5-6 جەلتوقساندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ شاقىرۋىمەن ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸ شاۆكات ميرزييوەۆ قازاقستانعا كەلەدٸ. وسى ساپار قارساڭىندا «Egemen Qazaqstan» اق پرەزيدەنتٸ دارحان قىدىرەلٸ ٶزبەكستان باسشىسىمەن سۇحباتتاسقان بولاتىن. وسى ورايدا ۇلت پورتالى سۇحباتتىڭ تولىق مەتٸنٸن وقىرمان نازارىنا ۇسىنادى.
– قۇرمەتتٸ شاۆكات ميرومونوۆيچ, بٸزدٸڭ باسىلىمعا سۇحبات بەرۋگە كەلٸسكەنٸڭٸز ٷشٸن العىسىمىز شەكسٸز.
بٷگٸندە ٶزبەكستان بارلىق باعىتتار بويىنشا كەرەمەت دامۋ قارقىنىن كٶرسەتٸپ وتىر. بەس جىل بارىسىندا ٶزبەكستان جاڭا ساياساتتىڭ ارقاسىندا ورتالىق ازييانىڭ بارلىق ەلٸمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتا الدى. يناۋگۋراتسييادا سٶيلەگەن سٶزٸڭٸزدە بۇل ٶڭٸر سٸزدٸڭ ەلٸڭٸز ٷشٸن باسىمدىق بولىپ تابىلاتىنىن تاعى دا ايتتىڭىز. جاڭا ٶزبەكستاننىڭ دامۋ ستراتەگيياسىندا قازاقستان قانداي ورىن الادى?
– ەڭ الدىمەن ٶزبەكستاننىڭ جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان قايتا قۇرۋلار نەتيجەسٸندەگٸ قارقىندى دامۋىنا جوعارى باعا بەرگەنٸڭٸز ٷشٸن العىس ايتقىم كەلەدٸ.
پرەزيدەنت رەتٸندەگٸ قىزمەتٸمنٸڭ العاشقى كٷندەرٸنەن باستاپ بٸز الدىمىزعا ەلدٸ جاڭعىرتۋ جەنە ونىڭ ٸلگەرٸلەۋٸنە قولايلى جاعدايلاردى قالىپتاستىرۋ مٸندەتٸن قويىپ وتىرمىز. وسى ماقساتتا 2017-2021 جىلدارى مەملەكەتتٸك جەنە قوعامدىق قۇرىلىس جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ, زاڭ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ جەنە سوت-قۇقىقتىق جٷيەنٸ ودان ەرٸ رەفورمالاۋ, ەكونوميكانى دامىتۋ جەنە ىرىقتاندىرۋ, ەلەۋمەتتٸك سالا, قاۋٸپسٸزدٸكتٸ, ۇلتارالىق كەلٸسٸم مەن دٸني تٶزٸمدٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق تەڭگەرٸمدٸ, ٶزارا تيٸمدٸ جەنە سىندارلى سىرتقى ساياساتتى جٷزەگە اسىرۋ سيياقتى بەس باسىم باعىت بويىنشا ٸس-قيمىل ستراتەگيياسىن جٷزەگە اسىردىق.
بٷگٸنگٸ تاڭدا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان اۋقىمدى, دەيەكتٸ جەنە جٷيەلٸ دەموكراتييالىق رەفورمالار ەرەكشە سيپاتقا يە بولدى.
بٷگٸن وسى باعىتتىڭ قيسىندى جالعاسى رەتٸندە بٸز جاڭا ٶزبەكستاندى دامىتۋ ستراتەگيياسىن ەزٸرلەدٸك. ونداعى ورتالىق ورىندارى ۇلتىنا, تٸلٸنە جەنە دٸنٸنە قاراماستان, ەربٸر ازاماتتىڭ زاڭدى مٷددەلەرٸ مەن ەل-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتەتٸن حالىقتىق جەنە ٸزگٸلٸكتٸ مەملەكەت قۇرۋ, ەركٸن ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ, بٸر سٶزبەن ايتقاندا, «ادامنىڭ ار-نامىسى مەن قادٸر-قاسيەتٸ جولىندا» دەگەن باسىم قاعيداتىمىزدى تولىق جٷزەگە اسىرۋ مٸندەتتەرٸن الادى. ەندٸ بٸز ٶز ٸس-ەرەكەتٸمٸزدٸ «ادام – قوعام – مەملەكەت» جاڭا پاراديگماسى اياسىندا ۇيىمداستىرىپ جاتىرمىز.
بٸز ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ٶسۋ قارقىنىن ارتتىرۋ, جەكە سەكتوردى ىنتالاندىرۋ جەنە ونىڭ ٷلەسٸن ارتتىرۋ ارقىلى ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمىندا جان باسىنا شاققانداعى ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ تۇراقتى ٶسۋٸن قامتاماسىز ەتەمٸز, سونداي-اق تٸكەلەي شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ ارقىلى 2030 جىلعا قاراي ٶزبەكستان جان باسىنا شاققانداعى تابىسى ورتاشا دەڭگەيدەن جوعارى بٸرقاتار مەملەكەتتٸڭ قاتارىنا كٸرە الادى. بۇل رەتتە ەلٸمٸزدە تىنىشتىق پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ, زاڭنىڭ ٷستەمدٸگٸ, ەدٸل ەلەۋمەتتٸك ساياساتتى جٷزەگە اسىرۋ, سونداي-اق رۋحاني-بٸلٸم سالاسىنداعى رەفورمالاردى كٷشەيتۋدەگٸ جۇمىسىمىزدىڭ باستى ٶلشەمٸ «جاڭا ٶزبەكستان – اعارتۋشى قوعام» كونتسەپتسيياسى بولىپ قالا بەرمەك.
«ٸس-قيمىل ستراتەگيياسىنان – دامۋ ستراتەگيياسىنا» يدەياسىن ٸسكە اسىرۋ شەڭبەرٸندە بٸز ورتالىق ازييا ايماعىندا ٶزارا تٷسٸنٸستٸك پەن قۇرمەت, تاتۋ كٶرشٸلٸك پەن ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸك اتموسفەراسىن نىعايتۋ باعىتىن جالعاستىرۋ نيەتٸندەمٸز. بۇل ماقساتتارعا قول جەتكٸزۋ ەڭ جاقىن كٶرشٸلەرٸمٸز – ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸمەن ٶزارا ٸس-قيمىلسىز مٷمكٸن ەمەس ەكەنٸ سٶزسٸز.
قازاقستان بۇل قاتاردا ٶتە ماڭىزدى ورىن الادى, بايىپتى ساياسي, قارجىلىق, ەكونوميكالىق, دەموگرافييالىق ەلەۋەتكە يە, سونىمەن قاتار ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ مەن حالىقتارىن جاقىنداستىرۋعا مٷددەلٸ.
