كوللاج: يا «NewTimes.kz»
مەجٸلٸس دەپۋتاتى قاراقات ەبدەن پرەزيدەنتتٸككە ٷمٸتكەر بولعان كەزٸندە شەتەلدٸكتەرگە تۇرمىسقا شىققان قىزدارعا سالىق سالۋدى ەنگٸزۋ باستاماسىن كٶتەرگەن ەدٸ. جاقىندا ول مەجٸلٸس دەپۋتاتى رەتٸندە بۇل باستاماسىنا قاتىستى تاعى پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلادى Azattyq Ruhy.
«مەجٸلٸستٸڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا جۋرناليستەر تاراپىنان بٸرنەشە سۇراق قويىلدى. ولاردىڭ اراسىندا شەتەلدٸكتەرمەن نەكەلەسۋگە سالىق ەنگٸزۋ جٶنٸندە سۇراق تا بولدى.
جالپى بۇل سۇراق ٶتە كٷردەلٸ ەرٸ بۇدان بۇرىن بٸراز تالقىعا تٷسكەن. مەسەلەنٸڭ تٶركٸنٸن تٷسٸنٸپ, قولداۋ بٸلدٸرگەن جاندارمەن قاتار قاراما-قايشى پٸكٸر ايتقاندار دا بار. وسى ورايدا حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەتتە ٶمٸر سٷرٸپ جاتقاندىقتان, بٸز ەر ازاماتتىڭ, ەر ەلەۋمەتتٸك توپتىڭ پٸكٸرٸن نازارعا الۋىمىز كەرەك.
سايلاۋ ناۋقانى كەزٸندە بۇل باستاما ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاۋعا, پاتريوتيزمدٸ نىعايتۋعا باعىتتالعان شارا رەتٸندە ۇسىنىلدى. دەپۋتاتتىق قىزمەتٸم بارىسىندا دا باستامالارىم جالعاسىن تاپپاق. بٸراق جان-جاقتى قاراستىرىلماعان ۇسىنىستار مەجٸلٸس تٶرٸندە مەنٸڭ تاراپىمنان كٶتەرٸلمەيدٸ. دەپۋتات كٶتەرەتٸن كەز كەلگەن باستاما عىلىمي ساراپتاماعا جەنە ەلەۋمەتتٸك زەرتتەۋلەرگە سٷيەنۋ كەرەك», - دەدٸ ول.
دەپۋتات اتاعانداي, ەۋەل باستان بۇل باستاما ەلٸمٸزدەگٸ دەموگرافييالىق جاعدايعا بايلانىستى تۋىنداعان ەدٸ.
«ازاماتتارىمىزدىڭ شەتەلگە كەتۋٸ - ونسىز دا حالىق سانىنىڭ كٶپتٸگٸمەن ماقتانا المايتىن ەلٸمٸز ٷشٸن قاۋٸپتٸ ٷردٸس. ال ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ ساقتاۋشىسى بولىپ تابىلاتىن ەيەلدەردٸڭ ٷلەسٸ تٸپتٸ ماڭىزدى. دەموگرافييالىق احۋالمەن قاتار بۇنىڭ ۇلت بولاشاعىنا دا تيگٸزەر زاردابى بٸرشاما.
دەسە دە, ەلٸمٸزدە ٶزگە دە ٶزەكتٸ, تٷيٸتكٸلدٸ سۇراقتار از ەمەس. مەنٸڭ ساياسي باعىتىم مەملەكەت باسشىسى پارلامەنتتٸڭ بٸرٸنشٸ سەسسيياسىندا ايتقان مەسەلەلەر تٶڭٸرەگٸندە كٶرٸنٸس تابادى. سالىق مەسەلەسٸنە كەلەر بولساق, پرەزيدەنت بۇل تۋرالى «سالىق ساياساتىنىڭ جاڭا مودەلٸ ۇلتتىق بايلىقتى تيٸمدٸ بٶلۋدٸ, ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ جوعارى دەڭگەيٸ مەن ەكونوميكانىڭ باسىم باعىتتارىن ناقتى قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋگە تيٸس. سالىق كودەكسٸ جەنە تۇتاس سالىق ساياساتى تٷسٸنٸكتٸ, تۇراقتى بولۋى قاجەت» دەدٸ. بۇدان بٶلەك, جالپى ورتا جەنە شاعىن كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ ساياساتىنا باسا كٶڭٸل بٶلٸنٸپ, بۇل سالا مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ۇزاق مەرزٸمگە ارنالعان تۇراقتى ستراتەگيياسىنا اينالۋى كەرەك دەپ ايتىلدى», - دەيدٸ ول.
