"ەگەر اللا قاھارلانسا, 18 مىڭ عالامدى بٸر تارىنىڭ قاۋىزىنا سىيعىزادى!" دەگەن تەمسٸلدٸ بالا كٷنٸنەن ەستٸمەي ٶسكەن قازاق جوق...
بٸردە ادايداعى ەيگٸلٸ جارى مەتجان بيگە بٸرەۋ: "بۇرىنعىنىڭ بەرٸ ەۋليە" دەۋشٸ ەدٸ. بٸراق كەيدە بۇرىنعىلار دا اسىرىپ ايتا بەرەتٸن سيياقتى. جٷمٸلە عالامدى بٸر تارىنىڭ قاۋىزىنا قالاي سىيعىزادى?! وسىنىسى تىم شوقىبەلدەۋ عوي" دەسە كەرەك. سوندا مەتجان اتامنىڭ كٶككٷمبەتتٸڭ كٷمبەزٸندەي الىپ كەۋدەسٸ كٶتەرٸلٸپ-باسىلىپ, تايقازانداي باسىنداعى تۇماعى تۋلاپ, شاراتاباقتاي جٷزٸنە شاراكٶزٸ سىيماي كەتٸپتٸ-اۋ! تٷبٸندە دارييا مٶڭكٸگەن "دٷڭگٸرلەك" شىڭىراۋدىڭ كٷمپٸگەن قاۋعاسىنداي قارتاتەرەڭنەن شىققان ەرەن داۋسىمەن سٶيلەپ كەتتٸ دەيدٸ:"ەي, زەررەدەي ساسىقسٸدٸكتەن جارالعان عافىل پەندە! سەنٸڭ مىناۋ الاقانداي بەتٸڭدە كٶيلەكتەگٸ ٸلگەكتٸڭ جىرتىعىنداي عانا كٶز بار. ٸشٸندە قاربىزدىڭ باشاعىنداي قارا نەستە بار. سونىڭ قاق ورتاسىندا "قاراشىق" اتتى تارىداي قارا نوقات بار. ول نوقاتتا ينەنٸڭ جاسۋىنداي ساڭىلاۋ بار. سول ساڭىلاۋدان سىعالاپ وسى قازٸر جارتى ەلەمدٸ كٶرٸپ وتىرسىڭ. سەنٸڭ كٶزٸڭدەگٸ بولىمسىز جىرتىققا وسىنشا كەڭ دٷنيەنٸ سىيعىزىپ قويعان قۇدايعا, ٶزٸ جاراتقان ەلەمٸن تارىلتام دەسە, تارىنىڭ قاۋىزىنا قامايمىن دەسە, قيىن بولىپ پا?!."
وسىناۋ ەكٸ-ٷش ايدىڭ ٸشٸندە عانا كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن بٸر ۆيرۋس جەرشارىنىڭ اپشىسىن قۋىرىپ, نەنسٸنگەن, پاڭسىنعان, سومسىنعان, باتپانسىعان, استامسىعان ادام بالاسىنىڭ كٷنٸن بٸر ۋىس قىلدى! جەكە ادامىڭ نە, بٷكٸل اسپان استىن قارا توزاڭمەن كەپتەپ وتىرعان ايلاپات دەرجاۆالار نە ٸستەرٸن بٸلمەي تەنتەناي كٷيدە قالدى.
بۇرىنىن ايتپاعاندا, ٶتكەن ەكٸ-ٷش جىل مۇعدارىندا عانا قىتاي از ۇلتتاردى, ونىڭ ٸشٸندە مۇسىلمانداردى, ونىڭ ٸشٸندە قاسقا دا ماڭداي قازاقتى قانداي قىلىپ قان قاقساتتى! كٶزٸمٸز باقىرايىپ, شەگارانىڭ ارعى بەتٸندە زاريعاپقان قانداستارىمىزعا قىلار قارلىعاش-دوستىعىمىز بولماي كٷڭٸرەنگەن كٷندەرٸمٸز ەرگٸزدە ەستەن كەتەر مە?!