وسى تاريحي ٷدەرٸستەردە زامانىمىزدىڭ ٸرٸ مەملەكەت جەنە ساياسي قايراتكەرٸ, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ سٸڭٸرگەن ەڭبەگٸ زور ەكەنٸن ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ.
ەرٸپتەسٸم, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆپەن ەڭگٸمەلەرٸمٸزدە جەنە كەلٸسسٶزدەرٸمٸزدە مەن ەرقاشان ٶز حالقىنىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە بٷكٸل ٶڭٸرٸمٸزدٸڭ يگٸلٸگٸ ٷشٸن بەلسەندٸ جەنە سىندارلى جۇمىس ٸستەۋگە دەگەن ۇمتىلىستى سەزٸنەمٸن.
قازاقستان ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋلەرٸن ٶتكٸزۋدٸ بٸرٸنشٸ بولىپ قولدادى, بەسجاقتى كٶرشٸلەستٸك تۋرالى كەلٸسٸمشارتقا قول قويۋ تۋرالى باستاما كٶتەردٸ جەنە ححٸ عاسىردا ورتالىق ازييانىڭ تۇراقتى دامۋى جولىنداعى ىنتىماقتاستىق وسىعان باعىتتالعان باستامالاردى جٷزەگە اسىرۋعا بەلسەندٸ ىقپال ەتتٸ.
ەرينە ٶڭٸرٸمٸزدٸڭ بولاشاعى, ايماقتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ تەرەڭدەتۋ كەلەشەگٸ, سونداي-اق بٷكٸل ورتالىق ازيياداعى دامۋ, ٶركەندەۋ جەنە تۇراقتىلىق ٶزبەك-قازاق قاتىناستارىنىڭ نىعايۋىمەن بايلانىستى.
– سٶزسٸز, بۇل مەسەلەدە بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸزدٸڭ كٶشباسشىلارىنىڭ رٶلٸ ٶتە ماڭىزدى, ٶيتكەنٸ ولاردىڭ ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىقتىڭ ستراتەگييالىق باعىتتارىن انىقتاۋعا تٸكەلەي قاتىسى بار. الداعى ساپاردان نە كٷتەسٸز? جوسپارلانعان سەرپٸندٸ شەشٸمدەر بار ما?
– ٶزبەكستان مەن قازاقستان ورتاق تاريح, مەدەنيەت, دەستٷرلەر بايلانىستىراتىن جاي عانا تاتۋ كٶرشٸلەر عانا ەمەس, عاسىرلىق دوستىعى بار, سونىمەن بٸرگە ٶتە جاقىن, باۋىرلاس ەلدەر. بٸزدٸڭ حالىقتاردى اجىراماس رۋحاني جەنە وتباسىلىق بايلانىستار, ۇمتىلىستار بٸرٸكتٸرەدٸ, ورتاق ۋايىمدارمەن, ٷمٸتتەرمەن ٶمٸر سٷرەدٸ.
بٸز سٶز ەتٸپ وتىرعان ٶڭٸرٸمٸزدەگٸ سول تاريحي وڭ ٶزگەرٸستەر ٶزبەك-قازاق قاتىناستارىندا ٶتە ايقىن كٶرٸندٸ. سوڭعى بەس جىل ٸشٸندە بٸزدٸڭ ستراتەگييالىق ديالوگ پەن ۇدايى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىعىمىز ٶڭٸردەگٸ بەرٸك تاتۋ كٶرشٸلٸك ەرٸپتەستٸكتٸڭ ٷلگٸسٸنە اينالدى. ونىڭ نەتيجەلەرٸ بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸز تۇرعىندارىنىڭ بارلىق دەڭگەيدە, اتاپ ايتقاندا, ساۋدا جەنە بيزنەس, عىلىم مەن بٸلٸم, مەدەنيەت جەنە سپورت سالالارىندا نەعۇرلىم ەركٸن ٶزارا ٸس-قيمىل جاساۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولعانىنان دا كٶرٸنەدٸ.
بٸزدٸڭ ازاماتتار تاشكەنت پەن نۇر-سۇلتاننىڭ ٶزارا قارىم-قاتىناستى جان-جاقتى نىعايتۋ جەنە تەرەڭدەتۋ ماقساتىندا ۇستانعان باعىتىنا ٷلكەن ىقىلاسپەن قارايدى. بۇل تۋرالى ماعان كٶپتەگەن ٶزبەكستاندىق تاياۋداعى سايلاۋ ناۋقانى كەزٸندە ايتتى. حالىق بٸزدەن دوستىق پەن تاتۋ كٶرشٸلٸك ساياساتىن بەلسەندٸ جالعاستىرۋدى, قازاقستانمەن جەنە ورتالىق ازييانىڭ باسقا دا مەملەكەتتەرٸمەن جان-جاقتى بايلانىستاردى ورناتۋدى كٷتەدٸ.
بۇل پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكەۋمٸزگە ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەيدٸ. بٸز ىنتىماقتاستىقتىڭ قانداي اسپەكتٸلەرٸن, بۇل ەكٸ ەلدٸڭ جەنە بٷكٸل ايماق حالىقتارىنىڭ مٷددەلەرٸنە ساي بولۋى ٷشٸن بٸرٸنشٸ كەزەكتە قانداي جوسپارلاردى جٷزەگە اسىرۋ قاجەت ەكەنٸن جاقسى بٸلەمٸز, ەلٸ تولىق اشىلماعان قىرىن ەرقاشان اشىق تالقىلايمىز.
ەرينە بۇل جولى قازاقستان پرەزيدەنتٸ ەكەۋمٸز ەكٸجاقتى جەنە ٶڭٸرلٸك كٷن تەرتٸبٸندەگٸ كٶپتەگەن ٶزەكتٸ مەسەلەنٸ قاراستىرىپ, ٶزبەك-قازاق قارىم-قاتىناستارىن جاڭا, بۇدان دا جوعارى دەڭگەيگە شىعارۋ ٷشٸن پراكتيكالىق قادامدار جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ساپاردىڭ كٷن تەرتٸبٸندە ساياسي ديالوگتى ودان ەرٸ تەرەڭدەتۋ, ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ, ونىڭ ٸشٸندە ەكٸ ەلدٸڭ ٶڭٸرلەرٸ اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسييالىق جەنە باسقا دا تٷرلٸ سالالاردا بٸرلەسكەن جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ, مەدەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى جەنە تۋريستٸك بايلانىستاردى جانداندىرۋ, ەسٸرەسە پاندەمييا سالدارىن ەڭسەرۋ مەسەلەلەرٸ قامتىلعان.