قاراقات ەبدەننٸڭ ايتۋىنشا, بٸر قۋانتارلىعى, قوعام ٶزٸنٸڭ ازاماتتىق پوزيتسيياسىن بٸلدٸرٸپ, ەلٸمٸزدەگٸ تٷرلٸ باستامالارعا ٷن قوسا باستاعان.
«بۇل بەلسەندٸلٸك بيلٸك پەن حالىقتىڭ اراسىنداعى اشىق ديالوگتىڭ قۇرىلۋىنا, سوعان سەيكەس ەلٸمٸزدٸڭ دامۋىنا يگٸ ىقپال ەتەدٸ دەپ ويلايمىن. دەمەك, الداعى ۋاقىتتا شەتەلدٸكتەرمەن نەكەلەسۋگە سالىق ەنگٸزۋ جٶنٸندە مەسەلە مەن ٷشٸن ٶزەكتٸ ەمەس», - دەپ جازدى دەپۋتات.
وسى ورايدا, قوعام بەلسەندٸسٸ, «نەمولچي.كز» بٸرلەستٸگٸنٸڭ قۇرىلتايشىسى دينا تاڭسەرٸ دەپۋتاتتىڭ پٸكٸرٸن سىناپ, ونى مانداتىنان ايىرۋ بويىنشا پەتيتسييا جارييالادى.
«قاراقات ەبدەن ۇسىنىلعان «اۋىل» پارتيياسىنىڭ دەپۋتاتى جيگۋلي دايراباەۆتىڭ ۇلدارىنا قاتىستى سوت شەشٸمٸ شىقسا دا, بٷكٸل پارتييا ونى قورعاپ شىقتى. بٸز قانداي ەلدە تۇرىپ جاتىرمىز? بٸز نەگە مۇنداي ٶرەسكەل وقيعالارعا شىداۋىمىز كەرەك? مىسالى, قاراقات ەبدەن بٸر اپتا بۇرىن كونستيتۋتسييانى بۇزبايمىن دەپ انت بەردٸ. بٸراق كونستيتۋتسييانى بۇزدى. قىزداردى شەتەلدٸكتەرگە ساتىپ, سالىق ەنگٸزەمٸن دەدٸ. بۇل - جەڭگەتايلىق. ول بۇرىنعى سالىق سالۋشى. مەجٸلٸسكە جاڭا سالىق تٷرلەرٸن ويلاپ تابۋ ٷشٸن كەلٸپ وتىر. بٸزگە مۇنداي دەپۋتاتتار نە ٷشٸن قاجەت?», - دەدٸ ول.
دينا تاڭسەرٸ قاراقات ەبدەن مەن جيگۋلي دايراباەۆتىڭ مانداتتارىن الىپ قويۋدى ۇسىندى.
«اۋىل» پارتيياسىن جاۋىپ تاستاۋ كەرەك. ولار بالالارى الاياق بولعان جيگۋليدٸ قولدادى. بٸز نەگە مۇندايعا شىداۋىمىز كەرەك? بٸز, ەل ازاماتتارى رەتٸندە مەنشٸككە اينالدىق. دەپۋتاتتار مەن ٷكٸمەت بٸزگە نە ٸستەۋ كەرەگٸن شەشپەۋ كەرەك. 2023 جىلى دەپۋتاتتاردىڭ مانداتىن قايتارۋ بويىنشا زاڭ بار. سوندىقتان «جاڭا قازاقستاندا» تۇرىپ جاتىرمىز با? ولاردىڭ مانداتىن الىپ قويىپ, پارلامەنتتەن قۋۋ كەرەك», - دەيدٸ قوعام بەلسەندٸسٸ.
سونداي-اق تاڭسەرٸ ولاردىڭ بٸردە-بٸرٸ ٶسكەمەندە بولعان جاعدايدى ايتپاعانىن سٶز ەتتٸ.
«بٸزدە كٷندە بالالار زورلانىپ جاتىر. كٷندە اتا-انالاردان حات الامىن. مەن قازٸر گرۋزييادا تۇرىپ جاتىرمىن. مۇندا كٷندە بالا زورلانسا, ەل بولىپ شۋ كٶتەرەتٸن ەدٸ. ٷكٸمەتتەن قۋاتىن ەدٸ. ال بۇل دەپۋتاتتار نە ٸستەپ وتىر? قانداي سالىق ويلاپ تاۋىپ وتىر. وسىعان دەيٸن ول قىزداردى ٷي شارۋاسىنا ٷيرەتكەن ەدٸ. كٸم ٷشٸن ولاردى دايىندادى? پارلامەنتكە بارۋ ٷشٸن بە? مەن قازٸر جيگۋلي دايراباەۆتىڭ مانداتىن الۋ بويىنشا تاعى بٸر پەتيتسييانى جارييالايمىن. بٸزگە مۇنداي دەپۋتاتتار قاجەت ەمەس», - دەدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, دەپۋتاتتىڭ جوبالارى وسىعان دەيٸن دە قوعامدا قىزۋ پٸكٸرتالاس تۋدىرعان.
