قۇرمەتتٸ شەر اتا, سٸز قازٸر بٸزدٸڭ ٷستٸمٸزدەن جاي عانا باقىلاپ, شەرمەندە بوپ «وپاسىزدار-اي...» دەپ وتىرعان شىعارسىز?! قۇداي تاعالانىڭ ويلاپ تاپقان ٶمٸرٸ مەن باقيى, جازمىشى مەن وزمىشى بولماسا ورتامىزعا قايتا تٸرٸلٸپ كەپ «قىزىل جەبە» بوپ اتىلىپ, مايلى جٸلٸكتٸ جاقسى كٶرەتٸندەردٸ كٶكجەلكەدەن ۇرىپ قۇستىرار ەدٸڭٸز. وعان ەش كٷمەنٸم جوق!
كەزٸندە شىمبايىڭىزعا باتىپ شىمىرلاتقان, جٷرەگٸڭٸزدٸ جانشىپ جىلاتقان ەلدٸڭ مۇڭىن, مىڭمەن جالعىز الىسىپ جٷرٸپ, مٸنبەردەگٸلەرگە قورىقپاي جەتكٸزدٸڭٸز. قۇتتى كرەسلوڭىزدان قوتارىپ الىپ تاستاعىسى كەلگەندەرگە: «قىزمەت دەگەن تٶلەگەننٸڭ كٶكجورعاسى. ەرتەڭ بٸر بەكەجان شىعىپ مٸنەدٸ دە كەتە بارادى. الام دەسەڭدەر, تالاسپايمىن!» دەگەن كەسٸمدٸ سٶزٸڭٸز دە ەل ەسٸندە. قازٸر سونى ۇعار شەنەۋنٸك جوق. ويلارى ەلٸ سول, ورتاعاسىرلىق تەڭٸز قاراقشىلارىنىڭ ساناسى دەرەجەسٸندە تۇر. تٷك ٶزگەرمەدٸ, شەر اتا. جەر مەن كٶككە كٶك تيىندا پايداسى جوق جيىنداردا, كٶكٸرەگٸنە مىڭ سالپىنشاعىن ٸلٸپ الىپ, سٶلكەبايلارىن سٷيرەتٸپ جٷرگەن اتقامٸنەرلەر كٶبەيدٸ. كٶزدەرٸن كيٸز شورمەن تاڭىپ العان. بالاپاندارىن كٶلبەگەيلەپ جٷرگەن انالارعا كٶلگٸرسٸپ سٶيلەيدٸ. بٸر اياعى تٶردە, بٸر اياعى كٶردە جٷرگەن قارييالار ەكٸمدەردٸڭ ەسٸگٸن ەڭكەيٸپ اشىپ, ٸشٸنە ەنتەلەي كٸرٸپ شىندىقتى شىڭعىرتىپ ايتىپ جاتسا «...ەسٸ اۋىسقااااااان دەپ...» كٷلەدٸ. بۇل مەسەلەنٸ سٸز دە كامال اتاما جازعان حاتىڭىزدا ايتتىڭىز. بٸراق باياعى جارتاس سول جارتاس. شەر اتا-اۋ, قاريياسىن قادٸر تۇتىپ, اناسىن ارداقتاعان ەل ەدٸك قوي. ەز بوپ بارامىز...
ەردٸڭ جاسى ەلۋگە كەلگەن اعالارىمىز قىز قىرقىننىڭ قىزىعىن قىرشىپ, ساۋنادان «ساۋمال» ٸشكەنٸن مەرتەبە كٶرەدٸ. باتا بەر دەسەڭ تٸلەك ايتىپ, تٸلەك جاۋدىر دەسەڭ قولىن جايىپ باتا بەرەدٸ.
شەر اتا, باتا مەن تٸلەكتٸ اجىراتا المايتىن اعالار كٶبەيدٸ. ولار ەرتەڭ قانداي قارييا بولادى?