بٸزدٸڭ ەلدٸ 30 جىلدان بەرٸ كەنەۋسٸز يلەگەن, اۋىپ قونعان باق پەن عايىپ كەلگەن بايلىققا شەنەۋسٸز كٷيلەگەن - يماننان كٷسكەن, ادامنان ازعان ڭٶڭ مايمىلدار قىتايعا ەكٸدٷنيەلٸك قۇنى مەن قۇتىن ساتىپ وتىرسا دا تاعى دا تالقىعا تٷسكەن قازاق تاعدىرىنا ارالاسپاي قويعانى كٶز الدىمىزدا ٶتكەن اقيقات! ۇلى جٸڭگٸر جىيىندا كٷللٸ ەستييار ادامزات ەستٸپ, جانىنان شوشىپ, قۇلاعىن قىمتاپ, كٶزٸن قۇلىپتاعان جويداسىز قييانات تۋرالى ايتقان شەتەلدٸك قازاققا قاراپ: "مەن ونى ەستٸگەن جوقپىن!" دەگەن كەزدەگٸ رەيٸمسٸز سٶز بەن مەيٸرٸمسٸز كٶز بٸزدٸڭ جٷرەگٸمٸزدٸ دار-دار جىرتقان قارا تٷرەننٸڭ تٸسٸ ەدٸ! سونداعى سٷيەكتەن ٶتكەن قورلىق - تەنٸ كٶننەن, جانى ٶلگەن نەندەردٸ تٶرٸندە تىنىس تاپقىزار-اۋ, الايدا مەڭگٸ تٸرٸ ەۋليە اتا-بالاردى كٶرٸندە تىنىش جاتقىزار ما?! ول ەۋليەلەردٸڭ مىناۋ ٸبٸلٸس جٷگەندەگەن, تاجالعا تٸزەرلەگەن, ياجۋج-مەجۋج شٸدەرلەگەن ەششادىلارعا بەددۇعا جاساماعانىنا كٸم كەپٸلدٸك بەرە الادى?!
ول ازداي, بۇتاعا قورعالاعان بوزشا تورعايداي بولىپ شەگارادان ٶز وتانىنا قاشىپ كەلگەن بەيشارالاردى سوتتاپ ماسقارا قىلمادى ما تەبٸر-تەكسٸزدەر?!
ەندٸ, مٸنە, سول عارشىعا ايباتتاپ, كٷرسٸگە جايعاسپاق نيەتتەگٸ ٶز ەتٸن ٶزٸ جەگەن, بارشا ادامزاتتىڭ قازانىنا ارامنان اس سالىپ وتىرعان, اللانىڭ حاق كەلامى قۇراندى قورلاعان كەپٸر قىتايدىڭ (ٸشٸندەگٸ ادال ادامدار كەشٸرسٸن) كٷنٸ نە بولدى?! ەرينە تابام ەمەس, توبام. كٶز الدىمىزدا - ٶز ەلدەرٸ ٶزدەرٸ ٷشٸن تٷرمەگە, شاھارلارى دٷربەگە, تۇرعىندارى مٷردەگە اينالىپ كەتپەدٸ مە?!
جارالعالى ھارامنان جيٸركەنٸپ كٶرمەگەن قىتايدى ايتاسىڭ, "ەرەندەردٸڭ ەسٸگٸ, ەۋليەلەردٸڭ بەسٸگٸ" بولعان قاسيەتتٸ قازاق توپىراعى جان شوشىرلىق كٷنە مەن ار شوشىرلىق كٷمەنعا تولىپ العالى قاي زامان?!
باسقاسى باسقا, سٶزدەرٸن قۇداي اتىمەن باستاپ, ٸستەرٸمەن ٸبٸلٸسكە اينالىپ كەتەتٸن دٸن اتىن جامىلعان ساۋدايىلارعا تىيىم سالا الماعان ەلٸمٸزدەن, سولارعا قۇرىق بەرگەن ساتىمساق بيلٸكتەن ساۋال الىنباس دەيمٸسٸز?!
