ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ باعانى تۇراقتاندىرۋ جٶنٸندەگٸ جول كارتاسىنىڭ نەگٸزگٸ شارالارىن تٷسٸندٸردٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" ۆەدومستۆونىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
مينيسترلٸك باعانى تۇراقتاندىرۋ جول كارتاسىن قر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ جەنە قر بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸمەن بٸرلەسٸپ ەزٸرلەدٸ.
جول كارتاسى مىناداي ٸس-شارالاردى قامتيدى: تەكسەرۋ مەن كومپلاەنس, ساۋدا شارالارى, ٶندٸرٸستٸ ۇلعايتۋ جەنە كەسٸپورىنداردى قولداۋ, سونداي-اق زاڭنامالىق ٶزگەرٸستەر.
بٸرٸنشٸ باعىت «تەكسەرۋلەر جەنە كومپلاەنس». بٷگٸنگٸ تاڭدا ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ ايتارلىقتاي ٶسۋٸ بايقالادى. باعانىڭ نەگٸزسٸز ٶسۋٸنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا مونوپوليياعا قارسى ورگان مەن ەكٸمدٸكتەر تاراپىنان باقىلاۋدى كٷشەيتۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋىندادى. قر بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنٸڭ قۇزىرەتٸنە باسىم بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ باعاعا قاتىستى سٶز بايلاسۋ فاكتٸسٸن انىقتاۋ جەنە ولار انىقتالعان جاعدايدا ونىڭ جولىن كەسۋ كٸرەدٸ. ٶز كەزەگٸندە, ەكٸمدٸكتەرگە ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸكتتٸڭ شەكتٸ باعاسىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ قۇزىرەتٸ بەرٸلگەن.
جول كارتاسىندا ەكٸمدٸكتەرگە, فيسكالدىق جەنە مونوپوليياعا قارسى ورگاندارعا بارلىق قاجەتتٸ باقىلاۋ ٸس-شارالارىن جٷرگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن شاعىن بيزنەسكە قاتىستى تەكسەرۋلەردٸ تاعايىنداۋ الگوريتمٸن قابىلداۋ كٶزدەلگەن.
ەكٸنشٸ باعىت «ساۋدا شارالارى». باعالاردى تەجەۋدٸڭ پەرمەندٸ تەتٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ ٶڭٸرلەردە شەكتٸ باعالاردى بەلگٸلەۋ. مەسەلەن, كٷنباعىس مايى مەن جۇمىرتقا بويىنشا بارلىق ٶڭٸرلەردە شەكتٸ باعالار اسىپ تٷستٸ. ەكٸمدٸكتەر شەكتٸ باعانى بەلگٸلەۋٸ تيٸس. ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ, ٶز كەزەگٸندە, وسى تاۋارلارعا شەكتٸ باعالاردى بەلگٸلەۋدٸ ۇسىنادى.
ەرەكەت ەتەتٸن تەتٸك – «اينالىم سحەماسى», ياعني ساۋدا جەلٸلەرٸنە جەڭٸلدٸكتٸ قارىزدار بەرۋ. اينالىم سحەماسى شەڭبەرٸندە تاۋارلار ساۋدا جەلٸلەرٸنٸڭ سٶرەلەرٸنەن نارىق باعاسىنان ورتاشا العاندا 15-20% تٶمەن باعامەن ساتىلادى. ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ اينالىم سحەماسىن قارجىلاندىرۋدى 21,9 ملرد تەڭگەدەن 50 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ٶسٸرۋدٸ ۇسىنادى. سونداي-اق, ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ تاۋارلاردىڭ, اتاپ ايتقاندا, بۇقا مەن قوشقاردىڭ ەكسپورتىنا كۆوتا بەلگٸلەۋدٸ ۇسىنادى. سەبەبٸ ٶزبەكستانعا تٸرٸ سيىر مەن ۇساق مال ەكسپورتىنىڭ جوعارى بولۋىنا بايلانىستى سيىر ەتٸ باعاسىنىڭ ٶسۋ قاۋپٸ بار.
ٶندٸرٸستٸ ۇلعايتۋ جەنە كەسٸپورىنداردى قولداۋ جٶنٸندەگٸ ٷشٸنشٸ شارا. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ قولداۋى سۋبسيدييالاۋدى بٸلدٸرەدٸ. سۋبسيدييالاۋدى ۇلعايتۋ, سۋبسيدييالاۋ كريتەرييٸن قايتا قاراۋ, سونداي-اق تەمٸرجول تاسىمالى شىعىنىنىڭ بٸر بٶلٸگٸن ٶتەۋ ٶتەماقىسى, ساۋدا وبەكتٸلەرٸندە ولاردى ودان ەرٸ ساتۋ ٷشٸن ازىق-تٷلٸك كورپوراتسييالارىنىڭ رەزەرۆٸنەن ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار تاۋارلاردى بٶلۋ, سونداي-اق ەلەكتر ەنەرگيياسىنا تاريفتەردٸ بەلگٸلەۋ كٶزدەلەدٸ, ٶيتكەنٸ بٷگٸندە ەمات ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ نەگٸزگٸ شىعىندارىنىڭ بٸرٸ – كوممۋنالدىق قىزمەت.
بۇدان باسقا, قر ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ تۇراقتاندىرۋ قورلارىن يمپورتقا تەۋەلدٸ تاۋارلاردى ساتىپ الۋدى قايتا باعدارلاۋدى ۇسىنادى, سەبەبٸ سىرتقى باعالار ٸشكٸ باعالارعا اۋىسادى جەنە باعانىڭ جوعارى ٶسۋٸنە ىقپال ەتەدٸ. بۇل قانت پەن قاراقۇمىقتان بايقالادى. ەلەمدٸك باعانىڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى ٸشكٸ نارىقتاعى وسى تاۋارلاردىڭ قۇنى ٶستٸ.
تٶرتٸنشٸ باعىت زاڭنامالىق ٶزگەرٸستەردٸ قامتيدى. مەسەلەن, تۇراقتاندىرۋ قورلارىن قالىپتاستىرۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار تاۋارلاردى ٶندٸرۋشٸلەرمەن جەنە جەتكٸزۋشٸلەرمەن ەكك-نٸڭ فورۆاردتىق شارتتارىن جاساسۋ كەزٸندە مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋدى ٶتكٸزۋدٸڭ ۇزاق رەسٸمٸنە بايلانىستى مەسەلە ٶزەكتٸ بولىپ قالۋدا, بۇل جول كارتاسىندا كٶرٸنٸس تاپتى.
قر ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸنٸڭ پٸكٸرٸنشە, ٶندٸرٸس كٶلەمٸن, ەكسپورتتى/يمپورتتى, ەگٸس القاپتارىن بولجاماي-اق, ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ قۇنىن بولجاي المايدى. بولجاۋ ينستيتۋتىن ەنگٸزۋ باعانىڭ ٶسۋٸنە جول بەرمەۋ بويىنشا تيٸستٸ شارالاردى الدىن الا قابىلداۋعا, تاۋارلاردى ارتىق بولۋى بار ٶڭٸرلەردەن تاپشىلىققا قايتا باعىتتاۋعا, سول ارقىلى باعالاردى ۇستاپ تۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