اتا-بابامىز اق بٸلەكتٸڭ كٷشٸمەن, اق نايزانىڭ ۇشىمەن ساقتاپ قالعان جەر انامىزدىڭ كٶيلەگٸ جىرتىلىپ, كٶرٸنگەن كٶز سٷزٸپ, ومىراۋى مەن بالتىرى ايعىز-ايعىز بولماق تٷگٸلٸ, جەلپٸلدەگەن جەزٶكشەنٸڭ كٷيٸن كەشٸپ وتىر. كەزٸندە بيتٸن سىعىپ, قانىن جالاپ وتىرعان قاراقىتاي ۇرىعىن شاشىپ جاتىر. جەر انامىزدىڭ جاتىرىنا جٷز جىلدىق ەمەس, مىڭ جىلدىق جارا تٷستٸ.
شەر اتا, ٶزٸڭٸز شەت جاعاسىن كٶرٸپ كەتكەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ قادٸرسٸز قارۋعا اينالدىرىپ, جەلٸن شىعارىپ جاتىر. اسىرا دٸنشٸلدەر نوقتالاپ مٸنٸپ الدى. ۇلتتىق نيگيليستەر بٸر وق شىعارماي ۇلت ساناسىن ۋلاپ, شىن يماندارىن توناپ جاتىر. قازاق دەگەن حالىقتىڭ تٷپ قازىعىن سۋىرىپ, كٸندٸگٸن ٷزٸپ تاستاعىسى كەلەدٸ. اقىلىن – ايران, ويىن – ويران قىلدى. قازٸر سٸز ورتامىزدا بولىپ ويىڭىزدى, ٸشكٸ شەرٸڭٸزدٸ شىعارىپ بەرٸن جازساڭىز ايلاپ, جىلداپ پاراقشاڭىز بۇعاتتالىپ تۇراتىن شىعار.
شەر اتا, ٶزٸڭٸز زارلاپ ايتىپ كەتكەن جەمقورلىق, ۇرلىق-قارلىق, پاراقورلىققا حالىقتىڭ ەتٸ ٷيرەندٸ. كامال اتاما جازعان حاتىڭىزدا شەكسپيردٸڭ مىنا بٸر دانالىعىن تٸلگە تيەك ەتٸپ ەدٸڭٸز: «قىلمىستى التىنمەن كٶمكەرٸپ قويساڭ, زاڭنىڭ نايزاسى مايىسىپ قالادى». راسىندا, زاڭنىڭ نايزىسى مايىسقاق مەملەكەتتٸڭ ٸرگەتاسى بەكەم بولا قويار ما ەكەن?! مىنا بٸر قاداپ ايتقان مىسالىڭىزدىڭ دا تٸل ۇشىنا كەلٸپ تۇرعانىن قاراڭىزشى: «ٶرمەكشٸنٸڭ تورىنا تٷسسە – شىبىن-شٸركەي عانا تٷسەدٸ. ال ارا, سونا دەگەندەر ول توردى ەلەڭ قىلماي بۇزىپ كەتە بەرەدٸ». سول توردى ەلەڭ قىلمايتىندار قارا حالىقتى التىن ساندىقتىڭ ٷستٸندە جالاڭبۇت وتىرعىزىپ, كٸلتٸن بەرمەي وتىر. ال ٶزدەرٸ ايۋدىڭ اۋزىندا جٷرٸپ, بٷيٸرٸنە ايداھاردىڭ تٸسٸ باتىپ جاتقانىن سەزبەيدٸ.
