بٷگٸندە جاستار جاڭا تەحنولوگيياعا, جاڭا يننوۆاتسيياعا ەدەۋٸر جاقىن. ونىڭ ٸشٸندە ەكولوگيياعا دا بەي-جاي قارامايتىن جاستار دا تٷرلٸ جوبالار جاساپ جٷر. سونىڭ بٸرٸ – گاۋھارتاس جۇراعات.
ستۋدەنت قىز تاماقتىڭ ىسىراپ بولىپ جاتقانىن كٷندەلٸكتٸ كٶرگەننەن, وبال بولادى دەپ العان تەربيەدەن تىڭ جوبا جاساپ شىعاردى. 2018 جىلى پاۆلودارداعى نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸن بٸتٸرگەن گاۋھارتاس بٷگٸندە قازاق-بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ 4 كۋرس ستۋدەنتٸ, ماماندىعى – حيميك-ينجەنەر.
وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا زاڭعا ەنگەن ٶزگەرٸستەر بويىنشا تاماق قالدىقتارىن قوقىس پوليگوندارىنا شىعارۋعا تيىم سالىندى: زاڭ بار بولعانىمەن, ول زاڭنىڭ ورىندالۋىنا ىقپالىن تيگٸزەتٸن ينسترۋمەنت جوق. گاۋھارتاستىڭ جوباسىن سول ينسترۋمەنتتەردٸڭ بٸرەۋٸنە جاتقىزۋعا بولادى. تاماق قالدىقتارىن تابيعي تىڭايتقىشتا ٶڭدەۋمەن بايلانىستى جوبانىڭ يدەياسى كٷندەلٸكتٸ تٸرشٸلٸكتەن تۋىنداعان.
«تاماق ٶنٸمدەرٸ ەلٸمٸزدە كٶبٸنەسە دۇرىس ساقتالمايدى: ول ستاندارتتاردىڭ ساقتالماۋىنان, سالعىرتتىقتان, تەحنولوگييالىق جاڭاشىلدىقتاردى ەڭگٸزبەۋدەن جەنە تاعى باسقا كومپلەكستٸ مەسەلەلەر جەتٸپ ارتىلادى. جوبانىڭ ەرەكشەلٸگٸ, رەستوراتورلاردىڭ, سۋپەرماركەتتەر مەن دٷكەندەردٸڭ, فەرمەرلەردٸڭ قولدانىسقا جاراماي قالعان تاعامدىق قوقىستارىن شيكٸ زات رەتٸندە قابىلداپ تىڭايتقىشقا اينالدىرۋ. جوبا ەلٸمٸزدە قالدىقسىز ەرٸ سانالى تۇتىنۋ يدەولوگيياسىنىڭ باستالۋىنىڭ كٶرٸنٸسٸ بولسا ەكەن دەيمٸز», - دەيدٸ گاۋھارتاس.
ستۋدەنت قىز جوبانى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن كوماندا كەرەك بولعاندىقتان, ادام ٸزدەيدٸ. وسىلايشا ول ٶز وقۋ ورنىنان, دەل ٶزٸ وقيتىن فاكۋلتەتتەن ماليكا ماراتقىزى مەن دۋلەت اۋباكيروۆ دەگەن ٶز قاتارلاستارىن تابادى. ماليكا ٶتە تيياناقتى, جوبانىڭ ماركەتينگتٸك سالاسىن ٶز موينىنا الدى. ال داۋلەت ٶتە تەز ەرەكەت ەتەدٸ, ونىڭ IT حابارى بار جەنە ٶتە تاپقىر. وسىلايشا ٷش ستۋدەنت بٸرٸگٸپ, ٷلكەن جوبانى ٸسكە اسىرۋدى ماقسات ەتەدٸ.
