شاريعاتتىڭ نەگٸزگٸ جەنە تٷپكٸلٸكتٸ ماقساتى

بٷگٸنگٸ كٷنٸ قمدب ازاماتتارىمىزدىڭ بويىندا يسلام تۋرالى دۇرىس كٶزقاراستى, پاتريوتيزمدٸ قالىپتاستىرۋ, قازاقستاندىق مۇسىلمانداردى ەبۋ حانيفا مازحابىنىڭ تٶڭٸرەگٸنە بٸرٸكتٸرۋ مەسەلەلەرٸ ٶزٸمٸزدٸڭ ۇلى يسلام ويشىلدارىمىزدىڭ مۇرالارىن زەرتتەۋ, سونداي-اق قازاق حالقىنىڭ مەدەنيەتٸ مەن رۋحانيياتى ٷشٸن ەبۋ حانيفا مازحابىنىڭ تاريحي ماڭىزدىلىعىن عىلىمي تۇرعىدا نەگٸزدەۋ سالالارىندا كەڭٸنەن زەرتتەۋ جۇمىستارىن قولعا الۋدى كٶزدەيدٸ.

ول ٷشٸن قمدب مەن بٸرقاتار قازاقستاندىق يسلامتانۋشىلار قازٸردٸڭ ٶزٸندە وسىنداي جۇمىستار جٷرگٸزٸپ وتىر. ونى سٶزسٸز كەڭەيتٸپ, جٷيەلەندٸرۋ قاجەت. سوندىقتان, بۇل جەردە عۇلامالار كەڭەسٸ ٷيلەستٸرۋشٸ رٶل اتقارۋى كەرەك.

شاريعاتتىڭ نەگٸزگٸ جەنە تٷپكٸلٸكتٸ ماقساتىنىڭ ٶزٸنە ساي ەرەكشەلٸكتەرٸ بار جەنە ولار ٷش توپقا بٶلٸنەدٸ:

دارۋرييات – ادامزات ٷشٸن بٸرٸنشٸ قاجەتتٸلٸكتەر;

حاجييات – ادامزات ٷشٸن ٶمٸرلٸك قاجەتتٸلٸكتەر;

تاحسنييات – مولشىلىق جەنە ٶمٸردٸ جاقسارتۋ.

شاريعات قۇران مەن سٷننەتكە نەگٸزدەلە وتىرىپ بازالىق بەس تٷپكٸلٸكتٸ ماقساتقا شاقىرادى:

- دٸني سەنٸمدٸ قورعاۋ;                    

- جاندى قورعاۋ;

- سانانى (اقىل) قورعاۋ;

- ۇرپاقتى قورعاۋ;

- مٷلٸكتٸ قورعاۋ.

دٸني سەنٸمدٸ قورعاۋ.

قۇران كەرٸمنٸڭ يسرا سٷرەسٸنٸڭ 23 اياتىندا: «راببىڭ, ٶزٸنە عانا عيبادات ەتۋلەرٸڭدٸ, ەكە-شەشەگە جاقسىلىق قىلۋلارىڭدى ەمٸر ەتتٸ» - دەپ, بۇيىرادى. دٸندٸ قورعاۋ شاريعاتتىڭ تٷپكٸلٸكتٸ ماقساتى بولىپ بٸرٸنشٸ كەزەكتە كەلەسٸنٸ قامتيدى. ولار, ار-ۇجدان ەركٸندٸگٸ جەنە دٸن ۇستانۋ بوستاندىعى, ادام قۇقىعى مەن بوستاندىعى.

جاندى قورعاۋ.

ادام جاراتۋشىنىڭ الدىندا ٶزٸنٸڭ وسى ەلەمدەگٸ ٶمٸرٸ ٷشٸن جاۋاپتى. سانالى اقىلى جەنە مىقتى دەنساۋلىعى بار ادام ماڭداي تەرٸن تٶگٸپ ادال ەڭبەك ەتۋٸ تيٸس جەنە باسقالارىنا ماتەريالدىق تۇرعىدان تەۋەلدٸ بولماۋى كەرەك. سونىمەن قاتار, مۇقتاجدارعا قول ۇشىن بەرۋ, كەدەيلەرگە, قارٸپتەرگە, كەرٸلٸگٸ جەتكەندەر مەن جەتٸمدەرگە كٶمەكتەسۋ دٸننٸڭ نەگٸزگٸ تٸرەكتەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى.

