2019 جىلدىڭ قازان-قاراشا ايلارى دٸن سالاسىندا اتىشۋلى وقيعالارعا تولى بولدى. اتاپ ايتساق, سيرييادان ەۆاكۋاتسييالانعان 14 قازاقستاندىقتىڭ سوتى, دايش ۇيىمى سودىرلارىنىڭ ەكس-جارلارىنىڭ باق-قا بەرگەن سۇقباتى. دٸنگە سەنۋشٸلەردٸڭ راديكالدانۋىنا قانداي سەبەپتەر بار, قازاقستاندىقتاردىڭ ەلەمنٸڭ ىستىق نٷكتەلەرٸنە كەتۋٸنە قانداي كٷشتەر ىقپال ەتۋدە دەگەن ساۋالدار تٶڭٸرەگٸندە ساراپشى اسىلبەك سنادينمەن بولعان سۇقباتتى نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.
– سيريياعا كەتكەن قازاقستاندىقتار قانداي دٸني موتيۆتەرگە بوي الدىردى?
– سيريياعا اتتانعانداردىڭ كٶبٸسٸ شىنىمەن دٸنگە سەنٸپ, شاريعات زاڭدارىن ۇستانعانمەن دەتسترۋكتيۆتٸ اعىم يدەولوگييالارىنىڭ ىقپالىندا بولدى. «جۋسان» گۋمانيتارلىق وپەراتسيياسى بويىنشا ەلٸمٸزگە ورالعاندار, سونىڭ ٸشٸندە تەررورلىق ەرەكەتٸ ٷشٸن سوتتالعانداردىڭ كٶپشٸلٸگٸ سالافيتتٸك اعىم جاقتاۋشىلارى. قازاقستاندىقتاردىڭ راديكالدانۋىنا سالافيزم وراسان ەسەر ەتتٸ, ونىڭ ٸشٸندە تمد ەلدەرٸنٸڭ ازاماتتارى دا بار. قازاقستانداعى دٸنشٸلدەر بۇدان ەرٸ راديكالدانباسىن دەسەك, سالافيزم اعىمىنىڭ جالعان يدەولوگيياسىن تاراتۋشىلارعا توسقاۋىل بولاتىن پروفيلاكتيكالىق جۇمىستاردى جٷرگٸزگەنٸمٸز دۇرىس. ەسٸرەسە يسلام دٸنٸن تانۋعا ۇمتىلىپ جٷرگەن جاستارمەن بەلسەندٸرەك جۇمىس ٸستەگەن جٶن.
– بٸزدٸڭ قوعامنىڭ راديكالدانۋىنا ەسەر ەتٸپ وتىرعان ماڭىزدى سەبەپتەردٸ اتاپ بەرسەڭٸز?
– ادامداردى راديكالدى جولعا يتەرمەلەيتٸن ماڭىزدى سەبەپتەردٸ بٶلٸپ ايتۋ قيىنداۋ. ەربٸر ساراپشى ٶزٸنٸڭ تەورييالىق جەنە پراكتيكالىق تەجٸربيەسٸنە سٷيەنە وتىرىپ, تٷرلٸ سەبەپتەردٸ العا تارتادى. كٶپ جاعدايدا راديكالدانۋعا حالىقتىڭ ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك جاعدايى مەن دٸني ساۋاتىنىڭ تٶمەندٸگٸمەن بايلانىستىرادى. ازاماتتارىمىزدىڭ راديكالدانۋىن كەشەندٸ سەبەپتەردەن بٶلەك, ايماققا بٶلە وتىرىپ قاراعان دۇرىس. بەرٸنە ورتاق ەمبەباپ سەبەپتەردٸ ايتۋ قاتە. ەر ايماقتىڭ ٶزٸنە تەن ەرەكشەلٸكتەرٸ بولادى. مەملەكەت راديكالدانۋمەن كٷرەسٸپ جاتىر, بٸراق پروتسەسس جاستار اراسىندا جالعاسۋدا. بۇعان 2008 جىلدان بەرٸ جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان زەرتتەۋلەر كۋە. تەرروريزم جەنە ەكسترەميزم ٷشٸن سوتتالعانداردىڭ ماكسيمالدى ٶسٸمٸ 2016 جىلى تٸركەلدٸ, بۇل كەزەڭدە بٸزدٸڭ ازاماتتارىمىز تاياۋ شىعىسقا جاپپاي شىعىپ جاتقان كەز بولاتىن.
