«مەن جەرگە تٷسكەن جالعىز دەن
جاپىراقتاردان سٶيلەگەن…»
تٶلەگەن ايبەرگەنوۆ
دارىن يەسٸ, ەسٸرەسە, اقىن تۋرالى سٶز قوزعاعاندا وقىرماندى قىزىقتىراتىنى — اقىنعا اقىندىق قاسيەتتٸڭ كٸمنەن دارىعاندىعى… ال مەنٸڭ ەكەم تٶلەگەن ايبەرگەنوۆكە اقىندىق قاسيەت — اناسى جٸبەكتەن, تانىمدىلىعى, كٶرەگەندٸگٸ, الىستى بولجاي الاتىندىعى ەكەسٸ ايبەرگەننەن دارىعان بولۋى كەرەك. تٶلەگەن ايبەرگەنوۆ تۋرالى از جازىلعان جوق. بٸراق كٶپ دەۋگە دە بولماس. كەيبٸر ەدەبيەت جاناشىرلارىنىڭ ماقالالارى, تۇستاستارىنىڭ ەستەلٸكتەرٸ, اقىن-جازۋشىلاردىڭ ەڭبەكتەرٸندە اتى اتالىپ, ٶزٸندٸك داۋىسى بار, ارىندى اقىن ەكەنٸ مويىندالعانىمەن, ونىڭ بٷكٸل شىعارماشىلىعى جان-جاقتى تالدانىپ, جەتە رەتتەلگەن جوق. بۇل ماقالا — سول كەلەر كٷندەر ەنشٸسٸنە جٷكتەلگەن ٸستٸڭ باستاماسى عانا.
سٶز باسىن ەجەمنەن باستاعاندى جٶن كٶرٸپ وتىرمىن, سەبەبٸن وقىرمان وقي كەلە تٷسٸنەدٸ دەپ سەنەمٸن. تٶلەگەن ايبەرگەنوۆتٸڭ اناسى – جٸبەك قوناربايقىزى. مەكەنٸ — اقتٶبە وبلىسى, تابىن اۋدانى. رۋى — ىسىق — ەجٸمبەت — شونا. كەلٸن بولىپ تٷسكەن جەرٸ — تابىن — بەيبٸشە — بەسبولات, سونىڭ ٸشٸندە — تٸلەۋٸ. كٶزدەرٸ كٷلٸمدەپ تۇراتىن, سوپاق جٷزدٸ, بۇيرا شاشتى, قارا تورى كٸسٸ ەكەن.
ەجەم جەلكٸلدەپ جاڭا ٶسٸپ كەلە جاتقان كەزٸندە ەكەسٸ قايتىس بولادى دا, تٶرت بالا جەتٸم قالادى. ٷلكەنٸ — جٸبەك, ٸنٸسٸ — قۇدايبەرگەن جەنە ەكٸ سٸڭلٸسٸ بار. ول كەزدە جەسٸر ەيەلدٸڭ كٷنٸ كٷن بە, شەشەسٸ بايعۇس كٸسٸ ەسٸگٸندە, قاراعۇل دەگەن اۋقاتتى جاماعايىنىنا جالدانىپ جۇمىس ٸستەپ جٷرەدٸ. سول ٷيدٸڭ وتىمەن كٸرٸپ, كٷلٸمەن شىعادى, سونداعى ويى — بالالارىن اشتان قالدىرماي, امان ساقتاپ ٶسٸرۋ. كەيدە كٶمەك بەرسٸن دەپ جٸبەك ەجەمدٸ دە ەرتە كەتەدٸ ەكەن. اۋقاتتى ادامدار بولعان سوڭ, ٷيٸنەن قوناق ٷزٸلمەيدٸ عوي, كٷندە نە كٷنارا مال سويىلادى, مالدىڭ ٸشەك-قارنى, ەرينە, ەجەمدەردٸڭ ٷلەسٸنە تيەدٸ. سوندىقتان دا بولار, ەجەم ٸشەك-قارىن تازالاعاندا, جٷن يٸرگەندە الدىنا جان سالمايدى, ٶيتكەنٸ بايدىڭ ٷيٸ كٷزەم السا, جٷن بەرەدٸ, قىسقاسى, سولارعا سٷيەنٸپ كٷن كەشەدٸ. ٶزدەرٸندە دە بٸرەر قارا بولادى, سونىڭ جالىنا جارماسىپ, قيىن كٷندەرگە جاراتامىز دەپ ايىرىلمايدى, سوندا دا شيەتتەي بالا-شاعا بولعان سوڭ, قالاي كٶبەيسٸن, ٶسٸمٸن الدىن الا جەپ قويادى ەكەن.
