داريعا نازارباەۆانىڭ تٶراعالىق ەتۋٸمەن بولعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنت سەناتىنىڭ وتىرىسىندا دەپۋتاتتار ۇيىمداستىرۋ مەسەلەلەرٸن قارادى جەنە ٷش زاڭدى قابىلدادى. بۇل تۋرالى "ۇلت اقپارات" سەناتتىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ حابارلايدى.
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى قايرات قوجامجاروۆتىڭ انت بەرۋ سالتاناتى بولدى. سەناتور ق.قوجامجاروۆ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جەنە قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ قۇرامىنا ەندٸ.
پارلامەنت سەناتى حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جەنە قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى بولىپ دەپۋتات مۇحتار قۇل-مۇحاممەد سايلاندى.
وتىرىستا ٶزبەكستانداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸ بولىپ تاعايىندالۋىنا بايلانىستى دارحان ساتىبالدىنىڭ سەنات دەپۋتاتى رەتٸندەگٸ ٶكٸلەتتٸگٸ توقتاتىلدى.
سەنات وتىرىسىندا «ارنايى ەكونوميكالىق جەنە يندۋسترييالىق ايماقتار تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى. بۇل قۇجاتپەن ارنايى ەكونوميكالىق جەنە يندۋسترييالىق ايماقتاردى قۇرۋ, ولاردىڭ جۇمىس ٸستەۋٸ جەنە ولاردى تاراتۋ تەرتٸبٸ رەتتەلدٸ. ٷكٸمەتتٸڭ, ۋەكٸلەتتٸ ورگاننىڭ, ٶزگە دە ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتٸ بەلگٸلەندٸ. زاڭنامالىق تۇرعىدان يندۋسترييالىق ايماقتاردىڭ تٷرلەرٸ, سونداي-اق ارنايى ەكونوميكالىق جەنە يندۋسترييالىق ايماقتاردىڭ قاتىسۋشىلارىنىڭ قۇقىقتارى مەن مٸندەتتەرٸ بەكٸتٸلدٸ.
زاڭ ارنايى ەكونوميكالىق جەنە يندۋسترييالىق ايماقتاردىڭ باسقارۋشى كومپانييالارىنىڭ فۋنكتسييالارىن, مەرتەبەسٸن, ولاردى قارجىلاندىرۋ جەنە تاراتۋ تەرتٸبٸن ايقىندايدى. سونىمەن قاتار بٸرىڭعاي ٷيلەستٸرۋ ورتالىعىن قۇرۋ كٶزدەلگەن, ونىڭ مٸندەتتەرٸ ارنايى ەكونوميكالىق جەنە يندۋسترييالىق ايماقتاردى دامىتۋ, ٸلگەرلەتۋ جەنە ولاردىڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. زاڭمەن ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتىڭ ارنايى قۇقىقتىق تەرتٸبٸ مەن سالىق سالۋدى, كەدەندٸك رەتتەۋدٸ, مەملەكەتتٸك-جەكەشەلٸك ەرٸپتەستٸكتٸ جەنە قاتىسۋشىلاردى قۇقىقتىق قورعاۋدىڭ كەپٸلدٸگٸن قوسا العاندا, ارنايى ەكونوميكالىق جەنە يندۋسترييالىق ايماقتاردىڭ جۇمىس ٸستەۋ شارتتارى رەتتەلەدٸ.
دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە ارنايى ەكونوميكالىق جەنە يندۋسترييالىق ايماقتار, ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ, ەكسپورتتى دامىتۋ جەنە ٸلگەرٸلەتۋ, سونداي-اق ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» زاڭدى ەكٸ وقىلىمدا قاراپ, قابىلدادى. بۇل زاڭمەن جەر, بيۋدجەت, كەسٸپكەرلٸك, كەدەن جەنە سالىق كودەكستەرٸ مەن 23 زاڭعا تٷزەتۋلەر ەنگٸزٸلەدٸ.
زاڭ ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار قىزمەتٸندە جاڭا تەسٸلدەردٸ ٸسكە اسىرۋعا جەنە يندۋسترييالىق ايماقتاردىڭ جۇمىس ٸستەۋٸن رەتتەۋگە باعىتتالعان.
