كاسپيي ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ قر زاڭناما جەنە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتى كونستيتۋتسييالىق, ەكٸمشٸلٸك زاڭناما جەنە مەملەكەتتٸك باسقارۋ بٶلٸمٸنٸڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ەلٸپاشا قاراەۆ «قازاقپارات» تٸلشٸسٸنە بەرگەن سۇحبات بەردٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
سۇحباتتا عالىم پارلامەنتكە ساياسي پارتييالاردىڭ ٶتۋ شەگٸن تٶمەندەتۋ جٶنٸندەگٸ زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزى جەنە سايلاۋ بيۋللەتەندەرٸنە «بەرٸنە قارسىمىن» باعانىنىڭ ەنگٸزٸلۋٸ تۋرالى پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ.
قازاقستاندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن جەنە پارلامەنتتٸڭ قولداۋىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسييالىق زاڭىنا سايلاۋ پروتسەسٸنٸڭ كەيبٸر مەسەلەلەرٸنە قاتىستى ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸلدٸ. اتاپ ايتقاندا, «بەرٸنە قارسىمىن» دەگەن باعان ەنگٸزٸلدٸ, سونداي-اق ساياسي پارتييالار ٷشٸن كەدەرگٸ 7%-دان 5% - عا دەيٸن تٶمەندەتٸلدٸ.
- ەلٸپاشا اعاحانۇلى, وسى نورمالاردى ەنگٸزۋدەگٸ ماقسات نە?
- بيىلعى جىلدىڭ مامىر ايىندا قازاقستان پارلامەنتٸ «سايلاۋ تۋرالى» قر كونستيتۋتسييالىق زاڭىنا سايلاۋ زاڭناماسىن ودان ەرٸ جەتٸلدٸرۋگە جەنە ازاماتتاردىڭ سايلاۋ مەدەنيەتٸن كٶتەرۋگە باعىتتالعان تٷزەتۋلەردٸ قابىلدادى.
وسى زاڭنىڭ نەگٸزگٸ جاڭالىقتارىنىڭ بٸرٸ پارلامەنتكە ٶتۋ شەگٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ, سونداي-اق سايلاۋ بيۋللەتەندەرٸنە «بەرٸنە قارسىمىن» باعانىن قوسۋ بولدى.
ەڭ الدىمەن, بۇل نورمالار كونستيتۋتسييانىڭ «ەركٸمنٸڭ سايلاۋ جەنە سايلانۋ قۇقىعى» تۋرالى نورمالارىن جٷزەگە اسىرۋعا, سونداي-اق قازاقستانداعى پارتييا قۇرىلىسىن دامىتعا باعىتتالعانىن اتاپ ٶتكەن جٶن.
سايلاۋ - دەموكراتييالىق دەستٷرلەردٸ قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدى ارناسى بولىپ تابىلاتىن تٸكەلەي دەموكراتييا ينستيتۋتى ەكەنٸ بەلگٸلٸ. اشىق, ەدٸل جەنە بەسەكەلٸ سايلاۋ ازاماتتارعا بيلٸكتٸڭ سايلانبالى ينستيتۋتتارىن قۇرۋعا تٸكەلەي قاتىسۋعا, ال ساياسي پارتييالارعا قوعامنىڭ مٷددەلەرٸن بٸلدٸرۋگە جەنە قورعاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونىمەن قاتار, قۇجات قولدانىستاعى زاڭناماداعى ولقىلىقتار مەن كەمشٸلٸكتەردٸ جويۋ, شەتەلدٸك تەجٸريبەنٸ پايدالانۋ, سونداي-اق قوعامنىڭ ساياسي جەنە سايلاۋ مەدەنيەتٸن كٶتەرۋ ماقساتىن كٶزدەيدٸ.
- سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, «بەرٸنە قارسىمىن» باعانىنىڭ ماڭىزى نەدە?
- «بەرٸنە قارسىمىن» باعانىنا كەلەتٸن بولساق, بۇل نارازىلىق بٸلدٸرۋشٸلەرگە پارتييالاردىڭ ۇسىنىلعان تٸزٸمٸمەن كەلٸسپەيتٸن نەمەسە دەستٷرلٸ تٷردە داۋىس بەرۋ پروتسەستەرٸن ەلەمەيتٸن, موتيۆاتسييا مەن بالامالىلىقتىڭ بولماۋىنا بايلانىستى ٶزدەرٸن كٶرسەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتكەن جٶن.
