قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تيٸمدٸ شاعىن جەنە ورتا بيزنەس قالا مەن اۋىلدىڭ دامۋىنىڭ بەرٸك نەگٸزٸ بولا الاتىنىن, ونىڭ ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جەنە ساياسي ٶمٸرٸندە ماڭىزدى رٶل اتقاراتىنىن اتاپ ايتقان بولاتىن. پرەزيدەنت شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ قولداۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸپ وتىر, 2020 جىلدان باستاپ ونىڭ دامۋى ٶزگەرتٸلدٸ, دەپ حابارلايدى ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ رەسمي سايتى.
2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ٷش جىل مەرزٸمگە شاعىن كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنە, ونىڭ ٸشٸندە ميكرو كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنە بارۋمەن تەكسەرۋگە, پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋعا جەنە قاداعالاۋعا جارييالانعان موراتوريي كٷشٸنە ەندٸ.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, موراتوريي كٷشٸ تۇرعىنداردىڭ ٶمٸرٸ مەن دەنساۋلىعىنا, قورشاعان ورتاعا, زاڭنامالىق پەن قوعامدىق تەرتٸپكە قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ مٷمكٸن زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا نەمەسە ولاردى جويۋعا باعىتتالعان تەكسەرۋلەرگە قاتىستى بولمايدى. سونىمەن قاتار كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىم مەن ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸككە تٸكەلەي نەمەسە جاناما قاۋٸپ تٶندٸرگەن جاعدايدا كٷشٸ جٷرمەيدٸ. مۇنداي جاعدايلاردا تەكسەرۋلەر باقىلاۋ جەنە قاداعالاۋ ورگانىنىڭ بٸرٸنشٸ باسشىسىنىڭ شەشٸمٸنٸڭ نەگٸزٸندە جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى.
سونىمەن قاتار, ەگەر كەسٸپكەر ٶز قىزمەتٸنە قاتىستى باستاماشى بولسا, سونداي-اق قىلمىستىق-پروتسەسسۋالدىق كودەكستە قاراستىرىلعان نەگٸزدەر بويىنشا تەكسەرۋلەر جٷرگٸزٸلە الادى.
موراتوريي پروكۋرورلىق, كەدەندٸك, قارسى سالىق تەكسەرٸستەرٸنە, سالالىق تەكسەرٸستەردٸڭ كەيبٸر تٷرلەرٸنە, سونداي-اق جەر قويناۋلارىن پايدالانۋشىلاردى تەكسەرۋگە, ٶنٸمگە سانيتارييالىق-ەپيدەميولوگييالىق ساراپتاما جٷرگٸزۋمەن پروفيلاكتيكالىق قاداعالاۋعا, سەيكەستٸكتٸ باعالاۋ سالاسىنداعى اككرەديتتەۋ سۋبەكتٸلەرٸن پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ مەن تەكسەرۋگە قاتىستى بولمايتىنىن ايتا كەتكەن جٶن.
جارلىقتا موراتورييدٸڭ 2019 جىلى كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸسٸنە بارۋمەن باستالعان پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ مەن قاداعالاۋعا جەنە تەكسەرۋگە قاتىستى بولمايتىنى ناقتىلانعان. شاعىن جەنە ميكرو كەسٸپكەرلٸك ساناتتارىنا جاتاتىن جەكەمەنشٸك جەنە مەملەكەتتٸك كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸ موراتوريي جٷرگٸزۋگە جاتادى.
ٶز جۇمىسى بارىسىندا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸ ەل زاڭناماسىن, جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸن ساقتاۋى, سونداي-اق قر زاڭناماسىنا سەيكەس تاۋارلاردىڭ, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋٸ تيٸس. بۇل مٸندەتتەمەلەردٸ كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸ موراتوريي كەزەڭٸندە دە ساقتاۋى كەرەك.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2019 جىلعى 2 قىركٷيەكتەگٸ جولداۋىندا تەك ارنايى سالىق رەجيمدەرٸن قولداناتىن جەنە ميكرو نەمەسە شاعىن كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸسٸ رەتٸندە تانىلعان سالىق تٶلەۋشٸلەردٸ عانا ٷش جىل مەرزٸمگە تابىس سالىعىنان بوساتۋ قاراستىرىلعان.