باسقارۋشى كومپانييالاردان ارنايى ەكونوميكالىق جەنە يندۋسترييالىق ايماقتاردىڭ قاتىسۋشىلارىنا جەر ۋچاسكەلەرٸن بەرۋدٸڭ جاڭا تەتٸگٸ ەنگٸزٸلەدٸ. ارنايى ەكونوميكالىق جەنە يندۋسترييالىق ايماقتاردىڭ قىزمەت كٶرسەتۋٸ ٷشٸن باسقارۋشى كومپانييالارعا جەر سالىعىنىڭ, مٷلٸك سالىعىنىڭ جەنە جەر ۋچاسكەلەرٸن پايدالانعانى ٷشٸن تٶلەماقىنىڭ سومالارىن ايقىنداۋ كەزٸندە ەسەپتەلگەن سالىق پەن تٶلەماقى سومالارى 100 پايىزعا ازايتىلاتىن بولادى.
«يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار پاركٸ», «استانا - جاڭا قالا», «قورعاس» حالىقارالىق شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعى ورتالىعى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتارىنىڭ جۇمىس ٸستەۋٸن رەتتەيتٸن ەرەجەلەر دە ٶزگەرەتٸن بولادى. وسى زاڭنىڭ اياسىندا از قامتاماسىز ەتٸلگەن جەنە كٶپ بالالى وتباسىلاردى ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارى دا قاراستىرىلىپ وتىر. اتاۋلى كٶمەك كٶرسەتۋ شاماسىن ەڭ تٶمەن كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ 70 پايىزىنا دەيٸن ۇلعايادى. از قامتىلعان وتباسىلارداعى ەربٸر بالاعا ارنالعان ەڭ تٶمەن تٶلەم 20 789 تەڭگە سوماسىندا بەلگٸلەنەدٸ. سونداي-اق مٷگەدەك بالانى تەربيەلەپ وتىرعان اتا-انالارعا ارنالعان اي سايىنعى مەملەكەتتٸك جەردەماقىنىڭ جەنە بالا كەزٸنەن بٸرٸنشٸ توپتاعى مٷگەدەكتٸ كٷتٸپ باعۋشى ادامدارعا اي سايىنعى مەملەكەتتٸك جەردەماقىنىڭ مٶلشەرٸن 30 پايىزعا ۇلعايتۋ ارقىلى از قامتىلعان ازاماتتار مەن كٶپ بالالى وتباسىلاردى ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارى كٶزدەلەدٸ. زاڭ اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتٸ تاعايىنداۋ مەن تٶلەمٸنٸڭ دۇرىستىعىن باقىلاۋ شارالارىن كٷشەيتۋدٸ كٶزدەيدٸ.
سونىمەن قاتار زاڭ اياسىندا بٸلٸكتٸ پەداگوگتار, دەرٸگەرلەر, پوليتسەيلەر جەنە باسقا دا ماماندار ٷشٸن «7-20-25» باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە جەڭٸلدٸكتٸ يپوتەكا بويىنشا باستاپقى جارنالاردى جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن ٸشٸنارا سۋبسيدييالاۋ تەتٸگٸ ەنگٸزٸلەدٸ.
پالاتا قازاقستان مەن ۆەتنام اراسىنداعى قىلمىستىق ٸستەر بويىنشا ٶزارا قۇقىقتىق كٶمەك تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسييالادى. 2017 جىلعى 15 ماۋسىمدا حانوي قالاسىندا قول قويىلعان شارتتىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى قىلمىسپەن تيٸمدٸ كٷرەسۋ ٷشٸن ٶزارا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ بولىپ تابىلادى. شارتتا كٶمەك كٶرسەتۋ تەرتٸبٸ جەنە كٶمەك كٶرسەتۋدەن باس تارتۋ نەمەسە ونى كەيٸنگە قالدىرۋدىڭ تەرتٸبٸ مەن شارتتارى بەلگٸلەنگەن. اتاپ ايتقاندا, قۇقىقتىق كٶمەك كٶرسەتۋدٸڭ مىنانداي تٷرلەرٸ: قۇجاتتاردى تابىس ەتۋ; كۋەنٸ, ساراپشىنى شاقىرۋ; دەلەلدەمەلەر مەن ايعاقتار الۋ جەنە بەرۋ, ونىڭ ٸشٸندە بەينەكونفەرەنتسييا نەمەسە تەلەۆيزييا بايلانىسى ارقىلى دەلەلدەمەلەر الۋ جەنە ايعاقتار بەرۋ; تەرگەپ-تەكسەرۋگە نەمەسە ايعاقتار بەرۋگە كٶمەك كٶرسەتۋ ٷشٸن ادامداردى سۇراۋ سالۋشى تاراپقا ۋاقىتشا بەرۋ; قىلمىستىڭ كٸرٸستەرٸن جەنە/نەمەسە قۇرالدارىن انىقتاۋ, بۇعاتتاۋ, تىيىم سالۋ نەمەسە تەركٸلەۋ جٶنٸندە شارالار قابىلداۋ; اقپارات الماسۋ, وسى شارتتىڭ ماقساتتارىنا سەيكەس كەلەتٸن كٶمەكتٸڭ كەز كەلگەن ٶزگە دە نىساندارى كٶزدەلەدٸ.