نورما ەلدەگٸ ساياسي ٶمٸردٸ ىنتالاندىرادى, سايلاۋشىلاردىڭ بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىرادى سونىمەن بٸرگە, مۇنداي تەسٸلدٸڭ كەمشٸلٸكتەرٸ بار. ياعني «بەرٸنە قارسىمىن» باعانى قوعامنىڭ تٶمەن سايلاۋ مەدەنيەتٸ جاعدايىندا دەموكراتييالىق قوعامنىڭ نەگٸزگٸ ينستيتۋتتارى رەتٸندە سايلانعان بيلٸكتٸڭ بەدەلٸن تٷسٸرۋٸ مٷمكٸن.
سونىمەن قاتار سۇراق تۋىندايدى: ەگەر «بەرٸنە قارسىمىن» داۋىس بەرگەندەردٸڭ سانى 50% - دان اسسا شە?. مۇنداي سايلاۋدى زاڭدى دەپ ساناۋعا بولا ما جەنە سايلاۋشىلار داۋىس بەرگەن پارتييالار نەمەسە كانديداتتار قايتادان سايلاۋعا قۇقىلى ما?
بۇل مەسەلەلەر دە شەشۋدٸ قاجەت ەتەدٸ.
- سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, كەدەرگٸ شەگٸن تٶمەندەتۋدٸڭ جاعىمدى جاقتارى قانداي جەنە بۇل مەسەلە قازٸر ەلەمدە قالاي شەشٸلۋدە?
- قازاقستاندا, ٶزدەرٸڭٸز بٸلەتٸندەي, 7%-دىق, ايتارلىقتاي جوعارى شەك بولعان. بٸر جاعىنان, ول ٶكٸلدٸ ورگاننىڭ جۇمىسىنداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان, ەكٸنشٸ جاعىنان, ەلسٸز ساياسي پارتييالاردىڭ كونستيتۋتسييالىق مٷمكٸندٸكتەرٸن ەدەۋٸر شەكتەپ, بٸر پارتييالىق ساياسي رەجيمدٸ قالىپتاستىرۋعا قولايلى جاعداي جاسادى.
باستى ماقساتى كەز-كەلگەن پارتييانىڭ پروپورتسيونالدى تٷردە سايلاۋشىلاردىڭ داۋىستارىن الا وتىرىپ, پارلامەنتكە كەلۋ مٷمكٸندٸگٸنٸڭ بولۋىن قامتاماسىز ەتەتٸن جوعارى شەك پروپورتسيونالدى سايلاۋ جٷيەسٸنە دە قايشى كەلدٸ. بيلٸكتٸڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعىنىڭ ٶكٸلدٸك سيپاتىن كٶپ ۇلتتى حالىقتىڭ مٷددەسٸن بٸلدٸرۋشٸ, ەگەمەندٸكتٸڭ يەسٸ جەنە بيلٸكتٸڭ جالعىز قاينار كٶزٸ رەتٸندە باياندى ەتەتٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 49-بابىمەن دە بٸرشاما قاراما-قايشىلىق پايدا بولدى.
وسىعان بايلانىستى, شەكتٸ تٶمەندەتۋ, 5 پايىزدىق كەدەرگٸنٸ ەڭسەرۋدە ٶز مٷمكٸندٸكتەرٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا ۇقساس ساياسي كٶزقاراستارى مەن پلاتفورماسى بار پارتييالارعا بٸرٸگۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونداي-اق, نورما مەجٸلٸس پەن مەسليحاتتاردا كٶپتەگەن پارتييالاردىڭ ٶكٸلدٸگٸن قامتاماسىز ەتەدٸ, فراكتسييالىق كٷرەستٸ جانداندىرادى جەنە قابىلداناتىن شەشٸمدەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك ٷمٸتتەرگە سەيكەس كەلەتٸن ساپاسىن ارتتىرادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸن.
وسىلايشا, سايلاۋ زاڭىنا ساياسي پارتييالار ٷشٸن ٶتۋ شەگٸن تٶمەندەتۋ بٶلٸگٸندەگٸ تٷزەتۋلەر, سونداي-اق «بەرٸنە قارسىمىن» باعانىن ەنگٸزۋ سٶزسٸز وڭ ەكەنٸن جەنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ ينستيتۋتىن ودان ەرٸ دەموكراتييالاندىرۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ٶتۋ قاجەت.
- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