«ەبدەننٸڭ جوبالارى ەرقاشان پاتريوتتىق اتاۋلارعا يە جەنە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا رەزونانس تۋدىراتىنى نازار اۋدارتادى. 2014 جىلى ول ەلوردالىق مەسليحاتتىڭ دەپۋتاتى قىزمەتٸن اتقاردى. سول كەزدە «قازاق قىزى» ەيەلدەر ينستيتۋتى قۇرىلدى. 2019 جىلى ەبدەن ٶزٸنٸڭ «سەن-قازاقسىڭ. ماقتان» اتتى كٸتابىن شىعاردى. سونداي-اق 2014-2019 جىلدار ارالىعىندا ينستيتۋتتىڭ تازا تابىسى 197 ملن تەڭگەنٸ قۇرادى», - دەيدٸ دينا تاڭسەرٸ.
ەلەكتروندى ٷكٸمەتتە قازاقستان مەن شەتەل ازاماتتارىنىڭ نەكەلەسۋٸ تۋرالى تەرتٸپ بار.
«بٸزدٸڭ ەلدە قازاقستان جەنە باسقا ەلدٸڭ ازاماتتارى اراسىندا نەكە جيٸ قيىلادى. ازاماتتاردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكاراسىنان كٸرٸپ شىعۋى قولجەتٸمدٸ بولىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ شەتەلدٸكتەرمەن جۇمىس بارىسىندا جەنە جەكە باسى مەسەلەلەرٸمەن وڭاي بايلانىسادى, وسىنىڭ سالدارىنان حالىقتىڭ كٶشٸ-قونى كٶبەيٸپ كەتتٸ. وسىنىڭ بەرٸ بٸزدٸڭ ازاماتتاردىڭ شەتەلدٸكتەرمەن نەكەلەسۋٸنٸڭ كٶبەيۋٸنە ەكەلٸپ سوقتى. بٸرٸنشٸ كەزەكتە جاستاردا وسى مەسەلە بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا ايتىلعان نەكەلەردٸ قييۋعا رۇقسات بەرٸلگەن با جەنە ٶتٸنٸشتٸ بەرۋ ٷشٸن نە كەرەك, قانداي تالاپتاردى ورىنداۋلارى قاجەت دەگەن سۇراقتار تۋىندايدى. «شەتەلدٸكتەردٸڭ قۇقىقتىق جاعدايى تۋرالى» زاڭنىڭ 14 بابىنا سەيكەس شەتەلدٸكتەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىمەن قر اۋماعىندا نەكەگە وتىرا جەنە نەكەنٸ بۇزا الادى. سونىمەن قاتار قر زاڭناماسىنا جەنە حالىقارالىق كەلٸسٸم شارتتارعا سەيكەس شەتەلدٸكتەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىمەن قاتار نەكەلٸك جەنە جانۇيالىق قارىم-قاتىناستا قۇقىقتى جەنە مٸندەتتەرٸن اتقارادى», - دەلٸنگەن ەلەكتروندى ٷكٸمەت حابارلاماسىندا.
قازاقستاننىڭ زاڭناماسى نەكە قييۋشىلاردىڭ ەر قايسىسىنا نەكە قييۋدىڭ شارتىن, تٷرٸن جەنە تەرتٸبٸن بەكٸتەدٸ. ازاماتتار نەكە قييۋ ٷشٸن قازاقستاندىق زاڭنامادا بەكٸتٸلگەن نەكە قييۋعا ەركٸندٸك, نەكە جاسى, تۋىستىقتىڭ بولماۋى, ٸس-ەرەكەتكە قابٸلەتتٸلٸگٸ جەنە ت.ب. سيياقتى شەكتەۋلەردٸ بۇزباۋلارى كەرەك.
قازاقستاندىق ازامات جەنە شەتەلدٸك اراسىندا نەكەنٸ تٸركەۋ احاج ەدٸلەت ورگاندارىندا جالپى ەرەجەلەرگە ساي, نەمەسە نەكەگە وتىرعىسى كەلگەن شەتەلدٸك تۇلعانىڭ ەلٸندە كونسۋلدىق مەكەمەسٸندە, ديپلوماتييالىق ٶكٸلدٸكتە جاسالادى.