وتىرىس بارىسىندا بٸرقاتار دەپۋتاتتىق ساۋالدار جارييا ەتٸلدٸ. 26 ناۋرىزدا 2 ادام قازا تاۋىپ, 23 جولاۋشى اۋرۋحاناعا تٷسكەن جەنە 17 ادام تٷرلٸ جاراقات العان استاناداعى ٸرٸ جول-كٶلٸك وقيعاسى سەناتور گەورگيي كيمنٸڭ ساۋالىنا سەبەپ بولدى. پارلامەنتشٸ وسى قايعىلى وقيعادا قازا بولعانداردىڭ وتباسىلارىنا كٶڭٸل ايتتى. جولاۋشىلار تاسىمالى كٶپتەگەن ادامدارعا قاتىستى بولاتىنىن جەنە قاۋٸپسٸزدٸكتٸ تالاپ ەتەتٸنٸن ەسكەرە وتىرىپ, گ. كيم ٷكٸمەتتٸ تەحنيكالىق جەنە مەديتسينالىق تەكسەرۋدٸ جٷزەگە اسىراتىن زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كەسٸپكەرلەردٸڭ قىزمەتٸنە باقىلاۋدى جەنە جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ كٷشەيتۋگە شاقىردى.
سونداي-اق سەناتورلار تٶلەۋبەك مۇقاشەۆتىڭ «قالامقاس» كەنٸشٸندەگٸ ٶرتتٸ سٶندٸرۋ; رىسقالي ەبدٸكەروۆتٸڭ جۇمىسشىلارعا ەڭبەكاقىسىن تٶلەمەگەنٸ ٷشٸن جاۋاپتىلىق تۋرالى, سەۋلە ايتپاەۆانىڭ قورشاعان ورتانى جەنە بالالاردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ, ەلٸمجان قۇرتاەۆتىڭ كيٸكتەردٸ ساقتاۋ تۋرالى دەپۋتاتتىق ساۋالدارى جارييا ەتٸلدٸ.
وتىرىستى قورىتىندىلاي كەلٸپ, سەنات تٶراعاسى داريعا نازارباەۆا دەپۋتاتتار كٶتەرگەن ەكولوگييالىق مەسەلەلەردٸڭ ەرەكشە ماڭىزىنا ٷكٸمەتتٸڭ نازارىن اۋداردى. د. نازارباەۆا تاياۋدا جايىق ٶزەنٸندە بالىقتىڭ جاپپاي قىرىلعانىن ەسكە سالدى. سەنات تٶراعاسى اتاپ ٶتكەندەي, بالىقتىڭ قىرىلۋ سەبەبٸ مەن وسى تٶتەنشە جاعدايدىڭ زارداپتارىن جويۋ جٶنٸندەگٸ جٷرگٸزٸلگەن جۇمىستار تۋرالى جۇرتشىلىق حاباردار بولۋى كەرەك.
د. نازارباەۆا سونداي-اق ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى «قالامقاس» كەنٸشٸندە بولعان وقيعاعا دا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇڭعىداعى ٶرتتٸڭ قورشاعان ورتا مەن حالىققا ەلەۋلٸ زييانى بولماعانى تۋرالى رەسمي ورگانداردىڭ مەلٸمدەمەلەرٸنە قاراماستان بولعان جاعداي جان-جاقتى باعا بەرۋدٸ تالاپ ەتەدٸ. تٶراعانىڭ ايتۋىنشا, بۇل مەسەلە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكە باقىلاۋىنا الىندى. ودان باسقا, د.نازارباەۆا كيٸكتەردٸڭ ساقتاۋ مەسەلەلەرٸ ەرەكشە سيپاتقا يە بولىپ وتىر.
سەنات تٶراعاسى قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەسەلەلەرٸن دەپۋتاتتار تاراپىنان بٸرنەشە مەرتە, ونىڭ ٸشٸندە قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٶراعالىق ەتۋٸمەن ٶتكەن پارلامەنتتٸك تىڭداۋدا دا كٶتەرٸلگەنٸن ەسكە سالدى. د. نازارباەۆانىڭ پٸكٸرٸنشە, وسىناۋ ٶزەكتٸ مەسەلەنٸ سەناتورلار قايتادان قاراۋى كەرەك.
