كەشە پارلامەنت سەناتىنىڭ تٶراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٶراعالىق ەتۋٸمەن پالاتانىڭ كەزەكتٸ جالپى وتىرىسى بولىپ, وندا ٷش مەسەلە قارالدى.
سەناتورلار الدىمەن پرەزيدەنتتٸڭ جارلىعىمەن تاعايىندالعان دارحان كەلەتاەۆتى پالاتانىڭ كونستيتۋتسييالىق زاڭناما, سوت جٷيەسٸ جەنە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتٸنٸڭ قۇرامىنا سايلادى. دارحان امانۇلى تۋرالى سەنات تٶراعاسى جىلى سٶزدەر ايتىپ, ونىڭ بەلگٸلٸ ساياساتكەر ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
كٷن تەرتٸبٸندەگٸ ەكٸنشٸ مەسەلە — استانا قالاسى سوتىنىڭ سۋدياسى گٷلنەر مەرگەنوۆانى جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى قىزمەتٸنە تاعايىنداۋعا ارنالدى. ونىڭ كانديداتۋراسىن جوعارى سوت كەڭەسٸنٸڭ ۇسىنىمى نەگٸزٸندە مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان ەكەن. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تالعات دوناقوۆ بايانداپ بەردٸ. ول جوعارعى سوتتىڭ سۋديالىعىنا ٸرٸكتەۋ العاش رەت كونكۋرستىق نەگٸزدە جٷزەگە اسىرىلعانىن دا اتاپ ٶتتٸ. قاتاڭ بٸلٸكتٸلٸك تالاپتارى مەن سوت مەريتوكراتييالىق قاعيدالارىنا گٷلنەر مەرگەنوۆانىڭ كانديداتۋراسى تولىق سەيكەس بولدى. سونىمەن قاتار, ول جوعارعى سوتتا جەنە جوعارى سوت كەڭەسٸندە دە قولداۋ تاپتى, دەدٸ ت.دوناقوۆ ٶزٸنٸڭ سٶزٸندە.
قوسىمشا بايانداما جاساعان كونستيتۋتسييالىق زاڭناما, سوت جٷيەسٸ جەنە قۇقىق قورعاۋ ورىندارى كوميتەتٸنٸڭ حاتشىسى ليۋدميلا پولتوراباتكو كوميتەت گ.مەرگەنوۆانىڭ كانديداتۋراسىن الدىن الا تالقىلاپ, ونى قولداۋ جٶنٸندەگٸ ٶز قورىتىندىسىن شىعارعانىن ايتتى. سونىمەن, گ.مەرگەنوۆا جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى بولىپ سايلانىپ, كونستيتۋتسيياعا سەيكەس سەناتقا ٶز قىزمەتٸن ادال جەنە ابىرويلى اتقاراتىنى تۋرالى انت بەردٸ.
ٷشٸنشٸ مەسەلە «بايقوڭىر قالاسىنىڭ مەرتەبەسٸ جەنە ونداعى اتقارۋشى ٶكٸمەت ورگاندارىن قۇرۋدىڭ تەرتٸبٸ مەن ولاردىڭ مەرتەبەسٸ تۋرالى» 1995 جىلعى 23 جەلتوقساندا قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا جاسالعان كەلٸسٸمگە ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ تۋرالى مەجٸلٸس ماقۇلداعان حاتتامانى راتيفيكاتسييالاۋعا ارنالدى. بۇل تۋرالى بايانداعان قارجى مينيسترٸ باقىت سۇلتانوۆ ٶزگەرٸستەر جاناما سالىق سالۋ مەن قوسارلانعان سالىق سالۋ مەسەلەلەرٸن رەتتەۋگە ارنالعانىن اتاپ ٶتتٸ. بٷگٸنگٸ كٷنٸ بايقوڭىرلىق كەسٸپكەرلەرگە قوسارلانعان قۇن سالىعىنىڭ (ققس) 18 پايىزدىق مٶلشەرٸ سالىنادى. ال ونى قازاقستاندىق كونتراگەنتتەر ەسەپكە الا المايدى. بٸزدٸڭ وتاندىق سالىق تٶلەۋشٸلەرٸمٸز ەلٸمٸزدٸڭ باسقا اۋماعىنان بايقوڭىر قالاسىنا بارىپ تاۋارلار ساتقان جاعدايدا دا وسىعان ۇقساس احۋال پايدا بولادى, دەدٸ ب.سۇلتانوۆ. سٶيتٸپ, قوسارلانعان ققس ەسەبٸنەن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸڭ قۇنى ارتىپ كەتۋگە مەجبٷر بولىپ وتىرعان كٶرٸنەدٸ. وسى پروبلەمانى شەشۋ ٷشٸن رەسەيلٸك ەرٸپتەستەرمەن بٸرگە بٸز وسى حاتتامانى ەزٸرلەدٸك. مۇندا ەاەو تۋرالى شارت اياسىندا قولدانىلاتىن قاعيداتتاردى نەگٸزگە الدىق. حاتتامانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – قوسارلانعان ققس-تى بولدىرماي, بٸر رەتتٸك, ياعني 18 پايىز مٶلشەردە عانا سالىق الۋ, دەدٸ مينيستر.