ەجەمدٸ ەنەسٸ باۋىرىنا باسقاندىقتان, اناسى اتىن اتاماي, «ەركەجان» دەيدٸ ەكەن. بٸردە شەشەسٸ ەسٸكتەن كٸرە: «ەركەجان, اتاڭداردىڭ ٷيٸنە قوناق كەلٸپ قالدى, ساعان شاي قۇيىپ بەرسٸن دەپ جاتىر, ٷستٸڭە دۇرىس كيٸمٸڭدٸ كيٸپ بارا عوي», — دەيدٸ. «اتاڭ» دەپ وتىرعانى – ٶزٸ جالدانىپ وتىرعان ٷيدٸڭ وتاعاسى قاراعۇل. جٸبەك ەجەمدە قايبٸر جٶندٸ كيٸم بولا قويسىن, سول بايدىڭ قىزى تۇرمىسقا شىققاندا بٸرسىپىرا كيٸم بەرٸپ, «بايىتىپ» كەتكەنٸ بولماسا. سولاردى كيٸپ, شاشىن تٷزەپ شىققاندا, ٶزٸ دە بويشاڭ بولعاندىقتان با, جاسى نەبەرٸ ون التىدا بولسا دا ەرەسەكتەي كٶرٸنەدٸ. قوناقتار وتىرعان بٶلمەگە كٸرٸپ, داستارقاننىڭ اياق جاعىنا وتىرىپ, سىزىلىپ شاي قۇيادى. قىمىزعا بٶرتە تويىپ, جانتايىپ جاتقان كٸسٸلەر ٶز بەتتەرٸنشە ەڭگٸمە-دٷكەن قۇرىپ وتىر. ەجەم ەڭگٸمە نە جايىندا ەكەنٸنە مەن دە بەرمەيدٸ. وسى داستارقان ونىڭ بولاشاق تاعدىرىن شەشەتٸنٸنەن مٷلدەم بەيحابار بولاتىن. سٶيتسە, بەرٸ دە الدىن الا جوسپارلانعان دٷنيە ەكەن. جٸبەك ەجەم شاي قۇيۋعا تەككە شاقىرىلماعان. قىرىق سەگٸز جاستاعى ٶتەپبەرگەن دەگەن باي قاراعۇلدىڭ ٷيٸنە, ونى ناعاشىسىنىڭ اسىنا شاقىرۋ ٷشٸن ات باسىن تٸرەگەن ەكەن. ەڭگٸمەلەسە كەلە ٶتەپبەرگەن قىزى قاتشانىڭ بوي جەتٸپ, ايتتىرىپ كەلۋگە قۇدالارى دا اسىقتىرىپ وتىرعانىن, بٸراق بۇل كٸسٸدە شىر ەتەر ورىنباسار بولماعان سوڭ, ولار دا باتا الماي وتىرعاندىعى, ۇرپاقسىز قالايىن دەپ تۇرعانى جايىندا ايتىپ, اۋىر بٸر كٷرسٸنٸپ الادى. قاراعۇل تۋىسىنا جانى اشىپ, وسىندا قىزمەتشٸ بولىپ ٸستەيتٸن جەسٸردٸڭ بويجەتٸپ كەلە جاتقان ٶتە يبالى, اقىلدى قىزى بار ەكەنٸن ايتىپ, كٶرسەتپەكشٸ ماقساتپەن جٸبەك ەجەمدٸ شاي قۇيۋعا شاقىرعان ەكەن. وسى داستارقان باسىندا, ەجەمنٸڭ تاعدىرى ەتپٸسٸرٸم سەتتە شەشٸلەدٸ. ويلاماعان جەردەن باستالعان بۇل ەڭگٸمە قىزدىڭ اسىل قييالى, تالاپ-تالانتىنا بٸردەن بالتا شاباتىنىن ول كەزدە كٸم بٸلگەن? اراعا كٶپ ۋاقىت سالماي ٶتەپبەرگەننٸڭ تۋىستارى «قالىڭسىز قىز بولمايدى» دەپ, بٸر قىزعا لايىق قالىڭ مالدى قاراعۇلعا بەرٸپ, قايتا-قايتا ەۋرە بولىپ, بٸر جۇمىستى ەكٸ ەتٸپ جٷرمەۋ ٷشٸن, جٸبەك ەجەمدٸ ٶزدەرٸمەن بٸرگە الا كەتەدٸ. شەشەسٸنٸڭ جىلاعانىنا دا, ەجەمنٸڭ قارسىلىعىنا دا ەشكٸم قارامايدى. وسىلاي ون التى جاستاعى جٸبەكتٸ اۋىلدىڭ اقساقالدارى پەرزەنت ٷشٸن قىرىق سەگٸز جاستاعى ٶتەپبەرگەنگە بەرٸپ جٸبەرەدٸ…
ٶتەپبەرگەن ٶتە باي كٸسٸ ەكەن. ٶزٸ شامالاس ەيەلٸ, بوي جەتٸپ قالعان قاتشا دەگەن قىزى بولادى. جٸبەك ەجەمدٸ الىپ بارسا, اۋىلدىڭ اقساقالدارىنىڭ بەرٸ كٶرشٸ اۋىلدا قايتىس بولعان بٸر اعايىندى جەرلەۋگە كەتٸپ قالعان ەكەن. سول سەبەپتٸ قايتقان كٸسٸنٸڭ جەتٸسٸن بەرٸپ كەلگەنشە جٸبەك ەجەمنٸڭ بەتٸ اشىلماي جەتٸ كٷن شىمىلدىقتا وتىرىپ قالادى. جاس بولعاندىقتان با, ەجەم بارا سالا كٶتەرمەيدٸ. بەدەۋ مە دەپ قىرىن قاراعان ەلدٸڭ قاباعىنان با, جوق ەلدە, تۋا بٸتكەن نامىسشىلدىعىنان با, ٶزٸ بالا بولا تۇرا قۇدايدان جاتسا-تۇرسا بالا سۇراي بەرەدٸ ەكەن. بٶتەن ەل, بٶتەن جەر… جىلايىن دەسە اينالاسىنداعى ادامداردان قىسىلادى, سوندىقتان ەجەم ٶزٸنە ەنشٸلەگەن بەسٸرەسٸ — استاۋباس تٷيەسٸن جەتەلەپ, اۋىلدان الىس شىعىپ, داۋىسى ەستٸلمەيدٸ-اۋ دەيتٸندەي جەرگە جەتكەندە, ەلٸن, جەرٸن, اناسىن, باۋىرلارىن ساعىنىپ شىعارعان ٶلەڭدەرٸن ايتادى ەكەن. بەسٸرەسٸن جاتسا–تۇرسا قىزعىشتاي قورىپ, تٷيەكەشتەرگە دە بيلەتپەي, ٶزٸ كٷتەدٸ. كٶكٸرەگٸندەگٸ بٷكٸل سىرىن, نازىن تىڭدايتىن سول تٷيە عانا. بٸر كٷنٸ استاۋباستى بٸرەۋ شەشٸپ الىپ جەتەكتەپ كەتەيٸن دەپ جاتىر ەكەن, ەجەم كٶرٸپ قالادى دا, ايقاي سالىپ ٷيگە كٸرەدٸ. «استاۋباستى بٸرەۋ ۇرلاپ بارا جاتىر, ەكەتٸپ بارا جاتىر», — دەيدٸ. ەل دٷرلٸگٸپ, جاڭاعى ناردى جەتەكتەپ بارا جاتقان ادامدى ۇستاپ الادى. سٶيتسە ول ەجەمنٸڭ تۋعان ٸنٸسٸ قۇدايبەرگەن بولىپ شىعادى. ٷش-تٶرت جىل كٶرمەگەن سوڭ قاراڭعىدا تانىماي قالىپتى. بٸراق ٸنٸسٸنٸڭ ٸسٸنە نامىستانعاننان اراعا تٷسە المايدى. ٶز باۋىرى ەكەنٸن دە ەشكٸمگە ايتپايدى. ارتىنشا ارتىنىپ-تارتىنىپ ەجەمدٸ ٸزدەپ اناسى دا كەلٸپ قالادى. مەن-جايدى اناسىنان ەستيدٸ, سٶيتسە ٷلكەندەر ويناپ: «سەنٸڭ اپاڭدى باي قالىڭ مالسىز الىپ كەتكەن, سەندەرگە ەشتەڭە بەرمەدٸ, ساعان تيٸستٸ استاۋباس نار بار, سونى جەلٸدەن شەشٸپ الىپ جەتەكتە دە كەت» — دەپ تٷرتكٸلەسە, بالامىسىڭ دەگەن, سول سٶزگە ەرٸپ ٸستەپ جٷرگەن شارۋاسى ەكەن. بٸراق بۇل تۋرالى ەشكٸمگە اۋىزدارىن اشپايدى. سودان كەيٸن ەجەم شەشەسٸن دە, باۋىرلارىن دا ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن كٶرمەپتٸ.