تابىس سالىعى — بۇل كورپوراتيۆتٸ تابىس سالىعى, جەكە تابىس سالىعى, شارۋا قوجالىقتارى مەن فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتار ٷشٸن بٸرىڭعاي جەر سالىعى, سونداي-اق جەڭٸلدەتٸلگەن دەكلاراتسييا بويىنشا جۇمىس ٸستەيتٸن سالىق تٶلەۋشٸلەر ٷشٸن ەلەۋمەتتٸك سالىق. باسقا بارلىق سالىقتار مەن تٶلەمدەر مٸندەتتەمەلەر تۋىنداعان جاعدايدا تٶلەنەدٸ.
انىقتاما: زاڭناما بويىنشا ميكروبيزنەس – بۇل جۇمىسكەرلەر سانى 15 ادامنان اساتىن جەنە جىلدىق تابىسى 30 مىڭ ەڭ تٶمەنگٸ ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشتٸ (تەك) قۇرايتىن (79 530 مىڭ تەڭگە) جەكە كەسٸپكەرلەر, ال شاعىن بيزنەس — بۇل جۇمىسكەرلەرٸنٸڭ سانى 100 ادامعا دەيٸن بولاتىن, جىلدىق تابىسى 300 مىڭعا دەيٸنگٸ اەك قۇرايتىن (795 300 مىڭ تەڭگە) جەكە كەسٸپكەرلەر جەنە زاڭدى تۇلعالار.
قانشا بيزنەسمەن سالىقتان بوساتىلادى?
الدىن الا ەسەپتەۋلەر بويىنشا, تابىس سالىعىن تٶلەۋدەن 1,2 ملن جۋىق سالىق تٶلەۋشٸ 380 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا, ٷش جىل مەرزٸمگە بوساتىلادى.
قازاقستان ٷكٸمەتٸ ەلٸمٸزدەگٸ بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ ماقساتىندا قولدانىستاعى زاڭنامانى رەفورمالاۋ, رۇقسات بەرۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ, بيزنەستٸ قۇرۋ رەسٸمدەرٸن جەڭٸلدەتۋ, مەملەكەتتٸك باقىلاۋ-قاداعالاۋ قىزمەتٸن وڭتايلاندىرۋ بويىنشا جٷيەلٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸپ جاتىر.
رەسمي ستاتيستيكالىق مەلٸمەتتەرگە سەيكەس, 2019 جىلدىڭ 9 ايىندا جٸٶ-دەگٸ شوك ٷلەسٸ 29,5%-دى قۇرادى, بۇل 2018 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 0,6%-عا ارتىق (2018 جىلعى قاڭتار-قىركٷيەكتە – 28,9%).
سونىمەن قاتار 2019 جىلدىڭ قاڭتار-ماۋسىم ايلارىندا شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ ٶنٸم شىعارۋى 12 662,7 ملرد تەڭگەنٸ قۇراپ, 2018 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 10,8%-عا ارتتى (2018 جىلدىڭ قاڭتار-ماۋسىم ايلارىندا – 10 638 ملرد تەڭگە).
2019 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنداعى جاعداي بويىنشا تٸركەلگەن شوك سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ سانى 1,6 ملن بٸرلٸكتٸ قۇرادى, بۇل كٶرسەتكٸش 2018 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 3,1%-عا جوعارى, جۇمىس ٸستەپ تۇرعان سۋبەكتٸلەردٸڭ سانى 7,8%-عا ٶسٸپ, 1,3 ملن بٸرلٸكتٸ قۇرادى.
