمەۋٸمٸز كەرەك. سەبەبٸ يسلام – بەس مينۋتتىق ناماز, ايلىق ورازا ياكي ماۋسىمدىق قاجىلىق ەمەس, يسلام – ٶمٸر سٷرۋ جٷيەسٸ. ياعني يسلام تەك اللانىڭ الدىنداعى قۇقىقتاردى عانا رەتتەمەيدٸ. كەرٸسٸنشە ادام مەن ادام اراسىنداعى, تٸپتٸ ٶز-ٶزٸمەن قالاي مەمٸلە جاسالۋ كەرەك ەكەندٸگٸن دە تٷسٸندٸرەدٸ.
ەكٸنشٸدەن, يسلامتانۋ سالاسى بويىنشا الىپ قاراستىرساق, ەكسترەميستٸك توپتار مەن جات اعىمداردىڭ نەگٸزگٸ قاتەلٸگٸ – دٸني مەتٸندەردٸ تۇتاستاي بٸرٸكتٸرٸپ تٷسٸنبەۋٸندە. ياعني بٸر قۇران اياتى مەن حاديس مەتٸنٸنە سٷيەنۋ ارقىلى دٸني ٷكٸم شىعارعىسى كەلەدٸ. ال يسلام تەولوگيياسى مەن يسلام قۇقىعىنداعى كەيبٸر مەسەلەلەرگە بٸر عانا ايات جەنە حاديسپەن ٷكٸم بەرٸلە بەرمەيدٸ. سوندىقتان وسى تۇسىن دا ەسكەرٸپ, ايتقان جٶن دەپ ويلايمىن.
جالپى العاندا, وي سانانى جاڭارتۋ, ونى دامىتۋ جولدارىنان باستاعان جٶن. سەبەبٸ ويى, ساناسى جاقسى جاققا, دۇرىس باعىتقا ٶزگەرگەن ادام ٸزگٸلٸككە بٸر قادىم جاقىن بولارى سٶزسٸز.
– ەڭگٸمەمٸزدٸڭ سوڭىندا ٶزٸڭٸز تۋرالى دەرەكپەن جەنە بولاشاققا قۇرعان ماقسات-جوسپارىڭىزبەن بٶلٸسسەڭٸز?
– 1994 جىلى دٷنيەگە كەلگەنمٸن. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ تۋماسىمىن. 2012 جىلدان باستاپ نۇر-مٷباراك ۋنيۆەرسيتەتٸندە وقىپ جاتىرمىن. قازٸر دوكتورانتۋرانىڭ ەكٸنشٸ كۋرس ستۋدەنتٸمٸن.
ەرينە, ەندٸ جوسپارلار كٶپ. ەڭ باستىسى - دوكتورلىعىمدى سەتتٸ قورعاپ شىعۋ. ەل-فارابي: «بٸلٸمدٸ بولۋ دەگەن جاڭالىق اشۋعا قابٸلەتتٸ بولۋ», – دەيدٸ. الداعى ۋاقىتتا ەلەمدٸك دەڭگەيدە تىڭ, جاڭا دٷنيەلەر اشپاساق تا, قازاق قوعامى ٷشٸن تيٸمدٸ ەرٸ پايدالى جاڭا جوبالاردى ۇسىنۋ جوسپارىمىزدا بار.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
سۇحباتتاسقان اقبوتا مۇسابەك