اللا جار بولىپ, پٸرلەر قولداپ, ارادا ٷش-تٶرت جىل ٶتكەندە جٸبەك بالا كٶتەرەدٸ. ايى-كٷنٸ جەتٸپ بوسانار شاقتا ەجەم قاتتى قينالىپ, ٷش كٷن بويى تولعاتادى, بٸراق بالا دٷنيەگە كەلە قويمايدى. ەمشٸلەر دە, تەۋٸپتەر دە — بەرٸ ەجەمنٸڭ قاسىندا بولادى. ەمشٸلەر ەجەمدٸ ارقانعا دا اسادى, مىلتىق تا اتىلادى, داڭعىرا دا قاققان بولادى… ەيتەۋٸر تٶرتٸنشٸ تەۋلٸككە اينالعاندا, تاڭ ساز بەرە باستاعان كەزدە, شاشى ماڭدايىنا تٷسكەن ٶلٸ قىز تابادى. كٷشٸ كەتٸپ تٶسەكتە ەبدەن قانسىراپ جاتقاندا بەيپٸل اۋىز بٸر ابىسىنى كەلٸپ: «ويباي, بايىنا شەكەسٸ تورسىقتاي ۇل تاۋىپ بەرگەندەي سەنٸكٸ نە جاتىس, سەنەن باسقا ەيەل بالا تاپپاپ پا, ونىڭ ٷستٸنە, جۇرتتىڭ بەرٸن دەمەلەندٸرٸپ ٶلٸ قىز تاپقانىڭدى ايتسايشى سەن توقالدىڭ, تۇر ورنىڭنان شەنيمەي», — دەيدٸ. سول-اق ەكەن ىزا كەرنەگەن ەجەم ورنىنان تۇرادى. زارىعىپ كٶرگەن بالاسى, ول دا جارىق كٷن كٶرە المادى — ٶزەگٸن ٶرتەگەن كٷيٸكتەن بە, جانى قاتتى قينالعاندىقتان با, جاڭاعى ەيەلدٸڭ سٶزٸن كٶتەرە الماي, بەلٸن تاس قىلىپ تٷيەدٸ دە, ٷيدەن شىعا بٸر ٸزگە تٷسٸپ الىپ, اقتٶبەنٸڭ قاقاعان سۋىعىندا باسى اۋعان جاققا قاراي كٶزٸنٸڭ جاسى مونشاقتاپ وتىرىپ كەتە بارادى. قايدا, كٸمگە كەتٸپ بارا جاتىر — ونى ٶزٸ دە بٸلمەيدٸ. تٶركٸندٸ جوعالتقالى قاشان? قولىنان كەلەتٸنٸ – ولاردى جوقتاۋ عانا. ٷسكٸرگەن ايازدى بىلاي قويعاندا, جاڭا بوسانعان ەيەل عوي, اياعىنداعى ەمٸركەن ەتٸگٸ قانعا تولىپ, مۇز بولىپ قاتىپ قالادى. ەسٸ دە كٸرەسٸلٸ-شىعاسىلى. بەرٸنەن دە زٸل قارا تاس سىندى قايعى ەجەمنٸڭ بويىن بيلەپ, ميىن شىرماپ السا كەرەك, ول بٸرەسە جاس ۇل بالانى جەتەلەپ: «ەكەڭە جٷگٸرٸپ بارىپ موينىنان قۇشاقتا» — دەسە, بٸرەسە جاڭا تٷسكەن كەلٸنشەك بولىپ: «ويباي, ماسقارا, بەتٸم اشىق وتىرا بەرٸپپٸن عوي», — دەپ ۇيالعانداي بولادى, بٸرەسە باۋىرلارىنىڭ ورتاسىندا ٶزٸنٸڭ ٸشتە بۇعىپ جاتقان سىرىن اقتارىپ وتىرعانداي بولادى. وسىلاي بويىن ساندىراق بيلەپ, ەبدەن قانسىراپ, قۇلاۋعا شاق قالعان كەزدە, ارتىنان ٸزدەۋشٸلەر قۋىپ جەتٸپ تاۋىپ الادى. اياعىنداعى ەتٸگٸ ٶزٸنە شاقتاپ تٸگٸلگەن ەپ-ەدەمٸ, كەزٸندە شالى بٸر ەتٸكشٸگە قىستىق سوعىمىن بەرٸپ تٸكتٸرتكەن ەكەن, سول ەتٸگٸ ايازدان مۇز بولىپ قاتىپ قالعاندىقتان شەشٸپ الۋ مٷمكٸن بولمايدى, سوندا ەجەم: «اياعىمدى كەسسەڭدەر كەسٸڭدەر, ەتٸگٸمدٸ كەسپەڭدەرشٸ», — دەپ جىلايدى ەكەن. وسى وقيعادان سوڭ, ەجەمنٸڭ باقايشاقتارى ٷسٸپ كەتٸپ, تٷسٸپ قالادى. اۋىل ەمشٸلەرٸ ونى قاراۋعا كٸرٸسٸپ, ەم-دومدارىن ٸستەپ جاتادى. جاس ادامنىڭ تىڭدىعى بولۋى كەرەك, باس-اياعى بەس-التى كٷندە ەسٸن جيىپ, بٸر ايدان سوڭ ٶزٸنە-ٶزٸ كەلەدٸ. كٷن — سەسكە تٷس, ٸرگەگە كٸشكەنە شۋاق تٷستٸ, مەن ەندٸ مىنا دٷنيەنٸ ٶز كٶزٸممەن كٶرەيٸنشٸ دەگەندەي, ٸرگەدەگٸ وراۋلى