ەكٸ ەل ازاماتتارىنىڭ بٸلٸم جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرۋ, ٶزارا بارىس-كەلٸستەرٸنە قولايلى جاعداي جاساۋ شارالارى قاراستىرىلۋدا. سونىمەن قاتار ورتاق سىن-قاتەرلەر مەن قاتەرلەرگە قارسى كٷرەستە ەرٸپتەستٸكتٸ نىعايتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ماڭىزدى قۇجاتتار قابىلدانادى.
– قازاق-ٶزبەك ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ جوعارى دامۋ ديناميكاسى بٷگٸندە بارلىق سالادا بايقالادى. مۇنداي نەتيجەلەرگە جەتۋگە قانداي مەحانيزمدەر مەن قۇرالدار كٶمەكتەستٸ?
– سوڭعى جىلدارى ەلدەرٸمٸز اراسىنداعى ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸك ٷلكەن پراكتيكالىق مازمۇنعا تولى بولدى. بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەر ارقىلى سەنٸم مەن سىندارلى ىنتىماقتاستىقتىڭ مٷلدەم جاڭا اتموسفەراسى قالىپتاسۋدا. ولار جىلدار بويى قوردالانىپ كەلە جاتقان مەسەلەنٸڭ شەشٸمٸن تابۋدا. وسىنىڭ بارلىعى ەكٸجاقتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ساپالى جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋعا, ساۋدا-ينۆەستيتسييالىق, كٶلٸك-كوممۋنيكاتسييا, كووپەراتسييا جەنە ٶندٸرٸستٸك بايلانىستاردى دەيەكتٸ تٷردە كەڭەيتۋ ٷشٸن قولايلى جاعدايلار جاسايدى.
پرەمەر-مينيسترلەردٸڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن ٶزبەكستان مەن قازاقستان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جٶنٸندەگٸ ٷكٸمەتارالىق كوميسسييا نەتيجەلٸ جۇمىس ٸستەۋدە. ٶزدەرٸڭٸزگە بەلگٸلٸ, جۋىردا تٷركٸستان قالاسىندا ونىڭ كەزەكتٸ وتىرىسى, سونداي-اق ەكٸ ەل ٶڭٸرلەرٸنٸڭ فورۋمى ٶتٸپ, نەتيجەسٸندە كەلەشەگٸ زور ىنتىماقتاستىقتى, كووپەراتسييالىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ بويىنشا كەلٸسٸمدەر مەن كەلٸسٸمشارتتاردىڭ قوماقتى پاكەتٸنە قول قويىلدى.
مينيسترلٸكتەر مەن كەڭسەلەر دەڭگەيٸندەگٸ كەزدەسۋلەر تۇراقتى سيپاتقا يە بولدى. شەكارا بايلانىستارى كەڭەيٸپ, تەرەڭدەي تٷسۋدە, ەكونوميكالىق قاتىناستاردى ارتتىرۋدىڭ جاڭا تەتٸكتەرٸ قالىپتاسۋدا. وسى كٷندەرٸ نۇر-سۇلتاندا بٸرلەسكەن بيزنەس-فورۋم ٶتەدٸ, ٶزبەك جەنە قازاقستاندىق كەسٸپكەرلەر كەزدەسەدٸ.
ٶزبەكستان مەن قازاقستان تابيعي ەكونوميكالىق سەرٸكتەستەر ەكەنٸن, بٸزدٸڭ ەكونوميكالارىمىز بٸرٸن-بٸرٸ تولىقتىراتىنىن ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ.
بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸزدٸڭ ەلەۋەتٸ ٶنٸمدەردٸ ٶزارا جەتكٸزۋدٸڭ نومەنكلاتۋراسى مەن كٶلەمٸن ايتارلىقتاي كەڭەيتۋ ٷشٸن جەتكٸلٸكتٸ سۇرانىسقا يە. مەسەلەن, بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرٸ تاۋار اينالىمى 40 پايىزعا دەرلٸك ارتىپ, جىل سوڭىنا دەيٸن 4 ميلليارد دوللارعا جەتەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە – بۇل بٸزدٸڭ ساۋدا قارىم-قاتىناستارىمىز ٷشٸن رەكوردتىق كٶرسەتكٸش. بٸراق بۇل شەكتٸ مەجە ەمەس. ەكونوميكالاردىڭ ەلەۋەتٸ بٸزگە بولاشاقتا 10 ميللياردتىق ماقساتتى باتىل قويۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ٶنەركەسٸپتٸك كووپەراتسييا سالاسىنداعى جوبالار سەتتٸ جٷزەگە اسىرىلۋدا. اتاپ ايتقاندا, قوستانايدا قازاقستانداعى ساتىلىم بويىنشا جەتەكشٸ ورىندارعا كٶتەرٸلگەن اۆتوموبيلدەر, سونداي-اق اۆتوبۋستار مەن اۋىلشارۋاشىلىق ماشينالارىن بٸرلەسٸپ شىعارۋ جولعا قويىلعان. تٷركٸستان مەن شىمكەنتتە زاماناۋي توقىما كەسٸپورىندارى ٸسكە قوسىلىپ, تۇرمىستىق تەحنيكالار شىعارىلۋدا. ال مۇنداي مىسالدار ٶتە كٶپ.
بٷگٸندە ٶزبەكستاندا قازاقستاندىق كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن ەكونوميكا مەن ەلەۋمەتتٸك سالانىڭ بارلىق دەرلٸك باعىتىن قامتيتىن 1000-نان استام كەسٸپورىن جۇمىس ٸستەيدٸ.
ەلٸمٸزدٸڭ ٶڭٸرلەرٸندەگٸ فيليالدار جەلٸسٸن كەڭەيتٸپ جاتقان ٶزبەكستاندا قازاقستاندىق «تەڭگە بانكٸ» ەكٸ جىلدان استام جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ.
حيمييا, فارماتسەۆتيكا ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ, ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى كلاستەرلەرٸن قۇرۋ, اۆتوموبيل ٶندٸرٸسٸن جەرگٸلٸكتەندٸرۋ سيياقتى كٶپتەگەن بولاشاعى زور ٸرٸ جوبا جاسالۋ ٷستٸندە.
بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸزدٸڭ گەوستراتەگييالىق جاعدايىنا سٷيەنە وتىرىپ, ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ ماڭىزدى سالاسى كٶلٸك-لوگيستيكالىق سەكتور بولىپ سانالادى. ەڭگٸمە ٷشقۇدىق – قىزىلوردا تەمٸر جولىن سالۋ, سونداي-اق تٷركٸستان – تاشكەنت باعىتىنداعى جوعارى جىلدامدىقتى قاتىناستى ٸسكە قوسۋ سيياقتى ماڭىزدى جوبالار تۋرالى بولىپ وتىر.