«جوبانىڭ تيٸمدٸ تۇستارى كٶپ: ەرينە, ەر كەسٸپكەر ٷشٸن ونىڭ ەكونوميكالىق تارتىمدى بولعانى ماڭىزدى. جوبا اسا كٶپ قارجىلاندىرۋدى تالاپ ەتپەيدٸ, جەنە دە قازٸرگٸ نارىقتا تاماق قالدىقتارىن قابىلدايتىن پۋنكتتەرگە سۇرانىس بار, قايتا ٶڭدەۋ دە زييانسىز, تابيعي جولمەن ٸسكە اسادى (ميكروورگانيزٸمدەر ارقىلى), ەلەمدٸك پراكتيكادا دا ۇقساس جوبالار ٶز تيٸمدٸلٸگٸن دەلەلدەپ كەلە جاتىر.
پايداسىنا كەلسەك, دەل وسى ەدٸسپەن الىنعان تابيعي تىڭايتقىش مينەرالدى تىڭايتقىشتان پايدالى, جەنە تيٸمدٸ. بۇل حيمييالىق تىڭايتقىشتان كەلەتٸن ەكولوگييالىق مەسەلەلەردٸڭ شەشٸمٸ بولا الادى:
-توپىراق ەروزيياسى, ونىڭ ميكروورگانيزٸمدٸك قۇرامىنىڭ ٶزگەرۋٸنٸڭ الدىن الادى;
- سونىمەن قاتار حيمييالىق قوسىلىستاردىڭ ەگٸن ٶنٸمٸ ارقىلى ادام اعزاسىنا تٷسۋٸ , ونىڭ ۋلانۋى سيياقتى ريسكتەردٸڭ الدىن الادى;
- سۋ رەسۋرستارىنىڭ دا تىڭايتقىش سالدارىنان لاستانۋ فاكتٸلەرٸن ازايتپاق», - دەيدٸ جوبا اۆتورى گاۋھارتاس جۇراعات.
سونىمەن قاتار بۇل جوبانىڭ كەسٸپكەرلەرگە دە كٶمەك بولاتىن پوتەنتسيالى بار. مىسالى, سٸز ەگٸنشٸ رەتٸندە, جيناعان ٶنٸمٸڭٸزدٸ ٸستەن شىعارىپ الساڭىز ول بۇرىنعىداي قىپ-قىزىل شىعىن ەمەس – ول كەلەسٸ جىلعا كەرەكتٸ تىڭايتقىش. جەنە تاعى باسقا ارتىقشىلىقتارى جەتٸپ ارتىلادى. باستىسى, بۇل تابيعي بالانستىڭ نەگٸزٸندەگٸ جوبا بولعاندىقتان ەر سالادا ٶز پايداسىن كٶرسەتە الادى.
مٸنە, دەل وسى جوبا كەشە قازاقستاندىق اقپاراتتىق تەحنولوگييالار سالاسىنىڭ ستۋدەنتتەرٸ مەن ماماندارى كليماتتىق مەسەلەلەردٸ ازايتۋ ماقساتىمەن ەڭ ٷزدٸك تازا تەحنولوگييالىق شەشٸم تابۋ ٷشٸن الماتىداعى EU Ecohackathon بايقاۋىنا قاتىسقان 70-كە جۋىق جوبادان وق بويى وزىق شىعىپ, 1 ورىندى يەلەندٸ.
48 ساعات ٸشٸندە حاكاتون قاتىسۋشىلارى ٶزدەرٸنٸڭ يننوۆاتسييالىق يدەيالارى مەن جوبالارىن يننوۆاتسييالار, تسيفرلاندىرۋ, جوعارى تەحنولوگييالار, جاسى تەحنولوگييالار, جاسىل قارجى, تازا تەحنولوگييالار, 4-شٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ, جاڭا سالالار, تۇراقتى دامۋ سالالارى بويىنشا ۇسىندى.