تۋلاققا وتىرا كەتەدٸ. ەسٸكتٸڭ الدىندا ويناپ جٷرگەن اۋىلدىڭ جاس بالالارىنىڭ ويىنىن, ايتقان سٶزدەرٸن قىزىقتاپ وتىرسا, باياعى ابىسىنى كەلەدٸ دە: «ەي, بالالار-اي, انا بٸزدٸڭ ٷيدٸڭ قاسىنا بارىپ ويناڭدار, بۇل جەردە نە بار سەندەرگە?» دەپ ٷيٸنە قاراي ولاردى ىعىستىرا بەرەدٸ. ٸشٸندە بٸر قارا دومالاق بالا ەجەمنٸڭ اينالاسىندا شاۋىپ ويناپ, انا ەيەلدٸڭ ايتقانىنا كٶنبەسە كەرەك, اشۋلى ەيەل بالانى ۇستاپ الىپ, اياماي سابايدى. اراشا تٷسۋگە ەجەمدە حال جوق. بالانىڭ شىڭعىرىپ جىلاعان داۋىسىن ەسٸتٸپ, ٷيدەن بەيبٸشە شىعادى. سوندا جاڭاعى ەيەل وعان شاعىنىپ: «جٷگەرمەكتٸڭ توقالدى اينالۋىن قارا. ال مىناۋ نەگە سٷيرەتٸلٸپ شىقتى دەپ ەدٸم, تۇلا بويىنداعى بەلەسٸن بالالارعا اۋدارماقشى ەكەن عوي, قاراشى ٶزٸنٸڭ سٷلدەرٸن», — دەيدٸ. بەيبٸشە ول ەيەلگە توقتام ايتىپ جاتادى… ول ەيەلمەن تٸلدەسۋگە, جاۋاپ قايتارۋعا دا ەل كەرەك. ەجەم بەتٸنە بٸر قارايدى دا, ٸشٸنەن تىنىپ اۋىر بٸر كٷرسٸنەدٸ.
«كٷن جامانى كەتەدٸ, ادام جامانى قالادى» دەگەندەي, قىس تا ٶتە شىعادى. ارتىنشا كٶكتەم كەلٸپ, جەر بۋسانىپ, جاز جايلاۋعا كٶشكەندە, جٸبەك ەجەم دە قاتارعا قوسىلىپ كەتەدٸ. ٶمٸر بٸر قالىپتا تۇرا بەرسٸن بە?! باياعى كٷن دە ۇمىتىلا باستايدى. ەندٸ كەلەسٸ قىس قامىنا جان-جاقتى دايىندىققا ەجەم دە جانتالاسا كٸرٸسەدٸ. قۇرت, ماي, جەنت, ٸرٸمشٸكتەرٸن دايىندايدى. قازاقتىڭ ٷدەرە كٶشۋٸ بار ەمەس پە? سول كەزدٸڭ قاربالاسىنان با نەمەسە ىڭعايسىز تيەلگەندٸكتەن بە, ٸركٸت ارتقان تٷيەنٸڭ جٷرٸسٸنٸڭ ناشارلىعىنان با, ەيتەۋٸر بۇزاۋ تەرٸسٸنەن جاسالعان مەستەگٸ ساپ-سارى ٸركٸت جەرگە سالپ ەتٸپ, قاق ورتاسىنان ايىرىلادى. ٸشٸندەگٸسٸ اينالاعا اقتارىلا قالادى. يتتەردٸڭ اڭدىعانى دا سول, تۇس-تۇستان قارا تٶبەت, كٶكتٶبەت, بايتٶبەتتەر جارىسا كەلٸپ, ٸركٸتتٸ قىزعانىپ, بٸر-بٸرٸنە ىرىلداپ, جالاۋعا كٸرٸسەدٸ. نە ٸستەرٸن بٸلمەي تۇرعان ەجەمنٸڭ ويىنا ٶز نەسٸبەسٸن الىپ قالۋ تٷسەدٸ دە, قولىندا دايار ىدىسى دا جوق, جاتا قالىپ يت ەلٸ تيە قويمادى-اۋ دەگەن جەردەن جالاي باستايدى. سوندا ول قىلىعىن كٶرٸپ تۇرعان بٸر قاينىسىنىڭ: «تفۋ, بەلەكەت, نەسٸبەڭ يتتٸڭ ىرىسىنان دا كٷشتٸ ەكەن. ۇرپاعىڭ يتشە شۇبىرىپ, نەسٸبەڭ بۇل دٷنيەدە كەم بولماس» دەگەنٸن ەجەم ٶزٸنٸڭ كەلٸنٸ — مەنٸڭ اناما ايتىپ بەرگەن ەكەن. اراعا ەكٸ جىل سالىپ ەجەم تاعى دا جٷكتٸ بولىپ, قىز بوسانادى. ٶتەپبەرگەن قۋانىپ, شٸلدەحانا جاسايدى, بٸراق ٶزٸ ارتىنشا ناۋقاستانىپ قالادى دا, دٷنيە سالادى. قىزى دا وتىرۋعا ەندٸ جاراي بەرگەن كەزدە قايتىس بولىپ كەتەدٸ. ەجەم جيىرما بٸر جاسىندا قىزىنان دا, كٷيەۋٸنەن دە ايرىلىپ, جەسٸر قالادى. قارا كيٸپ, ەكەۋٸن بٸرگە جوقتاپ, ەكٸ جىل وتىرادى. ٶتەپبەرگەن اتادان قالعان دٷنيە دە كٶپ, مال دا كٶپ, وسى ەن دٷنيەنٸڭ بەرٸ شەتكە