قازاقستان «Doing Business» رەيتينگٸندە ەلەمنٸڭ 190 ەلٸنٸڭ اراسىندا توپ-25 قۇرامىندا
رەسمي ستاتيستيكالىق دەرەكتەردەگٸ كٶرسەتكٸشتەردٸڭ ٶسۋٸ, سونداي-اق قازاقستاننىڭ دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ «Doing Business» رەيتينگٸندە ەلەمنٸڭ 190 ەلٸ اراسىندا بيزنەستٸ جٷرگٸزۋدە ەڭ ٷزدٸك توپ-25-كە كٸرۋٸ بيزنەستٸ دامىتۋ ٷشٸن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا باعىتتالعان قابىلداناتىن شارالاردىڭ پەرمەندٸلٸگٸن راستايدى.
قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستان دٷنيەجٷزٸلٸك بانك رەيتينگٸندە 25-ورىندى الىپ قانا قويماي, 2017 جىلدان باستاپ 11 پوزيتسيياعا جوعارى كٶتەرٸلٸپ, 2017-2018 جىلدارى بيزنەستٸ جٷرگٸزۋ جەڭٸلدٸگٸنٸڭ ٷش ينديكاتورى بٶلٸگٸندە رەتتەۋشٸ رەفورمالاردى ٸسكە اسىرعان ەلدەردٸڭ قاتارىنا ەندٸ (2017 ج. – 36-ورىن, 2018 ج. – 28-ورىن).
قابىلدانىپ جاتقان شارالار كەسٸپكەرلٸك ەلەۋەتتٸ اشۋعا, شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸكتٸڭ ٶسٸمٸن جاقسارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, بۇل ەلدٸڭ ەكونوميكالىق ٶسۋٸ مەن ەل-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋىنا ىقپال ەتەدٸ.
«Doing Business» رەيتينگٸندەگٸ ەلدٸڭ جەتٸستٸكتەرٸ اتالعان پوزيتسييانى نىعايتۋدىڭ ەلەۋەتٸنٸڭ بار ەكەنٸن كۋەلاندىرادى, سونىمەن قاتار كەسٸپكەرلٸكتٸ جٷرگٸزۋ ٷشٸن ەڭ جاقسى شارتتارى بار توپ-20 ەلدٸڭ قاتارىنا كٸرۋ مٸندەتٸن بەلگٸلەيدٸ.
وسىعان بايلانىستى, ٷكٸمەت قول جەتكٸزٸلگەن نەتيجەلەردٸ جاقسارتۋ ماقساتىندا «Doing Business» رەيتينگٸنٸڭ ينديكاتورلارى اياسىندا بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا زاڭنامالىق تٷزەتۋلەردٸڭ 8-پاكەتٸن ەزٸرلەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزدٸ, ونى قابىلداۋ بيزنەستٸ دامىتۋعا وڭ ەسەر ەتەدٸ, ەلٸمٸزگە قوسىمشا ينۆەستيتسييالار تارتادى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا «كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرگە بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» قر زاڭىنىڭ جوباسى 30-دان استام نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸلەرگە شامامەن 200 تٷزەتۋدٸ قامتيدى.
بيزنەستٸ جاقسارتۋ جٶنٸندەگٸ زاڭنامالىق نورمالاردى ەنگٸزۋمەن قاتار, «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2025» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى جەنە باسىم جوبالاردى نەسيەلەۋ تەتٸگٸ اياسىندا بيزنەسكە قارجىلىق قولداۋ كٶرسەتٸلەدٸ.
بۇل رەتتە باعدارلامانى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن الداعى 4 جىلعا 421 ملرد تەڭگە مٶلشەرٸندە بيۋدجەت قاراجاتى بٶلٸندٸ, سونداي-اق ەلٸمٸزدٸڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ ستراتەگييالىق دامۋ جوسپارىنا سەيكەس كەلەتٸن نىسانالى ينديكاتورلار بەلگٸلەنگەن.
باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋ قورىتىندىسى بويىنشا جٸٶ-دەگٸ شوب ٷلەسٸن كەمٸندە 35%-عا ۇلعايتۋ, جٸٶ قۇرىلىمىنداعى ٶڭدەۋشٸ ٶنەركەسٸپتٸڭ ٷلەسٸن كەمٸندە 13,4%-عا جەتكٸزۋ كٷتٸلۋدە.
