بٷگٸن قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ٸلگەرٸلەتۋ مەسەلەلەرٸ جەنە ۇلتتىق ەكسپورتتىق ستراتەگييانى ٸسكە اسىرۋ بارىسى قارالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz پورتالىنا سٸلتەمە جاساپ.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ر. دەلەنوۆ حابارلاعانداي, ەلٸمٸزدٸڭ جٸٶ-دەگٸ ەكسپورتتىڭ ٷلەسٸ 40,1% قۇرادى. بۇل رەتتە جٸٶ 0,5%-عا ٶسۋٸ ەكسپورتپەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. ۇلتتىق ەكسپورتتىق ستراتەگييا 2022 جىلعا قاراي شيكٸزاتتىق ەمەس تاۋارلار ەكسپورتىن جەنە كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر ەكسپورتىن $32 ملرد دەيٸن ٶسٸرۋدٸ كٶزدەيدٸ.
«2018 جىلى قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ جەنە كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ ەكسپورتى $68,3 ملرد قۇراپ, 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 24,2%-عا ٶستٸ. ٶسٸم بٸرٸنشٸ كەزەكتە مۇناي باعاسىنىڭ ٶسۋٸمەن بايلانىستى. ونىڭ ٸشٸندە شيكٸزاتتىق ەمەس تاۋارلار ەكسپورتى جەنە كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر ەكسپورتى $23 ملرد قۇرادى. 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل كٶرسەتكٸش 4,1%-عا ٶستٸ. 2018 جىلى كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر ەكسپورتى وڭ سەرپٸندٸ كٶرسەتتٸ. ٶسۋ 12,3% قۇرادى. كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر ەكسپورتى $7,3 ملرد قۇرادى», — دەدٸ ر. دەلەنوۆ.
قازاقستاندىق ٶڭدەلگەن تاۋارلاردىڭ نەگٸزگٸ تۇتىنۋشىلارى – قىتاي, رەسەي, نيدەرلاندى, ٶزبەكستان, ۇلىبريتانييا, تٷركييا, جاپونييا, قىرعىزستان, بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸگٸ جەنە اۋعانستان. جالپى, اتالعان ەلدەرگە 2018 جىلى قازاقستاندىق ٶڭدەلگەن تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ 75% تيەسٸلٸ.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتتىڭ ٶسۋٸنە مەتاللۋرگييا ٶنەركەسٸبٸ تاۋارلارى زور ٷلەسٸن قوستى. بۇل — قۇبىرلار, مەتالل كونسترۋكتسييالارى, يلەمدەر, قورىتپالار, مەتالدار جەنە ت.ب. كٶلەمٸ بويىنشا ودان كەيٸنگٸ تۇرعانى — حيمييا سالاسىنىڭ تاۋارلارى. بۇل توپتا ەكسپورتتىڭ نەگٸزگٸ كٶلەمٸ ۋرانعا تيەسٸلٸ. العاشقى ٷشتٸككە مۇناي ٶنٸمدەرٸ كٸرەدٸ.
«شيكٸزاتتىق ەمەس تاۋارلار مەن كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر ەكسپورتىنىڭ كٶلەمٸن 2022 جىلعا قاراي $32 ملرد دەيٸن ۇلعايتۋ ٷشٸن مىنا تاۋارلاردىڭ ەكسپورتىن: ٶنەركەسٸپ تاۋارلارىن $5,7 ملرد-قا ارتتىرىپ $20,2 ملرد دەيٸن, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن $0,7 ملرد-قا ارتتىرىپ $1,9 ملرد دەيٸن, كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸ $2,4 ملرد-قا ارتتىرىپ $9,7 ملرد دەيٸن جەتكٸزۋ قاجەت. ەكسپورتتىڭ ايتارلىقتاي ٶسۋٸ كٶلٸك قىزمەتتەرٸنٸڭ $4 ملرد-تان $5,3 ملرد دەيٸن جەنە تۋريزمنٸڭ $2,4 ملرد دەيٸن ٶسۋٸنەن كٷتٸلۋدە», — دەدٸ ر. دەلەنوۆ.