سانانى (اقىل) قورعاۋ.

دٸن ٸلٸمٸنٸڭ نەگٸزٸ بويىنشا, ەسٸرتكٸش جەنە الكوگولدٸك زاتتاردى قولدانۋعا قارسى بٸزدٸڭ تەنٸمٸزدٸ جاراتۋشى جاراتتى جەنە تەك قانا وعان تيەسٸلٸ. سوندىقتان, تەنگە زييان تيگٸزەتٸن نەرسەنٸڭ بەرٸنە تيىم سالىنادى. ٶز ٶزٸنە قول جۇمساۋ جەنە وسىعان يتەرمەلەيتٸننٸڭ بارلىعى تيىم سالىنعان (حارام) بولىپ تابىلادى.  ەرتٷرلٸ تەسٸلدەرمەن مەڭگٷرت قىلۋ جەنە ت.ب. دا  حارام امالعا جاتادى. سانانى قورعاۋ بارلىق ادامنىڭ لايىقتى بٸلٸم الۋى, سونىڭ ٸشٸندە جوعارى بٸلٸم الۋدى, بٸلٸم جەنە عىلىمدى, مەدەنيەت جەنە ٶنەردٸ قامتيدى.

ۇرپاقتى قورعاۋ.

يسلام جەنە وتباسى. يسلام جەر بەتٸندە ٶمٸر سٷرۋدٸڭ بەلگٸلٸ ەرەجەلەرٸن قۇران ارقىلى ادامدارعا كٶرسەتٸپ بەردٸ. ەر كٸسٸلەردٸڭ ەيەلٸنٸڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸكتەرٸ جەنە ەيەل ادامنىڭ كٷيەۋٸنٸڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸكتەرٸ بولادى. ەر ادام وتانىن جەنە بالا-شاعاسىن قورعاۋعا مٸندەتتٸ. 

مٷلٸكتٸ قورعاۋ.

مٷلٸك ادام بوستاندىعىنىڭ ماتەريالدىق نەگٸزٸ. ادام بالاسىنىڭ ادال ەڭبەكپەن تاپقان مٷلٸكتٸ يەلەنۋٸنە جەنە ونى باسقالارىنىڭ زاڭسىز تارتىپ الۋىنان قورعاۋعا قۇقىعى بار. مەملەكەت بەلگٸلەگەن زاڭدار شەڭبەرٸندە جەنە دٸني ٷكٸمدەرمەن بەكٸتٸلگەن ەرتٷرلٸ الىمداردان (سالىق, زەكەت, ساداقا, قايىرىمدىلىق كقمەك كٶرسەتۋ) باس تارتۋعا قۇقىعى جوق.

قمدب عۇلامالار كەڭەسٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ, دٸني ۇستانىمدار مەن پەتۋالارعا باقىلاۋ جاساۋدى كٷشەيتۋٸ ماڭىزدىلىققا يە بولىپ وتىر. بٸلٸكتٸ مامان رەتٸندە دٸنگە سەنۋشٸلەرگە دٸني ٸلٸمنٸڭ تەجٸريبەلەرٸن تٷسٸندٸرٸپ وتىرۋلارى كەرەك, قوعامدىق ٶمٸردٸڭ ٶزەكتٸ جاعدايلارىن ەسكەرۋلەرٸ تيٸس. سوندىقتان, ولار قازٸرگٸ زامانعى قازاقستاندىق زاڭنامالارعا قاتىستى بولۋى قاجەت. بۇدان باسقا, ۋاعىزشىلار يسلامدىق دوگمانىڭ نەگٸزٸندە جالعان يسلامدىق ٸلٸمدەردٸڭ ماعىناسىن دەلەلدٸ ەرٸ دەيەكتٸ تٷردە اشىپ كٶرسەتۋلەرٸ كەرەك.