– جۋىردا عانا قاجك باسشىسى راديكالدى كٶزقاراستاعى 300 سوتتالۋشىنىڭ دەستٷرلٸ كٶزقاراسقا ورالعانىن مەلٸمدەدٸ. پراكتيكادا مۇنداي جاعداي ورىن الۋ مٷمكٸن بە?
– كەسٸبي مەكەمەنٸڭ مەلٸمەتٸنە سەنسەك, قازٸرگٸ تاڭدا تٷزەتۋ جٷيەسٸندە دٸني ەكسترەميزم مەن تەرروريزم ٷشٸن 700 قازاقستاندىق جازالارىن ٶتەۋدە. ال 300 ادامنىڭ كٶزقاراسىن ٶزگەرتۋٸ تاڭعالارلىق جاعداي. ونىڭ ٷستٸنە مۇنداي مەلٸمدەمە جوعارى تريبۋنالاردان ايتىلۋدا. شىنىن ايتسام مەن مۇنداي ستاتيستيكاعا كٷمەنمەن قارايمىن, سەبەبٸ, وڭالتۋ سالاسىندا مول تەجٸربيەگە يە كەسٸبي تەولوگتاردىڭ جەتپەيتٸنٸ بارشاعا بەلگٸلٸ. تەورييادا كەز كەلگەن جات اعىم جاقتاۋشىسى كٶزقاراسىن ٶزگەرتكەنٸ تۋرالى اشىق مەلٸمدەي وتىرىپ, ارى قاراي بۇرىنعى كانوندارىمەن ٶمٸر سٷرە بەرۋٸ مٷمكٸن.
– قازاقستان مۇسىلماندار دٸني باسقارماسىنىڭ كادرلارىن قاجك-نىڭ رەابيليتاتسييالىق جۇمىسىنا قالاي جۇمىلدىرۋعا بولادى?
– بٸلۋٸم شە, وبلىستاعى ۋەكٸلەتتٸ يمامدار جەرگٸلٸكتٸ قىلمىستىق تٷزەتۋ جٷيەسٸنٸڭ وڭالتۋ جۇمىستارىنا بەلسەندٸ جۇمىلدىرىلعان, دەرٸس ٶتكٸزۋ ٷشٸن سوتتالۋشىلارمەن كەزدەسٸپ تۇرادى. دەگەنمەن مۇنداي جۇمىستارعا اقشا تٶلەنبەيتٸندٸكتەن, يمامدار تاراپىنان قىزىعۋشىلىققا يە ەمەس. 2018 جىلى دٸن ٸستەرٸ كوميتەتٸ جەنە قمبد «نۇر-مٷباراك» ەگيپەت يسلام مەدەنيەتٸ ۋنۆەرسيتەتٸندە وڭالتۋ جۇمىسىن اتقارۋشى كادرلاردىڭ كەسٸبيلٸگٸن جوعارىلاتۋ ورتالىعى اشىلعانىن مەلٸمدەگەن بولاتىن. بۇل ٶز كەزەگٸندە رەابيليتاتسييالىق جۇمىسپەن اينالىساتىن يمامدار مەن تەولوگتاردىڭ كەسٸبيلٸگٸن كٶتەرۋدە جاقسى پلاتفورماعا اينالادى دەپ سەنەمٸن.
سۇقباتتاسقان س.بٸلەلوۆ.