ٶز كەزەگٸندە يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸ ر. سكليار 2018 جىلى قازاقستاننىڭ شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتىندا وڭ ديناميكا بايقالىپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ.
«حيمييا ٶنەركەسٸبٸ 2,6%-عا, مينەرالدى ٶنٸمدەر 14,6%-عا, ماشينا جاساۋ 11%-عا, ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸ 7,6%-عا ٶستٸ», — دەدٸ ر. سكليار.
بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستان 120 ەلگە 800 تاۋار تٷرٸن شىعارادى. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ نەگٸزگٸ ەكسپورتتىق تاۋارلارى – فەرروقورىتپالار, ٶڭدەلمەگەن مىرىش, تازارتىلعان مىس, ۋران, مۇناي گازدارى, ترانسفورماتورلار جەنە اككۋمۋلياتورلار.
2018 جىلى دايىن ٶنٸمنٸڭ ەكسپورتى 16%-عا ارتتى. سونىمەن بٸرگە, ٶڭدەلگەن ٶنٸمدەر ەكسپورتىندا دايىن ٶنٸمدەر ەكسپورتىنىڭ ٷلەسٸ 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 2,5 پايىزدىق تارماققا ٶسٸپ, 23%-دى قۇرادى. بيىل دا شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورت ٶسٸمٸ كٷتٸلٸپ وتىر.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ س. وماروۆ اٶك-تٸ دامىتۋدىڭ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىندا ٶڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنٸڭ ەكسپورتىن 2021 جىلى $2,4 ملرد دەيٸن جەتكٸزۋ جوسپارلانعانىن ايتتى. بۇل رەتتە بيىل ەكسپورت كٶلەمٸ $1,27 ملرد دەيٸن جەتەتٸن بولادى.
«ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا $1,125 ملرد سوماسىنا 3,5 ملن توننا ٶڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸ ەكسپورتتالدى. بۇل رەتتە, 275 ٶڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸنٸڭ تاۋارلىق توبىنان ٶتكەن جىلى بٸرٸنشٸ رەت ٶڭدەلگەن ٶنٸمدەردٸڭ 17 جاڭا تٷرٸ ەكسپورتتالدى.
ٶڭدەلگەن ٶنٸمدەر ەكسپورتىنىڭ گەوگرافيياسى دا ەدەۋٸر كەڭەيۋدە. ەگەر قازاقستان 2017 جىلى ٶڭدەلگەن ٶنٸمدٸ 42 ەلگە ەكسپورتتاسا, 2018 جىلى ەلەمنٸڭ 48 ەلٸنە ەكسپورتتادى. جاڭا يمپورتتاۋشى ەلدەر تٸزٸمٸنە شۆەيتسارييا, جاپونييا, باحرەين, مالايزييا,بولگارييا, گانا, ليۆان ەندٸ.
سونىمەن قاتار ٶڭدەلگەن اٶك ٶنٸمدەرٸن دەستٷرلٸ نارىقتارعا ەكسپورتتاۋ كٶلەمٸنٸڭ ٶسكەنٸ بايقالادى, اتاپ ايتقاندا ٶزبەكستانعا ەكسپورت – 32,4%-عا, رەسەيگە – 7%-عا, قىرعىزستانعا – 11%-عا, تەجٸكستانعا – 9,7%-عا, مولدوۆاعا ەكسپورت 40,1%-عا ارتقان, سونداي-اق, جاڭا نارىقتار سانالاتىن قىتايعا ەكسپورت 57,5%-عا, نيدەرلاندىعا ەكسپورت 130%-عا ٶسكەن. وسى نارىقتارعا شىعارىلاتىن ٶڭدەلگەن ٶنٸم ەكسپورتىنىڭ بولجامدى ٶسٸمٸن ەسكەرسەك, تاماق ٶنٸمدەرٸنٸڭ ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 106,2%-عا دەيٸن ۇلعايادى», — دەدٸ س. وماروۆ.