يمامدار مەن قمدب قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ دٸنگە سەنۋشٸلەرمەن تٸكەلەي جۇمىس جٷرگٸزۋ ٸستەرٸن جولعا قويىلدى. مۇنداي جۇمىس ەڭ الدىمەن مەشٸتتەردە ورناۋى كەرەك. يمامدار تەك بەس ۋاقىت ناماز وقۋمەن عانا شەكتەلمەۋٸ كەرەك. مەشٸت ەجەلدەن بەرٸ تەك عيبادات جاساۋ ورنى عانا بولعان جوق قوي. يسلامداعى مەشٸت, بۇل مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ مەدەني, قوعامدىق جەنە ساياسي ورتالىعى. مۇندا بارشا يسلام تاريحىنىڭ دەۋٸرٸندە يسلام قاۋىمنىڭ بارلىق مٷشەلەرٸنە قاتىسى بار شەشٸمدەر قابىلدانىپ, ولار جارييا ەتٸلٸپ وتىرعان, مۇندا سوڭعى جاڭالىقتاردان حاباردار بولىپ وتىرعان, بٸر-بٸرٸمەن تانىسىپ, ەڭگٸمە-دٷكەن قۇرعان.

وسى تۇرعىدا, يمامنىڭ مەشٸتتەگٸ رٶلٸ تەك رەسٸمدٸك تەجٸريبەلەردٸ عانا جاساۋمەن شەكتەلمەۋٸ تيٸس. يمام دٸنگە سەنۋشٸلەرمەن ەڭگٸمەلەسۋلەرٸ كەرەك, يسلام ٸلٸمٸ مەسەلەلەرٸ سيياقتى ەلەمدٸك ٶمٸردٸڭ پروبلەمالارىمەن دە بٶلٸسۋ ٷشٸن وسىنداي ەڭگٸمەلەسۋلەردٸڭ كٷن تەرتٸپتەرٸن جاساۋ كەرەك. ول ٷنەمٸ ادامدارمەن جۇمىس جٷرگٸزۋٸ كەرەك, ول تارتىمدى ەرٸ قىزىقتى بولۋى كەرەك. سونداي-اق, باق-داعى جاعداي سيياقتى قمدب حالىق اراسىندا بارلىق دەڭگەيدەگٸ يمامداردىڭ بەدەلٸنٸڭ رەيتٸنگٸسٸن مەرزٸم سايىن جاڭالاپ وتىرۋ قاجەت. ونىڭ ٸشٸندە مەشٸتكە كەلٸپ تۇراتىن دٸنگە سەنۋشٸلەر اراسىندا ەلەۋمەتتٸك ساۋالنامالار جٷرگٸزۋ كەرەك. مۇنداي ساۋالنامالار دٸنگە سەنۋشٸلەردٸڭ كٶڭٸل-كٷيلەرٸ مەن قىزىعۋشىلىقتارىنا مونيتوينگ جٷرگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. مونيتورينگتٸڭ نەتيجەسٸن ەسكەرە وتىرىپ, تيٸستٸ شارالار قابىلداۋ قاجەت بولادى.

وسىمەن بٸرگە, مٷفتيياتتىڭ باق-مەن جٷرگٸزەتٸن جۇمىسىنىڭ تيمٸدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. قمدب تاراپىنان وسىنداي باق-نىڭ رەداكتسييالىق ساياساتىنا باقىلاۋ جاساۋىن كٷشەيتۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋىنداۋدا. قمدب باسپا باسىلىمدارى مەن ينتەرنەت سايتى تەك دٸني مەسەلەلەردٸ عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە زايىرلى مەسەلەلەردٸ دە جارييالاۋ كەرەكتٸگٸ ماڭىزدى بولىپ وتىر. مۇنداي ماتەريالدار قىزىقتى ەتٸپ ەزٸرلەنۋٸ كەرەك, ەلەۋمەتتٸك پسيحولوگييا زاڭدارىن ەسكەرە وتىرىپ, قازٸرگٸ زامانعى اقپاراتتىق تەحنولوگييالاردى پايدالانۋ ارقىلى اۋديتوريياعا جەتكٸزٸلۋٸ كەرەك. قمدب تەۋەلسٸز ەلەۋمەتتٸك ساۋالناما جۇمىستارىنىڭ كٶمەگٸمەن رەت-رەتٸمەن ٶز باق-نىڭ رەيتينگٸسٸن جاڭالاپ وتىرۋى كەرەك. وسىنداي مونيتورينگتٸڭ نەتيجەلەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, تيٸستٸ رەداكتسييالىق تٷزەتۋلەر ەنگٸزۋٸ قاجەت. 