كەتپەۋ ٷشٸن, ەرٸ جەسٸرٸن قاڭعىرتپاعان قازاق ەمەس پە, ەجەم جٸبەكتٸ ەمەڭگەرلٸك سالتىمەن ٶتەپبەرگەن اتانىڭ ٸنٸسٸ ٶتەگەن ٶزٸنٸڭ بالاسى ابدۋللاعا قوسادى. ابدۋللا ٶتە جۋاس جان بولادى, بٸراق ەيەلٸ — تٶركٸنٸ مىقتى, بار جەردٸڭ قىزى, مٸنەزٸ دە شەلكەستەۋ. كەلٸن بولىپ تٷسكەندە اياعىنا التىنمەن زەرلەنگەن كەلٶش–مەسٸ كيٸپ كەلگەنٸ جايلى بٷكٸل ەل شۋلاپ ايتىپ وتىرادى ەكەن. قاي زاماندا بەيبٸشە توقالدى جاقتىرا قويعان, كٷندەسٸ ەجەمدٸ وتىرسا وپاق, تۇرسا سوپاق ەتٸپ, قىزعانشاقتىق كٶرسەتٸپ, ورايى كەلسە, شاشىن جۇلىپ, كٷن كٶرسەتپەيدٸ. ەجەم ۇل تابادى, بٸراق بالا التى ايلىق بولعان كەزدە ناۋقاستانىپ, قايتىس بولادى. سول بالانىڭ قازاسىنا جينالعان اعايىن: «جەسٸردٸ ساباۋ ٷشٸن, جىلاتۋ ٷشٸن الا ما ەكەن, نەگە توقالدى قورلايسىڭدار? ٶتەپبەرگەننٸڭ تالاي جاقسىلىعىن كٶرٸپ, كٶبٸمٸز سونىڭ ارقاسىندا كٷن كەشپەپ پە ەدٸك?! ەگەر شاڭىراقتى قيماساڭدار, جەسٸردٸ ەيەلدەرٸڭمەن كەلٸسٸپ الىڭدار, نەمەسە بۇل ەيەلدٸڭ دە تٶركٸنٸ بار, سىباعاسىن بٶلٸپ بەرٸپ, ەلٸن تاۋىپ قوسىڭدار», — دەپ جينالعان ەل مەسەلەنٸ تٸكە قويادى. سودان باستاپ جٸبەك ەجەمنٸڭ باسىن بوساتىپ, مالدى, دٷنيەنٸ تەرەكەگە سالادى. تەرەكە دەگەن — بٷكٸل مالدى جەتٸگە بٶلٸپ, اتا-اتاعا, تۋىستارىنا بەرۋ ەكەن. سول جەتٸ بٶلٸكتٸڭ بٸر بٶلٸگٸ ەجەمە تيەسٸلٸ بولادى. تەرەكەدەن ەكٸ كەلە تٷيە, بٸر ٷيٸر جىلقى, ٷش وتار قوي-ەشكٸ, ٷي جيھازى, التىنى بار, كٷمٸسٸ بار, بٸراز ەشەكەيلٸك زاتتار, ٷيدٸڭ دەسكەنٸ ەجەمنٸڭ ەنشٸسٸنە تيەدٸ. سول تەرەكەدە ٶتەپبەرگەن اتانىڭ نەمەرە ٸنٸسٸ تٷكتٸ مەن ەيەلٸ ەكەۋٸ: «جەسٸرٸمٸزدٸ جٸبەرمەيمٸز, الامىز» — دەپ, ەلدەن باتا سۇرايدى. اۋىل اقساقالدارى باتالارىن بەرٸپ, ەجەمدٸ تٷكتٸگە قوسادى. بەيبٸشە مەن ەجەم ٶتە تاتۋ تۇرادى. تٷكتٸ ٷلكەن ۇلى ەلنييازدى ەنشٸلەپ ەجەمنٸڭ قولىنا بەرەدٸ. ەجەم سول بالانىڭ قالىڭ مالىن ٶزٸ بەرٸپ, اقكەنجە دەگەن كەلٸن الادى. تٷكتٸدەن ەجەم التى قۇرساق كٶتەرەدٸ, بٸراق ماقپالشا, بالقييا دەگەن ەكٸ قىز عانا تٸرٸ قالادى, قالعاندارى شەتٸنەيدٸ.
بٸر كٷنٸ ەجەم بوسانىپ وتىرعاندا, تٷكتٸ اتامىزدىڭ ٶز ٷيٸنە قوناق كەلٸپ قالادى, سونى جايعاعاننان سوڭ اتامىز ويىندا ەشتەڭە جوق ەجەمنەن حابار الۋعا كەلەدٸ. ەجەم اتامدى جەيتٸن بٸر نەرسە الا كەلەر دەپ دەمەتەدٸ, ال ول كٸسٸ قۇر قول كەلەدٸ. سٶيتسە, ەجەم ەرتەسٸنە مازاسىزدانىپ, كٶكٸرەگٸ ٸسٸپ اۋىرىپ قالادى. تٷكتٸ اتامىزدىڭ بەيبٸشەسٸ ونى ەستٸپ: «وي, ميىم قۇرسىن, قوناقپەن ابىر-سابىر بولىپ جٷرگەندە, ۇمىتىپ كەتٸپپٸن عوي» — دەپ, ايىبىنا تەز بٸر قويدى الدىرىپ سويعىزىپ, پٸسٸرٸپ جٸبەرٸپ, ەجەمە: «جاس سورپا ٸش, سٶيتٸپ, مىنا ىرىمدى ٸستە, «سەن دەمەتپە, مەن دە دەمەتپەيمٸن» دەپ, بٸزدٸڭ تابالدىرىققا ٷش رەت, كٶكٸرەگٸڭە ٷش رەت ۇرىپ قوي» — دەيدٸ.