سوڭعى جىلدارى تەمٸر جول جەنە اۆتوموبيل جٷك تاسىمالىنىڭ كٶلەمٸ ايتارلىقتاي ٶستٸ. ەۋە قاتىناسى تولىعىمەن قالپىنا كەلتٸرٸلگەنٸن ايتا كەتۋ كەرەك.
تاۋار اينالىمىنىڭ ۇلعايۋى, ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا باعىتتارىنىڭ دامۋى ٶزبەكستان مەن قازاقستان حالىقتارىنىڭ مٷددەلەرٸنە قىزمەت ەتەتٸنٸ سٶزسٸز.
– قازاق پەن ٶزبەك ەجەلدەن دوستىق پەن كەلٸسٸمدە ٶمٸر سٷرگەن. بٸزدٸ ورتاق تاريح, مەدەنيەت جەنە دٸن, ۇقساس سالت-دەستٷرلەر بٸرٸكتٸرەدٸ. مەدەني-گۋمانيتارلىق الماسۋ ەلدەرٸمٸزدٸڭ جۇرتشىلىعى اراسىندا ەرقاشان ٷلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. ەكٸ حالىقتىڭ وسىنداي رۋحاني تارتىلىسىن قالاي تٷسٸندٸرە الاسىز?
– مەن سٸزبەن تولىقتاي كەلٸسەمٸن. وسى جەردە ەجەلدەن قاتار ٶمٸر سٷرگەن حالىقتارىمىزدىڭ تاريحى بٸر عانا مىڭجىلدىقپەن شەكتەلمەيدٸ. بٸزدٸ ەرقاشان دوستىق, ٶزارا قولداۋ بٸرٸكتٸرەدٸ. بٸزدەگٸ تاريح پەن ٶركەنيەت ورتاقتىعى, تٸلدٸك تۋىستىق, رۋحاني قۇندىلىقتار ارامىزداعى مىزعىماس تاتۋلىق پەن كەلٸسٸمدٸ, ٶزارا سىيلاستىقتى, ەلدەرٸمٸز بەن حالىقتارىمىزدى ودان ەرٸ جاقىنداستىرۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
ٶزبەكتەردە «ۋزوق قاريندوشدان ياقين قўشني افزال» («الىستاعى اعايىننان جانىڭداعى كٶرشٸ ارتىق»), قازاقتاردا «تۋىسى جاقىن جاقىن ەمەس, قونىسى جاقىن – جاقىن» («تۋىستىقتان تاتۋلىق كٷشتٸ») دەگەن ماقال بار. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, اللا تاعالانىڭ ٶزٸ بٸزگە باعا جەتپەس نىعمەت – تاتۋ-تەتتٸ ٶمٸر سٷرۋدٸ, كٶرشٸلەس, جاقسى دوس, سەنٸمدٸ سەرٸكتەس بولۋدى نەسٸپ ەتتٸ.
ٶزبەكستاندا بٸز قازاقستانمەن دوستىق پەن باۋىرلاستىق بايلانىستاردى جوعارى باعالايمىز جەنە ديالوگ پەن ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ نىعايتۋعا كٷش سالامىز. بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸزدە ٶزبەك پەن قازاقتىڭ ٷلكەن دياسپورالارى تۇرادى. بٷگٸنگٸ تاڭدا 620 مىڭنان استام ەتنوستىق ٶزبەك قازاقستان ازاماتى, ولاردىڭ مۇندا انا تٸلٸندە بٸلٸم الۋىنا, ۇلتتىق سالت-دەستٷردٸ ساقتاۋىنا مٷمكٸندٸك جاسالعان.
ال ٶزبەكستانداعى ەتنوستىق قازاقتاردىڭ سانى 800 مىڭنان اسادى. قازاق تٸلٸ 400-گە جۋىق ورتا مەكتەپتە, سىردارييا, جىزاق, نٶكٸس جەنە ناۋاي پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتارىنىڭ كافەدرالارىندا وقىتىلادى, ٶزبەكستانداعى ەڭ كٶنە گازەتتەردٸڭ بٸرٸ «نۇرلى جول» گازەتٸ شىعادى, تەلە-راديو حابارلارى بەرٸلەدٸ.
بٸزدٸڭ ازاماتتارىمىز – قازاقتار رەسپۋبليكانىڭ دامۋىنا لايىقتى ٷلەس قوسۋدا. ولاردىڭ 700-گە جۋىعى جوعارى مەملەكەتتٸك ناگرادالارعا يە بولعانىن ماقتان تۇتامىز. ولاردىڭ قاتارىندا ٶزبەكستان قاھارماندارى, سەناتورلار مەن دەپۋتاتتار, مينيسترلەر مەن گەنەرالدار, ٸرٸ كەسٸپورىنداردىڭ باسشىلارى بار.
رەسپۋبليكانىڭ حالىق سۋرەتشٸسٸ ورال تاڭسىقباەۆ – قازاق, تاشكەنت قالاسىنىڭ تۋماسى, قازٸر ونىڭ مەموريالدىق مۇراجاي-ٷيٸ جۇمىس ٸستەيدٸ, ٶزبەكستاندا تۇرىپ, جۇمىس ٸستەگەن. تالانتتى مٷسٸنشٸ جولداسبەك قۇتتىمۇراتوۆتىڭ جۇمىسى دا ٶڭٸردە ٷلكەن تانىمالدىلىققا يە.
مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋ – حالىقتارىمىزدىڭ تۋىسقاندىق بايلانىستارىن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى. سونىڭ جارقىن مىسالى 2018 جىلى قازاقستانداعى ٶزبەكستان جىلىنىڭ جەنە 2019 جىلى ٶزبەكستانداعى قازاقستان جىلىنىڭ ٶتكٸزٸلۋٸ بولدى.
عىلىم, بٸلٸم, مەدەنيەت جەنە ٶنەر, سپورت سالالارىندا جالپى باعدارلامالار جٷزەگە اسىرىلۋدا. بۇل بٸزدٸ, ەرينە, قۋانتادى. قوعامدىق ديپلوماتييانى دامىتۋدىڭ جارقىن ٷلگٸسٸ رەتٸندە بۇل ٷدەرٸسكە بار كٷشٸمٸزدٸ سالۋىمىز كەرەك.
– ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ بۇۇ, تمد, شىۇ, اٶسشك, ەقىۇ سيياقتى كٶپتەگەن ٶڭٸرلٸك جەنە حالىقارالىق ۇيىمدارعا قاتىسادى. 2018 جىلدان باستاپ سٸزدٸڭ باستاماڭىزبەن ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋلەرٸنٸڭ مٷلدە جاڭا مەحانيزمٸ ٸسكە قوسىلدى, بۇل رەتتە بٸرٸنشٸ سامميت قازاقستان استاناسىندا ٶتتٸ. سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, بۇل الاڭنىڭ باسقا فورماتتاردان نەگٸزگٸ ايىرماشىلىعى نەدە جەنە قانشالىقتى سۇرانىسقا يە?