قمدب يسلامدىق ٸلٸم مەن نيەتٸ ادال, مەملەكەتكە سەنٸممەن قارايتىن ازاماتتار اراسىندا بٸلٸكتٸ توپتار جاساقتاۋ قاجەت جەنە تۇراقتى نەگٸزدە وسى توپتاردىڭ مٷشەلەرٸنٸڭ رەسپۋبليكا مەشٸتتەرٸندە دٸنگە سەنۋشٸلەرمەن كەزدەسۋلەرٸن ٶتكٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتۋٸ كەرەك. وندا يسلامنىڭ حانافيتتٸك مازحابىنىڭ نەگٸزدەرٸن, جالعان يسلامدىق راديكالدى يدەيالاردىڭ قاۋٸپتٸلٸگٸن, باسقا دا مازالاپ جٷرگەن مەسەلەلەرگە تٷسٸنٸك بەرەتٸن بولادى. مۇنداي توپتار يمامدارعا حالىقپەن جۇمىس جٷرگٸزۋ كەزٸندە ەرەكشە قولداۋ كٶرسەتەتٸن بولادى.

بۇدان باسقا, قمدب-نىڭ قوعامنىڭ ٶزەكتٸ ەلەۋمەتتٸك پروبلەمالارىنان الشاقتىعىن يگەرۋ قاجەتتٸلٸگٸ ورىن الىپ وتىر. ەلەمدٸك تەجٸريبە ٸرٸ-ٸرٸ كونفەسسييالار مەن دٸني ۇيىمداردىڭ ەلەۋمەتتٸك دوكترينا دەپ اتالاتىن قۇجاتتارى بار ەكەنٸن دەلەلدەپ وتىر. ول, كونفەسسييانىڭ زايىرلى ٶمٸردٸڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸنە قاتىناستارى كٶرسەتٸلگەن قۇجاتتار.

قمدب-نىڭ دا عۇلامالار كەڭەسٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ, وسىنداي ەلەۋمەتتٸك دوكترينا ەزٸرلەۋٸنە بولادى. مۇنداي قۇجات قازاقستاندىق يسلام ٸلٸمٸنٸڭ ۇستانىمدارىن نەگٸزگە الا وتىرىپ, مۇسىلمانداردىڭ زايىرلى قوعامنىڭ ماڭىزدى مەسەلەلەرٸنە دەگەن قاتىناستارىن اشىپ كٶرسەتۋٸ قاجەت (مەملەكەت, ادام قۇقىقتارى, سوعىس پەن بەيبٸتشٸلٸك, سالاۋاتتى ٶمٸر سالتى, باسقا ۇلتتارعا, دٸندەرگە, جالعان دٸني ۇيىمدارعا دەگەن قاتىناس, مورال مەن يماندىلىق, بٸلٸم, عىلىم, مەدەنيەت جەنە ت. ب.). وسى ورايدا, ٶزارا ٷندەستٸككە قول جەتكٸزۋگە, يسلامدىق قۇندىلىقتارى مەن قازٸرگٸ زامانعى زايىرلى قوعامنىڭ پرينتسيپتەرٸ, ونىڭ شىنايىلىعى اراسىنداعى ٶزارا قابىسۋ نٷكتەسٸن تابۋعا, جاڭعىرۋعا مٷمكٸندٸك تۋعىزۋى قاجەت بولادى.

(ماتەريال قمدب-نىڭ ماقۇلداۋىمەن جارييالاندى)

 اعابەك قوناربايۇلى,

قمدب-نىڭ باسپاسٶز حاتشىسى