بەيبٸشەدەن — ٷش ۇل, ەكٸ قىز, جٸبەكتەن — ماقپالشا, بالقييا دەگەن ەكٸ قىز ٶسٸپ كەلە جاتادى. بٸراق بۇل بەيبٸت ٶمٸر دە كٶپكە بارمايدى, ٶكٸمەت حالىقتىڭ مالىن تارتىپ الىپ, ەلدە قۋعىن-سٷرگٸن, كولحوزداستىرۋ ناۋقانى باستالادى. ساياساتتان بەيحابار, بار بايلىعى مال عانا بولعان قازاق سول مالىن امان ساقتاپ قالۋ ٷشٸن جان-جاققا بوسىپ, بەت-بەتٸنە بىتىرايدى. تٷكتٸ ەلدەن بۇرىنىراق بەسقالاعا قاراي كٶشٸپ كەتكەن اعاسى ايبەرگەندٸ ٸزدەۋگە بەل بۋادى, ٶيتكەنٸ ۇزىن قۇلاقتان: «ول جاقتا ايبەرگەن ٷلكەن باستىق, بٸر اۋىل جۇرت بەتٸنە قاراپ وتىر ەكەن» دەگەندٸ ەستيدٸ. سول ايبەرگەندٸ ماڭايلاساق, جامان بولماسپىز دەگەن ويمەن تٷكتٸ تۋعان-تۋىسقانى, بالا-شاعاسى, مال-جاندارى بار, قىسقاسى, تايلى تۇياعىمەن جولعا شىعادى. ول توپقا باسقالار دا قوسىلادى. ەلدٸڭ دەستٷرٸ بويىنشا مال جايىلىمى سۇيىلا باستاسا بولدى, كٶشۋ باستالادى… بٸراق بۇل كٶش — باسقا كٶشتەن ٶزگەشە, جەر اۋا كٶشۋ ەدٸ. بارلىق ادامنىڭ كٶڭٸلٸ قوبالجۋلى, ارتتا قالىپ بارا جاتقان ەلگە, اتامەكەنگە دەگەن قيماستىق, كەزەك-كەزەك قوش ايتىسۋ, كٸم نە دەپ جاتىر دەيتٸن بٸر جان جوق, ەيتەۋٸر, ەركٸم ٶز بٸلگەنٸن ايتىپ, تەڭسەلٸپ كٶشٸپ كەتٸپ بارا جاتادى. قالىپ بارا جاتقان جەردٸڭ ەر شٶبٸ, قىراتى, بەلٸ, وي-شۇڭقىرى ەسكە تٷسسە, سونى ٶلەڭگە قوسادى. سول كەزدەن ەجەمنٸڭ ەسٸندە قالعان شۋماق:
«قونىستان اۋا كٶشتٸك سارىلىپ-اي,
ارتىما قاراي-قاراي زارىعىپ-اي.
كٶزٸمە بٸر كٶرٸنسەڭ تۋعان جەرٸم,
جٷرەگٸم كەتەر مە ەكەن جارىلىپ-اي?!»
جولدا كٶش دەمالىسقا توقتاپ, ازاماتتار ەكەلٸپ مال سويادى, ەيەلدەر جاعى ەت پٸسٸرەدٸ, مەنٸكٸ-سەنٸكٸ جوق, بارلىعى بالا-شاعاسىمەن وتىرىپ, تاماقتانادى.
جول-جٶنەكەيگٸ جاڭالىقتار: پەلەنشە قايتىس بولىپتى… تٷگەنشە بوسانىپتى… جاڭا تۋعان بالانىڭ اتىن كٶشەرعالي, كٶشەرباي ت.ب. دەپ كٶشكە بايلانىستى قويىپ جاتادى. بوسانعان ەيەلدٸڭ جاعدايىن جاساۋ ەشكٸمنٸڭ ويىنا دا كەلمەيدٸ. جولدا بٸرەۋلەر بالا ٷستٸندە قايتىس بولادى نەمەسە جاڭا تۋعان نەرەستە شەتٸنەپ جاتادى. توپىراق وسى جەردەن بۇيىردى دەپ, ونى دا قۇدايدىڭ ەمٸرٸ ەتٸپ قابىلداپ, «كٶپپەن كٶرگەن ۇلى توي», — دەپ, العا قاراي جىلجىپ وتىرادى. سول كەزدەردە ەجەمنٸڭ قىزدارىنىڭ ٷلكەنٸ — ون, كٸشٸسٸ ٷش جاس شاماسىندا ەكەن. بٸرنەشە كٷن جول ازابىن تارتادى. ول كەزدە ەر كٶش ارتىنا, الدىنا جورىقشىلار جٸبەرٸپ وتىرادى. بۇلار بٸر كٸسٸنٸ ۇرى ەكەن دەپ الداعى كەتٸپ بارا جاتقان كٶشتٸڭ جورىقشىسىن ۇستاپ الادى. مەن-جايدى تٷسٸنگەننەن كەيٸن, قول-اياعىن شەشٸپ بوساتادى, ول كٸسٸ بۇلارعا: «سەندەردٸڭ بۇلاي جٷرۋلەرٸڭە بولمايدى, قولدارىڭدا قارۋلارىڭ دا جوق, ويلاماعان جەردەن ٷكٸمەت ۇستاپ الۋى مٷمكٸن, ودان دا ەكٸ كٷندٸك جەردە ادايلار كەتٸپ بارا جاتىر, سول توپقا قوسىلىڭدار. ولارعا سەندەر قۋىپ جەتكەنشە جٷرٸستەرٸن باياۋلاتسىن دەپ حابار ايتۋ ٷشٸن, ارالارىڭنان بٸرەۋ ماعان ٸلەسۋ كەرەك», — دەيدٸ. جورىقشىمەن بٸرگە كەتۋگە تٷكتٸ كەلٸسەدٸ. اتپەن شاپقاندا كٶكٸرەگٸنە سۋىق تيمەس ٷشٸن كەۋدەسٸن قايىسپەن وراپ الادى. بۇرىنعى كٶرگەن ازاپ — ازاپ پا, كٶرەسٸنٸ ەندٸ كٶرەدٸ… ەكٸ كٷندٸك جولدا كەتٸپ بارا جاتقان ادايلاردىڭ كٶشٸنە جەتۋ ٷشٸن, ەش جەردە توقتاماي جٷرە بەرۋگە تۋرا كەلەدٸ. ەندٸ جەتتٸك–اۋ دەگەن كەزدە, قۋانىپ تا ٷلگەرمەيدٸ, بۇلاردى بٸراز ۋاقىت كٷتٸپ قالعان ادايلار ەرٸ قاراي جٷرٸپ كەتەدٸ. سونداعى قىرىقمىلتىق ادايلارعا جەتەمٸز دەپ كٶرگەن ازابىن ەجەم ايتىپ تاۋىسا الماي وتىرادى ەكەن.