وتارلىق ەزگٸدەن ازىپ-توزىپ ەزەر شىققان ەلٸنە پانا بولۋدىڭ ورنىنا, "جاۋ شاپسا, بٸرگە شاۋىپ", عىلىمي-رۋحاني وردالارىمىزدى كٷيرەتٸپ, ٶندٸرٸس وشاقتارىن قيراتىپ, سىرتتان قۇيىلعان ينۆەستيتسييا اتتى سٸلەڭ-توپاننىڭ قايدان كەلٸپ, قايدا اعىپ كەتەتٸنٸ تۋرالى ەشكٸمگە ەسەپ بەرٸلمەي, جەتٸ ۇرپاعىمىزدى "يت باسىنا بٸر سٷيەك قارىزعا" باتىرىپ, ۇلانعايىر جەرٸمٸزدەگٸ بارلىق قىمبات قازىنالاردىڭ مەلٸمەتٸ جالعىز كٶزدٸ قۇبىجىق پەن ەكٸجٷزدٸ قىبىجىققا عانا ەيگٸلەنٸپ, جاھاندىق ۇرى-قارىلارمەن جەڭ ۇشىنان جالعاسىپ, باعزى مەن بٷگٸننٸڭ, ۇلت پەن ۇرپاقتىڭ بٷكٸل نەسٸبەسٸن جاتقا جەم قىلعان زەندامىلار جاۋاپتان سىتىلىپ كەتەر دەپ پە ەدٸڭٸز?!
ادامزاتقا قاجەتتٸ بٷتكٸل قۇدايلىق قازىنانى ساقتاعان قاسيەتتٸ تٸلٸمٸزدٸ ساقتاي الماي ٶز وتانىمىزدا بوساعادان تەلمٸرتٸپ قويعان نەسٸلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ قيۋازىن قايتارماسپىز دەپ ويلايمىسىڭدار?!
شەت-شەگٸ جوق قاسيەتسٸز رەفورمالارمەن بٸلٸم جٷيەسٸن وپات, ۇرپاق ساناسىن اتالا قىلعان قىلمىس ەشكەرە بولمايدى دەپ جٷرگەن كٸم?!.
شىرقىراپ جاتقا ساتىلىپ كەتكەن نەرەستەلەردٸڭ داۋىسىنان قابٸرگە كٸرٸپ تە قۇتىلا الماسىڭدى ەلٸ باعامداي الماي جٷرمٸسٸڭ?!.
كٶزدەرٸ مەن مىيلارىن قوقىستاردا قارعا-قۇزعىن شوقىپ, بۇرالقى يت پەن مىسىق قالجالاعان تاستاندى شاقالاقتاردىڭ قۇنى سۇرالماس دەپ ەڭ?!.
ۇلتتىڭ ارى - قىزدارىن كٸم-كٶرٸنگەن بۇرالقىعا تٶسەك, ۇلتتىڭ نامىسى - ۇلدارىن تەنتٸرەندٸ نەكٶستەرگە ەسەك قىلىپ قويعان دەيٸستەر بايانسىز جالعاننىڭ مەڭگٸ مەيماندارى ەمەس ەكەنٸن ۇقپايمىسىڭ?!.
بۇرىنعى - ۇياتپەن كەجٸمدەلگەن, يمانمەن كەبٸندەلگەن انالارىمىز "دەرەتسٸز قادام باسپاعان, عۇسىلسىز كەلام اشپاعان" قۇتتى توپىراقتا جالاڭبۇت جەزٶكشەلەر شەرۋلەپ, ەرسەكٸلٸك ەرۋلەپ جاتقانى ٸز-توزسىز جوعالار دەپ ەدٸڭ?!.
يمانعا سۋارىلعان دانالىق اياقاستى بولىپ, شايتانيياتتىڭ شيبٶرٸدەي شۋلاعان شوۋمەندەرٸ "جۇلدىزعا" اينالعان "قاراقۇردىم-اسپاننىڭ" ۇياتى القىمىڭنان الماستاي كٶرەسٸڭ بە?!.
وسىلاردىڭ بەرٸنە وراي جاببار-حاق قاھھار سيپاتىمەن جازا تاعايىنداي قالسا, بٸزدٸڭ كٷنٸمٸز نە بولماق?!.
اقىل-سانانىڭ يەسٸ - قۇدايدىڭ جەردەگٸ حاليفاسىسىڭ (ورىنباسارى) عوي سەن, ال, كەنٸ, باعامداپ كٶر. جەر بەتٸن ورتاق ٸندەت جايلاعالى نە بولىپ, نە قويدى, ٶزٸ?..
ىبىرايىم پايعامبارىم سالعالى نەشە مىڭ جىل ادام اياعى قۇرعاماعان قاسيەتتٸ قاعبا جابىلدى!
