قازاق رۋحانيياتى ورنى تولماس قازاعا ۇشىرادى. حالىق جازۋشىسى, كٶرنەكتٸ قالامگەر شەرحان مۇرتازا 86 جاسىندا ٶمٸردەن ٶتتٸ. اۋىر قازا كٷللٸ الاش جۇرتىنىڭ قابىرعاسىن قايىستىرىپ كەتتٸ. اقىندار قاۋىمى ٶلەڭمەن ازا تۇتتى.
ال بٸز شەرحان مۇرتازانىڭ قازاسىنا بايلانىستى جازىلعان ٶلەڭدەردٸ توپتاستىرعان ەدٸك. وقيىق.
***
ارىستان
... بٶرٸدەن--
بٶرٸلٸنٸڭ بايراعىنان,
اتا جاۋ سەسكەنەتٸن ايبارىنان!
جاسىننىڭ وتى لاۋلاپ تۇرۋشى ەدٸ,--
شاعىلعان كٷنگە التىن ايدارىنان...
حوش, قاراورمانىمنىڭ ارىستانى!
(الاشتىڭ قاي جاۋىمەن الىسپادى?).
كەلمەسكە و دا كەتٸپ, ەندٸ بٸزگە
زامانى ارىستاننىڭ الىستادى...
قويان دا, تٷلكٸ دە ەندٸ بي بولادى.
بٸزدٸڭ مي سول نە ايتسا يلانادى.
... ارىستان گٷرٸلدەيدٸ تٷسٸمٸزدە,
ول--بٸزدٸ يت پەن قۇسقا قيماعانى.
كٶز جاسى ومىراۋدا تارامدالعان,--
ەكەڭ دە قالعان ٶستٸپ, اناڭ قالعان;
الاشتىڭ ارىستارى كەتكەن كەزدە,
وسىنداي الماعايىپ زامان بولعان.
زامانى ارىستاردىڭ الىستادى,
جاعىمىز, قول دا تۇر ما قارىسقالى?
قاراورمان قالدى بٸزدە كٷڭٸرەنٸپ,
قايتەيٸن, جوق قوي, بٸراق, ارىستانى?!.
10.10.2018 ج.
سەرٸك اقسۇڭقارۇلى
***
شەرحان - شەر
جىلا قازاق,
ەتەگٸڭدٸ تولتىرىپ,
سٶيلەمەيدٸ ەندٸ قايتا ول تۇرىپ.
تٸرٸسٸندە قادٸرٸنە جەتە الماي,
ٶكٸنەمٸز العاننان سوڭ ٶلتٸرٸپ.
جىلا قازاق,
كٶزدٸڭ جاسىن كٶلدەتٸپ,
ٶزەگٸڭدٸ ٶكٸنٸشكە شٶلدەتٸپ.
دٷنيەنٸڭ جالعاندىعىن دەلەلدەپ,
ارامىزدان بارا جاتىر, ول كەتٸپ.
جوقتا قازاق,
جوقتاۋىڭدى توقتاتپا,
كٶسەۋ ۇستاپ, وشاعىڭدا وت جاقپا.
مىنا "بٸر كەم دٷنيەنٸ" تەرك ەتٸپ,
شەرحان كەتتٸ, تٷسٸپ باقي - سوقپاققا.
شەرحان كەتتٸ,
شەراعاممەن شەر كەتتٸ,
قايعىسىمەن كٷڭٸرەنتٸپ جەر,كٶكتٸ.
ارى مەنەن ابىرويىن قازىق قىپ,
قالامىمەن قالىڭ جۇرتىن تەربەتتٸ.
مٸنەز كەتتٸ,
مٸنەز كەتٸپ, مٸن قالدى,
ايتىلماعان اقيقات پەن سىن قالدى.
كٷڭٸرەنٸپ كٷرەڭ كٷزگٸ كٷن قالدى,
جۇلدىز سٶنٸپ,اي تۇتىلعان تٷن قالدى.
بٷگٸنگٸ كٷن,
"قىزىل جەبە" سىنعان كٷن,
ٶكٸنٸشتٸڭ كٶز جاسىنا تۇنعان كٷن.
"اي مەن ايشا" باسۋ ايتىپ قازاققا,
شەرحان اعام ەكٸنشٸ رەت - تۋعان كٷن!
ەلٸبەك شەگەباي
***
شەر-اعام دا ٶتتٸ-اۋ, دٷنيەدەن...
جالاۋىم-جاماۋ, اق تۋىم –سىنىق كەزدە دە,
نار-نامىسىمدى شٶكتٸرمەپ ەدٸڭ ٶزگەگە.
ەسەڭگٸرەگەن ەلدٸڭ ەڭسەسٸن كٶتەردٸڭ,
ەستٸ سٶز ايتىپ ەڭ بيٸكتەگٸ ەزگە دە.
الاشتىڭ رۋحىن بولاتتاي قۇيىپ بويىڭا.
اسقاق سٶيلەدٸڭ, ورمان شٶككەندەي ويىڭا.
شەر-مۇڭىن ايتىپ ەلجٸرەپ جٷردٸ ەل مەن جۇرت,
شەر-اعا! – دەيتٸن, ەڭسەلٸ ەسٸم-سويىڭا.
تٷبٸڭدە – قىزىر,
ٷنٸڭدە – قىجىل, - سٶزٸڭ – دٷر.