كٶش شاپقىنشىلىققا دا ۇشىرايدى. جاۋ ما, قاراقشى ما, جوق ەلدە, ٶكٸمەت ادامدارى ما تٷسٸنٸپ جاتقان ەشكٸم جوق. ەيتەۋٸر تۇتقيىلدان تاپ بەرٸپ, ٶزدەرٸن ۇرىپ–سوعىپ, مالدارىن ايداپ ەكەتٸپ جاتادى. وسى كەزدە ەجەمدەر دە بٸراز مالىنان ايىرىلادى. ونى ويلاۋعا شاما جوق, ەركٸم بالا–شاعاسى مەن قارا باستارىن امان الىپ قالۋدىڭ جولىن ٸزدەيدٸ. وسىنداي الاساپىراندا تٷكتٸ اتا اۋىرىپ قالادى دا, بەيبٸشەسٸ مەن بالالارى كٶشتەن قالىپ كٸدٸرە تۇرۋعا تۋرا كەلەدٸ. سول كەزدە تٷكتٸ اتا ەجەمە: «سەن قىزدارىڭدى الىپ كٶشتەن قالماي كەتە بەر, مٷمكٸندٸك بولسا, ايبەرگەندٸ تاۋىپ ال دا, سونىڭ ەلٸندە قونىستان. ول كٸسٸ – سەنٸڭ شالىڭ, بٸزدٸڭ اعامىز ٶتەپبەرگەننٸڭ ەڭ جاقىن ٸنٸسٸ, اماندىق بولسا, ٶزٸم تاۋىپ الامىن», — دەيدٸ. ەجەمە كٶشتەن قالماي, ەرە بەرۋگە تۋرا كەلەدٸ. ەندٸگٸ ازاپ — ەمۋدارييادان ٶتۋ بولادى. ادامنان ايلا تاۋسىلعان با, مىقتى بولۋ ٷشٸن اتتىڭ قىلى قوسىلىپ ەسٸلگەن ارقاندى ٷلكەن تەرەككە بايلاپ, ورتاسىن سۋعا تاستاپ, ەكٸنشٸ شەتٸن اتتىڭ جالىنا بايلاپ, جٷزۋ بٸلەتٸن ەر ادام سول جىلقىعا جارماسىپ, دارييانىڭ ارعى بەتٸنە ٶتەدٸ. ونداعى ماقسات — سۋدىڭ تايازدىعى قانداي ەكەنٸن شامالاۋ بولسا, سوندا جٷزٸپ بارا جاتقان ادامنىڭ باسى بٸردە كٶرٸنٸپ, بٸردە كٶرٸنبەي قالادى. انا ادام دارييانىڭ ارعى جاعىنا ٶتكەندە, ارقاندى قايتادان ٷلكەن اعاشقا بايلاپ بەلگٸ بەرەدٸ. ارتىنشا مىقتىلاۋ دەگەن ەكٸ جٸگٸت سول ارقاندى بويلاپ جٷزٸپ وتىرىپ قارسى بەتكە ٶتەدٸ. سونىمەن, مىنا بەتتە — ەكٸ–ٷش جٸگٸت, انا بەتتە ەكٸ-ٷش جٸگٸت ارقاننىڭ ٷزٸلٸپ كەتپەۋٸن قاداعالايدى. قالعاندارى سۋداعى ارقاندى بويلاي وتىرىپ, ەكٸنشٸ ارقاندى الدىمەن — ٷلكەن مالدارعا, سوسىن ونى تٸزبەكتەي وتىرىپ كٸشٸ مالدارعا بايلاپ, ارا-اراسىنا ارقاندى ادامداردىڭ بەلٸنە بايلاپ, بالالاردى, كەمپٸرلەردٸ, اعاشتان سالى جاساپ, سوعان وتىرعىزىپ, دارييادان ٶتكەن ەكەن. ەجەمدەر مۇندا دا بٸراز مالدارىنان ايىرىلىپ, ەيتەۋٸر ٶزدەرٸ امان-ەسەن قالادى. سۇراستىرا كەلە ايبەرگەندٸ دە تابادى. ايبەرگەن اتا, شىنىمەن دە, بٸر اۋىل ەلدٸ باسقارىپ وتىرعان, ٶزٸ ٸسكەر, ەسەپكە دە, شارۋاعا دا ٶتە جٷيرٸك, اۋا رايىنا دەيٸن الدىن الا بولجاپ ايتا الاتىن ادام ەكەن. سول اۋىلداعى بارلىق قويمانىڭ قۇلپى — قولىندا, سوندىقتان اتىن اتاي المايتىن كەلٸندەرٸ «سەگٸز قۇلىپ» دەپ اتايدى ەكەن. ەجەم ەكٸ قىزىمەن ايبەرگەن اتانىڭ اۋىلىنا كەلٸپ قونىستانادى.