مينيسترگە سەناتور بەكمىرزا ەلامانوۆ سۇراق بەرٸپ, بايقوڭىرلىق كەسٸپكەرلەرگە بايلانىستى بٸرشاما پروبلەمالار ەلٸ دە شەشٸمٸن تاپپاي وتىرعانىن ايتتى. مىسالى, ەلٸمٸزدە كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋعا بايلانىستى كٶپتەگەن زاڭدار قابىلداندى, ۇلتتىق باعدارلامالار قولعا الىنعان. وسىعان بايقوڭىردا تۇراتىن قازاقستان ازاماتتارىنان شىققان كەسٸپكەرلەر قاتىسا المايدى. ٶيتكەنٸ, ولار رەسەيلٸك سالىق رەزيدەنتتەرٸ بولىپ تابىلادى. ال باعدارلاماعا قاتىسۋ ٷشٸن ولار قازاقستاندىق سالىق رەزيدەنتٸ بولۋى كەرەك. وسى مەسەلە نەگە مىنا حاتتامادا قامتىلماعان دەپ سۇرادى ول. بۇعان ب.سۇلتانوۆ ناقتى جاۋاپ بەرە المادى. جاڭا باعدارلامالار قابىلداعان كەزدە ونى جۇمىس بارىسىندا شەشۋگە تىرىسارمىز دەگەن ۋەدەمەن عانا شەكتەلدٸ.
قوسىمشا باياندامانى سەناتتىڭ قارجى جەنە بيۋدجەت كوميتەتٸنٸڭ مٷشەسٸ ولگا پەرەپەچينا جاسادى. حاتتاماعا سەيكەس, بايقوڭىر قالاسىنىڭ اۋماعىنان قازاقستاننىڭ ٶزگە اۋماعىنا تاۋارلار ەكەتٸلەتٸن نەمەسە قازاقستاننىڭ ٶزگە اۋماعىنان بايقوڭىر قالاسىنىڭ اۋماعىنا تاۋارلار ەكەلٸنەتٸن جاعدايدا نٶلدٸك ستاۆكا بويىنشا ققس جەنە اكتسيزدەلەتٸن تاۋارلارعا قاتىستى اكتسيزدەر تٶلەۋدەن بوساتىلادى. ودان باسقا, بايقوڭىر قالاسىنىڭ اۋماعىندا نەمەسە قازاقستاننىڭ ٶزگە اۋماعىندا جۇمىس ٸستەۋ جەنە قىزمەت كٶرسەتۋ بارىسىندا, ەگەر بۇل اۋماق جۇمىستاردى, كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸ ورىنداۋ ورنى بولىپ تانىلاتىن جاعدايدا جاناما سالىقتار ٶندٸرٸلٸپ الىنادى, دەدٸ ول.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا سەناتور باقتىباي شەلپەكوۆ سٶيلەپ, مىنا حاتتاما بايقوڭىر كەسٸپكەرلەرٸنٸڭ قولىن بايلايتىن كٶپتەگەن پروبلەمالاردىڭ بٸرٸن شەشۋگە باعىتتالعانىن اتادى. بۇل بايقوڭىر قالاسى تۇرعىندارىنىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا, كەسٸپكەرلەردٸڭ قىزمەتٸنٸڭ ودان ەرٸ دامۋىنا وڭ ەسەر ەتەتٸنٸ انىق, دەدٸ سەناتور.
وسىنداي تالقىلاۋلاردان سوڭ زاڭ جوباسى قولداۋ تاۋىپ, زاڭ قابىلداندى.
كٷن تەرتٸبٸندەگٸ مەسەلەلەر قارالىپ بولعان سوڭ سەناتورلار ورتالىق اتقارۋ ورگاندارىنا ٶزدەرٸنٸڭ ساۋالدارىن جارييالادى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
.jpeg)