"جۇما-نامازدار" ٷيدە وقىلاتىن بولدى.
شٸركەۋلەر قاڭىرادى.
وليمپيادادان باستاپ, ەسٸرٸك قاققان ادام ەۋلەتٸنٸڭ ەۋلەكٸ ويىن, بوستەكٸ جىيىندارىنا شەيٸن تٷگەل كەيٸنگە ىسىرىلدى!
زاماناۋي "نامرۋد"-كەپٸرلەر مەن نەنۇرىيت-جەھٸلدەردٸڭ ھارام قارجىلارىنا تۇرعىزىلعان بارشا "شەددات-باق", "ەدەم-باقتار" ادىرا قالدى! قالسىن مەڭگٸگە!..
اتجالمان-الپاۋىتتار اشقان دٷنيياۋي "دينوزاۆرلار" (سۋپەرماركەت, گيپەرماركەت, كازينو, ساۋىقجايلار, گەي-كلۋبتار, ستريپتيز كلۋبتار, تٷنگٸ بارلىق جىبىلىسحانالار ت.ب.) تىنىسىن توقتاتتى. توقتاعاي بٸرجولا!..
تۋريزم تۇرالادى! تابيعات تىنىس تاپتى. عۇسىل-دەرەتسٸز, ۇسىل-بەلەكسٸز ازعىندار تاپتاعان جەر-انا دەمٸن تەرەڭنەن الدى...
ەلەمدٸ ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق جايلاپ, قۇندىقاعازدار باعامى جەلەتەك قاتىننىڭ كٶڭٸلٸندەي قۇيقىلجىپ, قىسقا كٷندە قىرىق قۇبىلىپ, بولجالسىز بولاشاقتىڭ مٸنەزٸن تانىتىپ باعۋدا.
ٶندٸرٸس وشاقتارى مەن كەسٸپشٸلٸكتەر ەلمەعايىپ كٷي كەشۋدە.
جەرٸندە شەكسٸز بايلىق بولا تۇرا, تىرىن جاتقا ساتىپ, تىسقا تاسىعان, شيكٸزاتقا عانا سٷيەنگەن داراقى ەلدەردٸڭ تاعدىرى تىراقى تۇعىرى تۇرالاپ قالعان دەلقۇلىنىڭ كٷنٸن كەشۋدە...
داڭعازالىق پەن دٷبەرالىققا, ەۋلەكٸلٸك پەن ەۋەيٸلٸككە, دالباسالىق پەن ىسىراپقا بولا عانا ٶتكٸزٸلەتٸن رەسۋا تويلار, استاتٶك استار توقتاتىلدى...
وسىنىڭ بەرٸ سەنٸ ەلٸ دە ويلاندىرماي ما?!
كٶنە كٸتاپتاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەلٸ ادامزات كٶرەجاق عالاماتتاردىڭ باسى عانا. ناعىز شيقىمان - الدا! جە, ونى كەزٸندە كٶرەرمٸز. قازٸر وسى تارشىلىقتى سىناق دەپ قابىلداپ, تارىمشىلىقتىڭ ٶزٸن پايدامىزعا شىعارىپ, قۇدايدىڭ قۇدٸرەتٸ مەن كەڭشٸلٸگٸنە نانۋعا, ەۋليەلەردەن مەدەت سۇراۋعا, يمانىمىزدى كٷشەيتۋگە, تەۋباعا كەلۋگە, تەرتٸپكە باعىنۋعا, بوسسٶز بەن بوسجٷرٸستەن ارىلۋعا, تانىم-پايىمدى ارتتىرۋعا, جٷرەكتٸ تٸرٸلتەتٸن ٸلٸم-بٸلٸمدٸ يگەرۋگە تالاپتانىپ قالساق قوي...
تىم قۇرىسا, قازاقتىڭ قازاقستاننان باسقا وتانى, قازاقتىڭ قازاقتان باسقا تۋىسى جوق ەكەنٸنە كٶز جەتكٸزسەك قوي...
ەي, بٸراق قايدام?..
...ەسٸمە مەتجان اتاما قىڭىر ساۋال قويعان "زەررەدەي ساسىقسٸدٸكتەن جارالعان عافىل پەندە" تٷسٸپ وتىر. نەگە ەكەن?..
ايت-مان. 28.03.2020.