شەر اتا, بٷگٸندە امەريكاعا اعىلىپ, ەۋروپاعا ەنتەلەي كٶشٸپ, ارابستانعا اسىعىپ جٷرگەن قازاق كٶبەيدٸ. شەت مەملەكەتتە جٷرٸپ كٶپ نەرسەنٸ بايقادىم, ويعا تٷيدٸم. ولار اقشانىڭ زارى, تاماقتىڭ قامىمەن كەتٸپ جاتقانى بەسەنەدەن بەلگٸلٸ عوي. ەرتەڭ وسى قانداستارىمىز 30-40 جىلدان سوڭ ەلٸنە ٶتە پاراساتتى, بٸلٸمدٸ, سالت-دەستٷرٸن جوعالتپاعان, بٸلٸكتٸ مامان بولىپ ورالاتىنىنا بەك سەنٸمدٸمٸن. «ولار قايتا ورالادى!» دەگەن سەنٸم مىنا بٸر وقيعادان سوڭ پايدا بولدى. اقش-تا جٷرگەندە 10-20 جىلدان بەرٸ سول جەردٸ پانالاعان قازاق وتباسىلارىمەن تانىستىم. بالالارىنا انا تٸلٸنەن ساباق بەردٸم. اتا-انا سەبيلەرٸنٸڭ امەريكالىق بولىپ بارا جاتقانىنا الاڭدايدى, قورقادى. كٶبٸسٸ ۇرپاعىمنىڭ بولاشاعى ٷشٸن تٷبٸندە ەلگە ورالامىز دەپ كەسٸپ ايتتى. ٸشكەن سۋ, جۇتقان اۋا, جەگەن اس, باسىپ جٷرگەن توپىراق تا ادامنىڭ فيزيولوگيياسى مەن تٷر-سيپاتىنا قاتتى ەسەر ەتەدٸ ەكەن عوي. بالاپاندار قوي كٶزدٸ, بيداي ٶڭدٸ, قارا دومالاق قالىپتان تايىپ بارادى. بٸراق مەنٸ الاڭداتانىنى بۇل ەمەس. ويلانتاتىنى, شيرەك عاسىردان سوڭ قازاقستان قانداستارىمىزدىڭ ٷشٸنشٸ كٶشٸن قارسى الۋعا قاۋقارى جەتە مە? (العاشقى كٶش كەڭەس ٷكٸمەتٸندە بولدى. ەكٸنشٸ, تەۋەلسٸزدٸك العان سوڭ ەلباسىنىڭ تٸكەلەي تاپسىرماسىمەن بولعان كٶش) ەلدە, قازٸرگٸدەي زار جىلاتىپ قويا ما? مٸنە, شەر اتا, مەنٸڭ ۋايىمىم وسى.
شەر اتا, سٸزگە جازعان بۇل حاتىم شەرلٸ دە زارلى, مۇڭدى دا قايعىلى بولدى. كەشٸرٸم سۇرايمىن. اۋرۋىمدى جاسىرعىم كەلمەيدٸ. قازٸر قازاق دالاسى شىڭعىس حاننىڭ جورىعى تاپتاپ ٶتكەندەي كٶرٸنٸستە تۇر. ەر قازاقستاندىق موينىنا قارىز قارعىباۋىن تاعىپ الدى. قارىز-قارعىباۋى تارتىلعان سايىن تٷنشىعىپ جاتىرمىز. بٸلگٸشتەر بيلٸك پەن ەكونوميكاعا رەفورما كەرەك دەيدٸ. بٸراق ٶزٸڭٸز شەگەلەپ ايتىپ كەتكەندەي بٸزدٸڭ سانامىزعا رەفورما كەرەك.
شەر اتا, وسى حاتىم سٸزگە جەتكەن بولسا كامال اتاما دا وقىتىڭىزشى. كٶرسٸن. ول كٸسٸگە دە حات جازىپ جاتقانىمدى ەسٸنە سالىپ قويىڭىزشى. الداعى كٷندەرٸ جٶنەلتەمٸن.
شەر اتا, مەندە ەت پەن سٷيەكتەن جارالعان جانمىن عوي. ٷمٸتتەنەمٸن. ٷمٸتتەنەمٸز. ٶيتكەنٸ بٸز, ۇلى تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ قۇرداسىمىز. قازاقستاننىڭ سٷيەم-قارىس جەرٸنەن التىن اعىپ, كٷمٸس تامشىلاپ وعان تەك بٸزدەر عانا شومىلىپ راحاتتانىپ جاتقانىمدى ەلەستەتتەمٸن. تٷسٸمدە ەربٸر تٷيٸر كٶكٶنٸسٸ مەن جيدەگٸنەن سىڭعىر-سىڭعىر تەڭگە ساۋىلداپ جاتقانىن كٶرەمٸن.
شەر اتا, كەلەسٸدە كٸلەڭ قاسٸرەتتٸ ەمەس, جارقىن-جارقىن جاقسىلىقتاردى جازۋعا ۋەدە بەرەم.
ساۋ بولىڭىز!
سەلەممەن - بالاڭىز تەۋٸربەك,
اتىراۋ قالاسى, دەندەر اۋدانى