– راسىندا دا, سوڭعى جىلدارى ورتالىق ازيياداعى مەملەكەتارالىق قاتىناستاردى نىعايتا وتىرىپ, بٸزدٸڭ سامميتتەر زاماناۋي حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ نەگٸزگٸ قاتىسۋشىلارى سانالاتىن كٶپتەگەن ەلدٸڭ ساياساتكەرلەرٸ اراسىندا ٷلكەن قىزىعۋشىلىق وياتۋدا.
كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋلەردٸڭ ماقساتتارى مەن مٸندەتتەرٸ تۋرالى ٶتە كٶپ جەنە ەگجەي-تەگجەيلٸ ايتىلدى. بۇل تۋرالى مەنٸڭ ەرٸپتەستەرٸم, ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ پرەزيدەنتتەرٸ تالاي رەت ايتقان بولاتىن. باستاما ورتالىق ازييا ەلدەرٸ سىرتقى ٸستەر مينيسترلەرٸنٸڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 72-سەسسيياسى اياسىنداعى مەلٸمدەمەسٸندە جەنە ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارى كونسۋلتاتيۆتٸك كەڭەسٸنٸڭ 2019 جىلدىڭ قاراشاسىندا تاشكەنتتە ٶتكەن كەزدەسۋدٸڭ سوڭىندا قول قويىلعان بٸرٸككەن مەلٸمدەمەسٸندە كٶرٸنٸس تاپتى.
بٸز جاڭا حالىقارالىق ۇيىم نەمەسە ٶز جارعىسى مەن مەملەكەتٷستٸلٸك ورگانى بار قانداي دا بٸر ينتەگراتسييالىق قۇرىلىم قۇرۋعا ۇمتىلمايتىنىمىزدى تاعى دا اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ.
بۇل ايماقتىق كەلٸسسٶزدەر الاڭىنىڭ قىزمەتٸ, قىسقاشا ايتقاندا, ساۋدا-ەكونوميكالىق, ساياسي, قۇقىقتىق جەنە مەدەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتان قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەلەرٸنە دەيٸنگٸ كٶپقىرلى ٶڭٸرلٸك دامۋدىڭ نەگٸزگٸ مەسەلەلەرٸ بويىنشا «ساعاتتاردى تەڭشەۋگە» باعىتتالعان.
بٸز ٶزارا مٷددەلەردٸ ەسكەرۋ, قۇرمەتتەۋ جەنە قولداۋ نەگٸزٸندە بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەر ارقىلى ٶڭٸرلٸك مەسەلەلەردٸ تيٸمدٸ شەشە الاتىنىمىزدى تٷسٸنەمٸز.
بٸزدٸڭ باستى ماقساتىمىز – ورتالىق ازييانى تۇراقتى, اشىق جەنە قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ايماق, سەنٸمدٸ جەنە بولجامدى حالىقارالىق سەرٸكتەس رەتٸندە قالىپتاستىرۋ. ورتالىق ازيياداعى ساياسي ديالوگ پەن مەملەكەتارالىق جاقىنداسۋدىڭ وڭ ٷدەرٸستەرٸ اشىق, سىندارلى ەرٸ ٷشٸنشٸ ەلدەردٸڭ مٷددەلەرٸنە قارسى باعىتتالماعان.
كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋلەر ماڭىزدى فورمات بولىپ ەسەپتەلەدٸ, وندا ٶڭٸردٸڭ بارلىق ەلدەرٸ ٶكٸلدٸك ەتەدٸ. بۇل كەزدەسۋلەردٸڭ نەگٸزگٸ پرينتسيپتەرٸ كونسەنسۋس پەن تەڭدٸك بولىپ سانالادى. بٸزدٸڭ سامميتتەرٸمٸزدٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸنە ولاردىڭ تۇراقتىلىعى, سونداي-اق ٶزارا ەرەكەتتەسۋ مەحانيزمدەرٸنٸڭ كەڭەيۋٸ دەلەل.
سونىمەن, تٷرٸكمەنستاننىڭ اۆازا قالاسىندا ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ سوڭعى كەزدەسۋٸ اياسىندا كٶشباسشى ەيەلدەر ديالوگى, ەكونوميكالىق فورۋم, ۇلتتىق بۇيىمدار كٶرمەسٸ, ۇلتتىق تاعامدار فەستيۆالٸ, ايماق ەلدەرٸنٸڭ ٶنەر مايتالماندارىنىڭ كونتسەرتٸ ٶتتٸ.
ٶزارا ەرەكەتتەسۋدٸ دامىتۋ ٷشٸن قوسىمشا ىنتالاندىرۋلار, مەنٸڭ ويىمشا, ٶڭٸرلٸك پارلامەنتتٸك فورۋم, سونداي-اق ورتالىق ازييا جاستار فورۋمى, ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتى ودان دا تۇراقتى, پروگرەسسيۆتٸ ەتەدٸ جەنە ديناميكالىق سيپاتقا يە ماڭىزدى قۇرالدارعا اينالادى.
جالپى, ورتالىق ازيياداعى جاقىنداسۋ پروتسەستەرٸ بۇل تيٸمدٸ ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىق, سەنٸم مەن ٶزارا تٷسٸنٸستٸكتٸ قالپىنا كەلتٸرۋ, سونداي-اق ٶتە ماڭىزدى, قوردالانعان مەسەلەلەردٸ جەدەل شەشۋ تۋرالى كٶپتەن كٷتكەن سۇرانىسقا جەدەل جاۋاپ. بۇل تەسٸلدٸڭ نەتيجەلەرٸ ەسٸرەسە پاندەمييا كەزٸندە تاڭعالدىردى.
– وسى ورايدا ورتالىق ازييانىڭ بولاشاعىنا قالاي قارايتىنىڭىزدى بٸلگٸم كەلەدٸ?
– كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋلەردٸڭ كٷن تەرتٸبٸنە ەنگٸزٸلگەن مەسەلەلەر اۋقىمى, مەنٸڭ ەرٸپتەستەرٸم – ورتالىق ازييا ەلدەرٸ پرەزيدەنتتەرٸنٸڭ باستامالارى, سونداي-اق وسى سامميتتەر اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان ٸس-شارالار ورتالىق ازييا كەڭٸستٸگٸندەگٸ قاۋٸپسٸزدٸكتٸ جەنە تۇراقتى دامۋدى, بەيبٸتشٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ نەگٸزگٸ باعىت ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
ٶڭٸردەگٸ جالپى ٶزگەرٸستەر, بىتىراڭقىلىقتان بٸرٸگۋگە ەۆوليۋتسييالانۋ وڭ ٷردٸس ەكەنٸ كٷمەنسٸز.