«بەيتەرەك» ۇبح» اق تٶراعاسى ا. ەرٸپحانوۆ ەلباسى تاپسىرماسى بويىنشا وتاندىق كەسٸپورىنداردى قارجىلاي جەنە قارجىلاي ەمەس قولداۋدى كٷشەيتۋ ٷشٸن الداعى 3 جىلدا 500 ملرد تەڭگە جۇمسالاتىنىن, ونىڭ ٸشٸندە 470 ملرد تەڭگە «بەيتەرەك» حولدينگٸنٸڭ قۇرالدارى ارقىلى باعىتتالاتىنىن ايتتى. ونداعى 220 ملرد تەڭگە — بۇل بۇرىن بٶلٸنگەن قايتارىلعان قاراجاتتىڭ قايتا بٶلٸنۋٸ, ودان 2019 جىلى قدب مەن دامۋ ەكسپورتقا باعدارلانعان جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا 138 ملرد تەڭگە, 2020–2021 جج. — جىل سايىن 41 ملرد تەڭگەدەن باعىتتايتىن بولادى.
ٶز كەزەگٸندە, سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ ب. اتامقۇلوۆ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن مٸندەتتەردٸ اجىراتۋ بويىنشا ورتاق تٷسٸنٸستٸك ەزٸرلەنگەن, سوعان سەيكەس قر سٸم-نٸڭ سىرتقى دەڭگەيدەگٸ ٷيلەستٸرۋشٸ رەتٸندەگٸ رٶلٸ بەكٸتٸلگەنٸن اتاپ ايتتى.
«مينيسترلٸك سالالىق مينيسترلٸكتەرمەن بٸرگە نىسانالاۋ جەنە ماقساتتى ٶنٸم تٷرلەرٸن شەتەلدٸك نارىقتارعا ٸلگەرٸلەتۋ ماقساتىندا جۇمىس جٷرگٸزۋدە. ٶنەركەسٸپتٸك بۇيىمدار مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنٸڭ ەكسپورتىن عانا ەمەس, قۇرىلىس, لوگيستيكا, تۋريزم, عارىش, قارجى, مەديتسينا جەنە بٸلٸم سالالارىنداعى قىزمەتتەردٸ قامتيتىن تاۋارلىق قاتىسۋدى بەكٸتۋ جەنە كەڭەيتۋ ماقساتىندا شەكارالاس ەلدەرمەن ساۋدانى كەڭەيتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى», — دەدٸ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ.
ب. اتامقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكسپورتتىق ٶنٸمدٸ ٸلگەرٸلەتۋ ٷشٸن فرونت-كەڭسەلەرگە اينالعان مينيسترلٸكتٸڭ ورتالىق اپپاراتى مەن قر-نىڭ شەت ەلدەردەگٸ مەكەمەلەرٸنٸڭ جۇمىسى قايتا فورماتتالعان.
قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى ج. قاسىمبەك شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورت كٶلەمٸن دامىتۋ جەنە ارتتىرۋ ٷكٸمەت جۇمىسىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
"ٶتكەن جىلى قازاقستان $23 ملرد سوماسىنا شيكٸزاتتىق ەمەس تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸ ەكسپورتتادى. ستراتەگيياعا سەيكەس 2022 ج. قاراي شيكٸزاتتىق ەمەس تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ەكسپورتىن $32 ملرد دەيٸن جەتكٸزۋ مٸندەتٸ تۇر. جىل سايىن شيكٸزاتتىق ەمەس تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ەكسپورتى $2,2 ملرد-قا ارتۋى تيٸس. بٷگٸندە بارلىق قۇرالدار بار, بيۋدجەتتە الداعى 3-4 جىلعا قارجىلاندىرۋ قاراستىرىلعان. بٸر اي ٸشٸندە جول كارتالارى ەزٸرلەنەدٸ. ولاردا مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ناقتى شارالارى, ولاردى ٸسكە اسىرۋ مەرزٸمدەرٸ, جاۋاپتى ورىنداۋشىلار بەكٸتٸلەتٸن بولادى", - دەدٸ ول.