ەكوحاكاتونعا بارلىعى 12 جوبا ۇسىنىلدى. قازىلار القاسى ٷزدٸك ٷش توپتى تاڭدادى:
Farmer توبى. جوبا تاماق قالدىقتارىن تابيعي تىڭايتقىشتا ٶڭدەۋمەن بايلانىستى. قاتىسۋشىلار ٶزدەرٸنٸڭ يدەيالارىن ٸسكە اسىرۋدىڭ ٷش كەزەڭٸن كٶرسەتتٸ: تاماق قوقىستارىن جيناۋ, تاماق قوقىستارىن تىڭايتقىش پەن كونتسەنتراتقا قايتا ٶڭدەۋ, سودان كەيٸن تىڭايتقىشتى ساتۋ جەنە تاماق قوقىستارىن جيناۋ قىزمەتٸن ۇسىنۋ.
Lilo توبى. بۇل موبيلدٸ ەكو قوسىمشاسى, ول جەكە تاپسىرمالاردى كٷنتٸزبە رەتٸندە اياقتاۋعا كٶمەكتەسەدٸ, ال Lio كومانداسى جەكە ماقساتتارىڭىزعا جەتكەن سايىن بٸر اعاشتى وتىرعىزادى. جوبا جازىلىم بويىنشا جۇمىس ٸستەيدٸ, ال اعاشتار قوسىمشاداعى جارناما ارقىلى ساتىپ الىنادى.
Eco menu توبى. جوبا مەكەمەلەردە قاعاز مەزٸرلەر مەن چەكتەردٸ ازايتۋعا باعىتتالعان. Ecomenu - بۇل رەستوراتورلار مەزٸردٸ ەلەكتروندى فورماتتا جٷكتەي الاتىن پلاتفورما, ال كەلۋشٸلەر ونى تەلەفوننىڭ كامەراسىن QR كودىنا باعىتتاۋ ارقىلى كٶرەدٸ.
وسى كٷزدە جەڭٸمپازدار ەستونيياعا IT جەنە ستارتاپ يندۋستريياسىنداعى ەۋروپالىق تەجٸريبەنٸ زەرتتەۋ ٷشٸن تانىسۋ ساپارىمەن بارادى.
«ەستونييا - ەۋروپا مەن ەلەمدەگٸ ەڭ تسيفرلاندىرىلعان ەلدەردٸڭ بٸرٸ. مەن جەڭٸمپازداردىڭ ەستونييانىڭ ستارتاپتار قاۋىمداستىعىمەن كەزدەسەتٸنٸنە قۋانىشتىمىن. IT سالاسى ٶزگەرٸستەردٸڭ ۇلى جولسەرٸگٸ, حاكاتون بارىسىندا ەزٸرلەنگەن ٷزدٸك شەشٸمدەر ٸسكە اساتىنىنا سەنەمٸن», - دەدٸ ەستونييانىڭ قازاقستانداعى ەلشٸسٸ تووماس تيرس.
ال جەڭٸمپاز جوبانىڭ اۆتورى گاۋھارتاس جۇراعات ەستونيياعا سول ەلدەگٸ تەحنولوگييالىق حابتارمەن تانىسۋ ماقساتىندا باراتىنىن, باستىسى تەجٸريبە الماسۋ, سول ەلدەگٸ ەرەكشەلٸكتەردەن مٷمكٸندٸكتەر كٶرۋ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
ايتا كەتەيٸك, ٸس-شارانى ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى ٶكٸلدٸگٸ ەۋرووداق كليماتتىق ديپلوماتيياسى جەنە ەۋرووداق پەن قازاقستاننىڭ بٸلٸم, عىلىم, زەرتتەۋلەر جەنە يننوۆاتسييالار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى شەڭبەرٸندە EU EcoHackathon ەستونييانىڭ قازاقستانداعى ەلشٸلٸگٸنٸڭ, حالىقارالىق IT ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ (نۋرجان دۋزباەۆ), MOST, IBC Group (كۋرمەت اۋباكيروۆ), Eco Network (اننا گۋدارزي) كومپانيياسىنىڭ, كۋرمەت ەۋبەكٸروۆتىڭ جەكە قورىنىڭ, الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ جەنە «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قولداۋىمەن ٶتتٸ.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