بٷگٸن بٸز ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸنٸڭ قارىم-قاتىناسى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كٶتەرٸلٸپ, اشىق, بولجامدى جەنە تۇراقتى سيپاتقا يە بولدى دەپ ايتا الامىز.
ٶزارا ٸس-قيمىلدى نىعايتۋ جەنە ورتاق مٸندەتتەرٸمٸزدٸ دەيەكتٸ شەشۋ ٶڭٸردٸڭ بارلىق ەلدەرٸمەن جالعاسىن تاباتىنىنا سەنٸمدٸمٸن.
قايتالاپ ايتامىن, بٸزدٸڭ باستى مٸندەتٸمٸز – ورتالىق ازييانى گٷلدەنگەن جەنە تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقان ٶڭٸرگە, سەنٸم مەن دوستىق كەڭٸستٸگٸنە اينالدىرۋ.
ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىق فورماتتارىنىڭ تابىستى دامۋىنىڭ ەلەمدٸك تەجٸريبەسٸ ولاردىڭ ٶزەگٸندە گەوگرافييالىق جاقىندىق, تاريحي تۇتاستىق, ساۋدا-ەكونوميكالىق, مەدەني جەنە ٶركەنيەتتٸك بايلانىستار عانا ەمەس, سونىمەن قاتار تىعىز سەرٸكتەستٸكتٸڭ ٶسٸپ كەلە جاتقان ٶزارا پايداسى سىندى فاكتورلار دا جاتقانىن كٶرسەتەدٸ.
مۇنداي شوعىرلانۋ حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا, باسقا ەلەممەن قارىم-قاتىناس پەن ٶزارا بايلانىستى جاقسارتۋعا كٶمەكتەسەتٸنٸ انىق.
– ورتالىق ازيياداعى كٷردەلٸ مەسەلە – ارال ەكولوگييالىق داعدارىسى قازاقستانعا جەنە ٶزبەكستانعا تٸكەلەي ەسەر ەتٸپ وتىر. ونىڭ سالدارىن ازايتۋ ٷشٸن قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا? بٸزدٸڭ ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتا ەكولوگييا مەن كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ قانداي ورىن الادى?
– ورتالىق ازيياداعى تۇراقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸنە كەلگەندە, ەرينە, قازٸرگٸ زاماننىڭ ەڭ ٶتكٸر ەكولوگييالىق پروبلەمالارىنىڭ بٸرٸ – ارال اپاتىن دا نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى.
بٸر كەزدەرٸ ەسەم سۋ قويماسىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن ويلانباي پايدالانۋ ونىڭ جويىلىپ كەتۋٸنە ەكەلٸپ سوقتى, مىڭداعان ادامعا باقىتسىزدىق پەن قاسٸرەت ەكەلدٸ.
جاعدايدى بۇرىن-سوڭدى بولماعان كليماتتىق ٶزگەرٸستەر قيىنداتۋدا. جىلدىق ورتاشا تەمپەراتۋرانىڭ جوعارىلاۋى بايقالادى, قۇرعاقشىلىق, شاڭدى داۋىلدار, سۋ تاسقىندارى مەن سەل جٷرۋٸ جيٸلەندٸ, مۇزدىقتار ەرٸپ جاتىر.
بٸز ٶزبەكستاندا ەكولوگييالىق مەسەلەلەرگە بارىنشا مەن بەرەمٸز. سوڭعى تٶرت جىلدا كليمات ٶزگەرۋٸنٸڭ سالدارىن بەيٸمدەۋ جەنە جۇمسارتۋ بويىنشا جٷيەلٸ شارالار قابىلداندى.
اتاپ ايتقاندا, 2030 جىلعا دەيٸن ەسەپتەلگەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ تۇجىرىمداماسى, ٶزبەكستاننىڭ «جاسىل» ەكونوميكاعا كٶشۋ ستراتەگيياسى, سۋ رەسۋرستارىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى جەنە ەكولوگييالىق جاعدايدى جان-جاقتى جاقسارتۋعا باعىتتالعان باسقا دا ماڭىزدى قۇجاتتار قابىلداندى.
قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ ماقساتىندا ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالار جٷرگٸزٸلدٸ. ەلٸمٸزدە ەكونوميكانىڭ ەنەرگييا تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ, كٶمٸرسۋتەكتەردٸ پايدالانۋدى ازايتۋ, جاڭعىرمالى ەنەرگييا كٶزدەرٸنٸڭ ٷلەسٸن ارتتىرۋ بويىنشا دا شارالار قابىلدانۋدا.
ٶزبەكستان ارال تەڭٸزٸ قۇرعاۋىنىڭ زارداپتارىن بارىنشا ازايتۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلۋدە. بٷگٸندە ونىڭ كەۋٸپ قالعان تابانىنا جاسىل جەلەك وتىرعىزۋ بويىنشا ٷلكەن باعدارلاما جٷزەگە اسىرىلۋدا. سونىمەن قاتار قاراقالپاقستاندى 2020-
2023 جىلداردا كەشەندٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامىتۋ باعدارلاماسى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
ٶزبەكستان وسى ەكولوگييالىق اپاتتىڭ سالدارىمەن ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ كٷش-جٸگەرٸن بٸرٸكتٸرۋ ٷشٸن بەلسەندٸ قادامدار جاساۋدا. ون جىلدىق ٷزٸلٸستەن كەيٸن 2018 جىلى تٷرٸكمەنستاندا ارالدى قۇتقارۋ حالىقارالىق قورىنىڭ وتىرىسى ٶتتٸ. سودان كەيٸن ٶزبەكستاننىڭ باستاماسىمەن ارال ٶڭٸرٸ ٷشٸن بۇۇ-نىڭ ادام قاۋٸپسٸزدٸگٸ جٶنٸندەگٸ كٶپسەرٸكتەستٸك تراست قورى قۇرىلدى.
ايماق ەلدەرٸنٸڭ, سونىڭ ٸشٸندە قازاقستاننىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا 2021 جىلدىڭ مامىر ايىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسى ارال ٶڭٸرٸن ەكولوگييالىق يننوۆاتسييالار مەن تەحنولوگييالار ايماعى دەپ جارييالاۋ تۋرالى ارنايى قارار قابىلدادى.