ٶزٸڭنەن ٷرٸككەن سورلىلار ەلٸ بەزٸپ جٷر.
كٶزٸڭنەن قورىققان كٶزقاماندار دا - كٶز الدى...
سٶزٸڭنەن قورىقسا, «بٸر كەم دٷنيە» - كەزٸم بۇل!...
ەل مەنەن جەردٸڭ, تٸل مەنەن دٸلدٸڭ دٸڭگەگٸ.
تەۋەلسٸز ەلدٸڭ سوقپاعى مەنەن سٷرلەۋٸ.
بەرٸ دە سەنٸڭ جانىڭنىڭ بولدى شىرىلى
جۇلدىز بەن ايداي تٷندەگٸ...
اي مەنەن ايشا , كٷن دە جىلايدى بۇلت ٸشٸ...
دٷنيەنٸڭ قاشان كٶرٸنٸپ ەدٸ تٷر-تٷسٸ?
شەر-اعا, كەيدە شەرلٸ تٷس كٶرٸپ جىلايمىز,
التى الاشىمنىڭ وڭىنان بولسىن بۇل-تٷسٸ!..
باقىت بەدەلحان
* * *
كٷركٸرەپ ايتار شىندىقتى,
شەر-اعا سىندى
ادام جوق.
كٷمپٸلدەگەنٸمەن كٸل «مىقتى»,
كٶڭٸلدە كٷدٸك,
الاڭ كٶپ.
قۇلازىپ قالعان كٷي وسى,
ٶزەكتەن بٸرەۋ تەپكەندەي.
جوعالىپ سٶزدٸڭ كيەسٸ,
اقيقات ٶلٸپ كەتكەندەي.
ەر سٶزٸن كٶرٸپ قۇرانداي,
قانىعار ما ەكەن ەل جايعا,
قومدانىپ ەندٸ قىرانداي,
قورعايتىن جەردٸ ەر قايدا!?
ٶزگە جۇرتپەنەن تەڭ كٶشٸپ,
كەشپەي بٸر بەينەت بەلشەدەن,
كەتپەسە بولدى ەل بوسىپ,
كەۋدەگە تولىپ شەر-شەمەن.
كٶمەيدە ساۋال, سٸرە, كٶپ,
كيەگە ەندٸ كٸم يە?
...قالعانداي مەڭگٸ مۇرا بوپ,
بٸر ەمەس,
مىڭ كەم دٷنيە.
عايساعالي سەيتاق
***
اسىل تەجدٸ توت باسپاس,
شەكپەن ساندىقتا سارعايماس,
كەرٸ ەمەندەر سىقىرلار,
جاس قايىڭدار مايىسار,
زامان زامانمەن كٶرٸسەر,
ادام اداممەن جىلاسار,
اي ٶلمەس, جاڭاسى تۋار,
جەبە سىنباس, زۋلاپ ۇشار,
بەرٸ وڭالار, ەي, دٷنيە,
تۇران جولبارىسى قايتا تۋماس -
عاسىر كٶزٸندەگٸ شەر بولىپ قالار!
ەرلان جٷنٸس
***
شەر-حان
كٶزٸن سۇمدىق شەل باسقاندار بار,
كٶكٸرەگٸن شىندىق شەر باسقاندار بار,
ۇلت ٷستٸنەن ۇپايىن تٷگەندەپ,
ۇيالماي-قىزارماي جەر باسقاندار بار!
بٸر كەم دٷنيە!..
قۇلقىن دەپ جەڭٸن تٷرەتٸندەر بار,
ۇلتىم دەپ ٶمٸر سٷرەتٸندەر بار,
ٷرٸپ كەپ ٸشٸپ, شايقاپ كەپ تٶگٸپ,
ٷيٸنە قارسى ٷرەتٸندەر بار!
بٸر كەم دٷنيە!..
ەردٸڭ ارقاعا باتاتىنى بار,
سارتتىڭ سىرتتان ساتاتىنى بار,
باتىر سوندا دا مولاسىمەن-اق,
جاۋدان جەر قورعاپ جاتاتىنى بار!
بٸر كەم دٷنيە!..
ميراس اسان
***
قانجارىم ەدٸ تٸلٸپ تٷسەتٸن,
قىرانىم ەدٸ ٸلٸپ تٷسەتٸن.
كٶكجالىم ەدٸ تٷرٸپ تٷسەتٸن,
ۇلتىما دارا ۇلىق كٸسٸ ەدٸ!
مەنمەنسٸگەندٸ ىقتىرا بٸلەتٸن,
تايعاناقتاردى بۇقتىرا بٸلەتٸن.
ىنتىماعى بار ىقىلاستىلارعا,
اقيقات سٶزٸن ۇقتىرا بٸلەتٸن.
قۇدايدى تانىپ مويىنداعان ادام,
پەندەلٸك نەپسٸگە بوي ۇرماعان ادام.
ادامدىق اردى تۋ ەتٸپ ۇستاپ,
جٷرەكتە قازاق, ويىندا عالام...
ىعاتىن ەدٸ كٶلەڭكەسٸنەن,
اسىپ اعاتىن كەمەر تٶسٸنەن.
مەنٸمەن كەتتٸ مەڭگٸلٸگٸنە,
قازاقيياداي كەڭ ٶلكەسٸنەن.
دەۋلەتبەك بايتۇرسىنۇلى