بٸز وسى مەسەلەلەردٸڭ بارلىعىنا كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋلەر شەڭبەرٸندە ٷلكەن كٶڭٸل بٶلەمٸز. مەسەلەن, سوڭعى كەزدەسۋٸمٸزدە ٶزبەكستان ٶڭٸر ەلدەرٸنٸڭ كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە بەيٸمدەلۋٸنە ىقپال ەتەتٸن «ورتالىق ازييا ٷشٸن جاسىل كٷن تەرتٸبٸ» ٶڭٸرلٸك باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋ تۋرالى باستاما كٶتەردٸ.
باۋىرلاس قازاقستان دا ارال تەڭٸزٸنٸڭ قالعان بٶلٸگٸن قالپىنا كەلتٸرۋ ٷدەرٸستەرٸنە بەلسەنە ارالاسىپ, سۋ رەسۋرستارىن ۇقىپتى جەنە تيٸمدٸ پايدالانۋعا, تابيعاتتى قورعاۋعا باعىتتالعان, دەر كەزٸندە جاسالعان ماڭىزدى باستامالاردى ٸسكە اسىرۋدا.
ٶزبەكستان مەن قازاقستاننىڭ كٷش-جٸگەرٸن بۇدان بىلاي دا بٸرٸكتٸرۋ ٶڭٸردٸڭ كٶپتەگەن ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن شەشۋگە وڭ ەسەر ەتەتٸنٸنە بەك سەنٸمدٸمٸن. تەك بٸرلەسٸپ قانا بٸز بارلىق سىناقتى ەڭسەرە الامىز, بالالارىمىزعا جارىق بولاشاقتى قامتاماسىز ەتەمٸز.
– ٶزبەكستان 2019 جىلى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىعى كەڭەسٸنە قوسىلدى. ىستانبۇلداعى سوڭعى سامميتتە ول تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنا اينالدى. بۇل قۇرىلىمنىڭ ەلەۋەتٸن قالاي باعالايسىز? سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, بۇل ۇيىم تٷركٸ ەلەمٸ ەلدەرٸ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدا قانداي پراكتيكالىق رٶل اتقارا الادى?
– بٸز تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ ۇيىمىنا ەلٸ ٸسكە اسىرىلماعان ٷلكەن مٷمكٸندٸكتەرٸ جەنە بٸرٸكتٸرۋشٸ ەلەۋەتٸ بار ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىقتىڭ تيٸمدٸ تەتٸگٸ رەتٸندە قارايمىز.
ۇيىمنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتا وتىرىپ, مەن ەڭ الدىمەن, قادٸرمەندٸ اقساقالىمىز نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ تٷركٸ ەلەمٸ ەلدەرٸن بٸرٸكتٸرۋ يدەياسىن كونتسەپتۋالدى ەزٸرلەۋ مەن ٸس جٷزٸندە جٷزەگە اسىرۋداعى, سونداي-اق ىنتىماقتاستىقتى ينستيتۋتتاندىرۋداعى وراسان زور, نەگٸز قالاۋشىلىق رٶلٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ.
بۇل قۇرىلىم ورتاق تٸل مەن دٸنگە, تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ تاريحي جەنە مەدەني بايلانىستارىنا نەگٸزدەلٸپ قۇرىلىپ قانا قويماي, ەڭ ماڭىزدىسى, ولاردىڭ ديالوگ پەن ىنتىماقتاستىقتى ەڭ الدىمەن, ەكونوميكا مەن ورنىقتى دامۋ, زاماناۋي سىن-قاتەرلەرگە بٸرلەسكەن لايىقتى جاۋاپ ەزٸرلەۋ سالالارىندا تەرەڭدەتۋگە مٷددەلٸلٸگٸنٸڭ ارقاسىندا دامىپ كەلەدٸ.
سوندىقتان ٶزبەكستان تولىققاندى مٷشە رەتٸندە تٷركٸ كەڭەسٸنە قوسىلدى, سونداي-اق بيىلعى 12 قاراشادا ىستانبۇلداعى سەگٸزٸنشٸ سامميتتە ونىڭ تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنا اينالۋىن قولدادى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا ۇيىمنىڭ الدىندا بٸرقاتار ماڭىزدى مٸندەتتەر تۇر. بٸزدٸڭ ويىمىزشا, بۇل بٸرٸنشٸ كەزەكتە قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ودان ەرٸ دامىتۋ جەنە نىعايتۋ. وسىعان بايلانىستى ٶزارا تاۋار اينالىمى كٶلەمٸن ۇلعايتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەزٸرلەۋ ٷشٸن تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ ساۋدا ىنتىماقتاستىعى مەسەلەلەرٸن زەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىستى العا تارتتىق. ۇيىمنىڭ ينتەگراتسييالىق ەلەۋەتٸن ٸسكە اسىرۋدا قاتىسۋشى ەلدەردٸڭ كٶلٸكتٸك سەكتورداعى ٶزارا بايلانىس باعدارلاماسىنىڭ قابىلدانۋى اسا ماڭىزدى بولادى.
جاڭا, يننوۆاتسييالىق جەنە تەحنولوگييالىق دامۋ مودەلٸنە ٶتۋدە, ونىڭ ٸشٸندە جاسىل, ەكولوگييالىق تازا, ەنەرگييا ٷنەمدەيتٸن جەنە قاۋٸپسٸز تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ, ەكولوگييالىق داعدارىستاردىڭ سالدارىن جەڭٸلدەتۋ مەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىنشا باستامالاردى جٷزەگە اسىرۋ, سونداي-اق تۋريزمدٸ تۇراقتى دامۋ فاكتورى رەتٸندە پايدالانۋدا بٸز ٶز كٷشٸمٸزدٸ بٸرٸكتٸرۋٸمٸز كەرەك. ساراپشىلار مەن IT ماماندارىنىڭ تۇراقتى پلاتفورماسىن, سونداي-اق تٷركٸ ەلدەرٸنٸڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋ قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا شتاب-پەتەرٸن ارال بويىندا – ەكولوگييالىق اپاتتان ەڭ كٶپ زارداپ شەككەن ايماقتا قۇرۋ باستاماسى وسىعان باعىتتالعان.
ەلدەرٸمٸزدٸڭ دامۋىنداعى جاستاردىڭ رٶلٸ ارتىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرە وتىرىپ, سونداي-اق ولاردىڭ ەلەۋەتٸن تولىق ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا بٸز تٷركٸ ەلەمٸندە 2022 جىلدى جاستار باستامالارىن قولداۋ جىلى دەپ جارييالاۋدى ۇسىندىق.
تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ وراسان زور رەسۋرستارعا يە – تاريحي-مەدەني جەنە رۋحاني مۇراعا ەڭ باي مەملەكەت ەكەنٸنە سەنٸمدٸمٸن, وراسان زور ينتەللەكتۋالدىق جەنە ەكونوميكالىق ەلەۋەت, تولەرانتتىلىق دەستٷرلەرٸ مەن اعارتۋشىلىق – ادامزات الدىندا تۇرعان جاھاندىق مەسەلەلەردٸ شەشۋدە بارعان سايىن ماڭىزدى رٶل اتقاراتىن بولادى.
– اۋعانستانداعى قازٸرگٸ جاعداي ورتالىق ازييانىڭ بارلىق ەلدەرٸن الاڭداتىپ وتىر. اۋعان مەسەلەسٸ بويىنشا قازاقستان مەن ٶزبەكستاننىڭ ۇستانىمدارى ٷندەس. سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, بۇل داعدارىستان شىعۋ ٷشٸن نەگٸزگٸ قادامدار قانداي بولۋى كەرەك?
– ەگەر ٷيلەستٸرٸلگەن تيٸمدٸ شارالار قابىلدانباسا, اۋعانستان ۇزاق ۋاقىت بويىنا ٶڭٸرلٸك قاۋٸپسٸزدٸككە تٶنگەن جاڭا سىن-قاتەرلەر مەن قاۋٸپتٸڭ كٶزٸ بولىپ قالا بەرەدٸ. بۇل ەلدە تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىققا تەزٸرەك قول جەتكٸزۋ ونىڭ دامۋىنا, سونداي-اق ٶڭٸرلٸك جەنە حالىقارالىق ماڭىزى بار ٸرٸ ەكونوميكالىق, ەنەرگەتيكالىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن جاڭا ستراتەگييالىق مٷمكٸندٸكتەرگە جول اشادى.
اۋعانستاننىڭ گەوگرافييالىق تۇرعىدان ەۋرازييا مەن وڭتٷستٸك ازييا, شىعىس جەنە باتىس ازييا اراسىنداعى تابيعي قۇرلىقتىق كٶپٸر رەتٸندە تيٸمدٸ ورنالاسۋى ونىڭ ترانسٶڭٸرلٸك بايلانىستى ٸلگەرٸلەتۋدەگٸ ماڭىزىن ناقتىلايدى.
اۋعانستاننىڭ ەكونوميكاسىن قالپىنا كەلتٸرۋ مۇنداعى تۇراقتى جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ بەيبٸتشٸلٸكتٸڭ مٸندەتتٸ شارتى بولماق. وسى تۇرعىدان العاندا, مەنٸڭ ويىمشا, جاعدايدىڭ شيەلەنٸسۋٸنە جول بەرمەۋ ٷشٸن جاڭا بيلٸكپەن ديالوگتى دامىتۋ, اۋعان حالقىنا ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جەنە گۋمانيتارلىق كٶمەك كٶرسەتۋدٸ جالعاستىرۋ قاجەت. بۇل ەلدەگٸ اۋقىمدى گۋمانيتارلىق داعدارىستىڭ جەنە ونىڭ حالىقارالىق وقشاۋلانۋىنىڭ الدىن الۋدا ٶتە ماڭىزدى.
– قۇرمەتتٸ شاۆكات ميرومونوۆيچ, ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 30 جىلدىعى قارساڭىندا قازاقستاندىقتارعا قانداي تٸلەك ايتار ەدٸڭٸز?
– مەملەكەتتٸك تەۋەلسٸزدٸككە قول جەتكٸزۋ – كەز كەلگەن حالىقتىڭ تاريحىنداعى اسا ماڭىزدى, تاعدىرلى وقيعا. بٸزدٸڭ ەلدەر 30 جىل بۇرىن قيىن جاعدايدا ەگەمەندٸگٸن الدى. وسى جىلدارى بٸز بارلىق سىناقتاردان ابىرويمەن قاتار جٷرٸپ ٶتتٸك جەنە جاڭا ٶمٸر, جاڭا قوعام قۇرۋدا ەلەۋلٸ نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزدٸك. بٷگٸندە مۇنى بٷكٸل ەلەم مويىنداپ وتىر.
بٸز باۋىرلاس قازاقستاننىڭ سوڭعى ٷش ونجىلدىقتاعى وراسان تابىستارىنا, ونىڭ زاماناۋي سەرپٸندٸ دامۋىنا شىن جٷرەكتەن قۋانىشتىمىز. ەڭبەك پەن تالانتتىڭ, ماقساتشىلدىق پەن حالىق بٸرلٸگٸنٸڭ, قازاقستان باسشىلىعىنىڭ دانا دا كٶرەگەندٸ ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەل بارلىق سالادا وراسان زور تابىستارعا جەتتٸ.
اۋقىمدى جوبالاردى, سونىڭ ٸشٸندە بٸزگە جاقسى تانىس, وزىق وتىز ەلدٸڭ قاتارىنا كٸرۋدٸ ماقسات ەتكەن «قازاقستان – 2050» ستراتەگيياسىن, «100 ناقتى قادام», «نۇرلى جول» ٷدەمەلٸ يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ باعدارلاماسىن تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋ قازاقستاندىقتارعا قۋاتتى مەملەكەت ەرٸ حالىقارالىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەكونوميكا قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. قازٸرگٸ قازاقستان بٷكٸل ەلەمگە مەملەكەتتٸك جەنە قوعامدىق قۇرىلىستاعى تاڭعالارلىق جەتٸستٸكتەردٸ, حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸ مەن ساپاسىنىڭ تۇراقتى ٶسۋٸن كٶرسەتۋدە.
ٶزبەك جەنە قازاق حالىقتارى قاشاندا بٸر-بٸرٸنە تٸرەك بولىپ, سىناقتاردى جۇمىلا ەڭسەرگەنٸن, بٷگٸندە ورتاق جارقىن بولاشاعىمىزدى بٸرگە قۇرىپ جاتقانىمىزدى تاعى بٸر رەت اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ.
ۇلى اقىندار مەن ويشىلدار ەلٸشەر ناۋاي جەنە اباي قۇنانبايۇلى حالىقتارىمىزدىڭ دوستىعىن ەڭ ٷلكەن بايلىق رەتٸندە قورعاپ, نىعايتۋدى بٸزگە ٶسيەت ەتكەن. ال بٷگٸن بٸز باۋىرلاس ەلدەرٸمٸز بەن حالىقتارىمىزدىڭ, بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرٸمٸزدٸڭ تىنىشتىعى مەن اماندىعى ٷشٸن قولدان كەلگەننٸڭ بەرٸن جاساۋعا دايىنبىز.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالقىن تاماشا مەرەكە – تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلدىعىمەن شىن جٷرەكتەن قۇتتىقتايمىن, جاڭا جەتٸستٸكتەر, ٶركەندەۋ مەن تابىستار تٸلەيمٸن.