تٷكتٸ اتا اۋرۋدان باسىن كٶتەرگەن سوڭ, ٸنٸسٸ ساعيدى تاۋىپ الادى دا, دارييادان ٶتپەي, حوجەلٸدە قالادى. بٸراق كٶپ ٶتپەي تٷكتٸ اتا مەن بەيبٸشەسٸ دٷنيە سالىپ, «بالالارى اقتٶبەدە تىنىشتىق ٶمٸر ورناپتى, بۇرىنعىدان ٶمٸر جاقسارىپتى» دەگەندٸ ەستٸپ, قايتا اتامەكەنگە كەتۋگە بەل بايلايدى. ەلدەرٸنە قايتىپ كەلگەندە, ولاردى «كۋلاك» اتاندىرىپ, جامبىل قالاسىنا جەر اۋدارىپ جٸبەرەدٸ. ەجەم ەكٸ قىزىمەن قوڭىراتتا قالادى. ال ايبەرگەن اتا اشارشىلىق كەزدە الدى وتىزعا كەلگەن, ارتى ون التىداعى بەس بالاسىنان ايىرىلىپ, قولىندا جالعىز قىزى ٷمٸت قانا قالادى. ارتىندا ۇرپاق جوق. ايبەرگەن اتانىڭ اناسى بەس نەمەرەسٸن جوقتاي بەرەم دەپ سوقىر بولىپ قالادى. ەجەم جٸبەكتٸڭ دە كٶزٸنٸڭ الدى مۇنارلانىپ, ناشار كٶرە باستايدى. سول كەزدە ەجەمدٸ جەمشە دەگەن ەيەل «ىرزا يشان» دەگەن جەردەگٸ بٸر كٶرٸپكەل تەۋٸپكە الىپ بارادى. بۇلار ەسٸكتەن كٸرە بەرە تەۋٸپ بٸردەن: «مىنا كەلٸنشەكتٸڭ ەشقانداي اۋرۋى جوق كٶزٸ شەلدەنە باستاعان, بٸراق بٸر بالا تاپسا, بەرٸ ورنىنا كەلەدٸ» — دەيدٸ. ال كٶزٸنٸڭ تۇماندانۋى ەجەمنٸڭ جانىنا قاتتى باتا باستايدى, بارا-بارا اياعىنىڭ استىنداعى جولدى كٶرۋ دە قيىنعا سوعادى. ەجەم نە ٸستەرٸن بٸلمەيدٸ. وسى كەزدە تاعدىردىڭ ٸسٸ بولار, ايبەرگەن اتا تٷس كٶرەدٸ. تٷسٸندە بٸر ادام: «ايبەرگەن, سەنٸڭ قاسىڭا كەلٸپ قونعان كٷڭنٸڭ قالتاسىندا التىن قانجار بار, سونى نەگە المايسىڭ?» — دەيدٸ. تٷسٸن قارىنداسى تەڭگەگە جورىتادى. تەڭگە: «بۇل تٷس ەمەس, بۇل – ايان, سەن جٸبەكتٸ ال, ەلٸ جاس قوي, بٸر ۇل تاۋىپ بەرەر» — دەيدٸ. سٶيتٸپ, ەجەمدٸ شاقىرىپ الىپ, ٷشەۋارا وتىرىپ كەلٸسەدٸ. ايبەرگەن اتا ەجەمە: «ەلگە قازٸرشە جارييالاماي قويا تۇرايىق, بٸر جاعى بەيبٸشە نە دەيدٸ, ەگەر شىنىمەن دە بالا كٶتەرٸپ جاتساڭ, توي قىلىپ نەكەمٸزدٸ قييامىز, ال ەكٸقابات بولماساڭ, اتىمىزدى بىلعاماي-اق قويايىق» — دەيدٸ. ەجەم بۇعان قارسى بولمايدى, بٸر جاعى تەۋٸپتٸڭ سٶزٸ دە ەسٸندە… اراعا ەكٸ-ٷش اي سالىپ, ەجەم جٷكتٸ بولادى. ەندٸگٸ قيىندىق – بەيبٸشەنٸڭ كەلٸسٸمٸن الۋ. بۇل جاعدايدى قالاي تٷسٸندٸرۋدٸ قايتادان تەڭگەمەن اقىلداسادى. ەۋەلٸ: «ٷيلەندٸك دەمەي, ٷيلەنسەك دەپ ايتۋ كەرەك» — دەپ كەلٸسەدٸ, ەڭگٸمەنٸڭ باسىن ايبەرگەن تٷس كٶرۋدەن باستايدى. تٷسٸندە نە ايان بەرگەنٸن ايتادى. جٸبەككە ٷيلەنۋ كەرەك ەكەندٸگٸن ايتقاندا, بەيبٸشە بٸردەن قارسى شاعىدى: «ٷيلەنسەڭ, جاستاۋىنا ٷيلەن, ٶزٸم دە وسىنى ايتا الماي جٷرگەن ەدٸم — ەرتەڭگٸ كٷنٸ بٸزدٸڭ ٸزٸمٸزدٸ باسار, مىنا ٷيدٸڭ يەسٸ بولتىنداي تۇياق كەرەك قوي. سەنٸڭ ايتىپ وتىرعان جەسٸرٸڭ وتىزدىڭ ورتاسىنا كەلگەن ەيەل, بالا تابا قويا ما, بوسقا ٶمٸرٸڭ ٶتٸپ كەتەدٸ» دەيدٸ. سول كەزدە شالى اعىنان جارىلىپ, بارلىق شىندىقتى ايتادى. بەيبٸشەنٸڭ اتى — ايسۇلۋ, ٶتە اقىلدى, پاراساتتى, بايسالدى, اقپەيٸل ادام بولعان ەكەن. مەن-جايدى بٸلگەننەن سوڭ ايسۇلۋ: «وندا نەدەن جاسقانامىز? قاسىما كٶشٸرٸپ ەكەل. شىنىندا دا قۇداي بەرٸپ جاتسا, بالانى ٶزٸم باۋىرىما باسامىن, وعان ەمٸزدٸرمەيمٸن» — دەپ تٸكەلەي شارۋاعا كٸرٸسٸپ كەتەدٸ. سول كٷننەن باستاپ ەكٸقابات جٸبەك ەجەمدٸ قاسىنا الدىرىپ, قىزعىشتاي قورىپ, جاقسى قاراپ, نە دەمدٸ بولسا, سونى اۋزىنا سالىپ, ٶزٸنٸڭ ٷلكەن كەلٸنٸندەي كٷتەدٸ. «بٸراق بالانى ەمٸزبەستەن مەنٸڭ باۋىرىما سالسىن» دەگەن تالاپ قويادى. ايبەرگەن ەلگە جارييالاپ, ەجەمدٸ توي بەرٸپ الادى. اي-كٷنٸ جەتٸپ, دٷنيەگە ۇل كەلەدٸ. اتىن تٶلەگەن قويادى.
بەيبٸشە بالا تۋىلا سالىسىمەن, اناسىنىڭ ۋىزىن دا ەمٸزدٸرمەي باۋىرىنا باسادى. بالانى ەشكٸنٸڭ سٷتٸمەن اسىراۋعا تۋرا كەلەدٸ. ٶزٸ باعادى, جٸبەك ەجەممەن ەكەۋٸ بٸر ادامنىڭ ەيەلٸ بولسا دا, بۇرىنعى جولدى ساقتاپ, بٸر-بٸرٸمەن ابىسىن رەتٸندە قارىم-قاتىناس جاسايدى. ايبەرگەننٸڭ اناسى نەمەرەلەرٸ شەتٸنەن قايتىس بولعان كەزدە, سۋقاراڭعى بولىپ قالعان ەكەن. سول كٸسٸ كٸشٸ كەلٸنٸن ٷلكەن كەلٸنٸ جوقتا شاقىرىپ الىپ: «بالام, سەن مىنا نەرەستەنٸ ۋىزعا تويدىرماساڭ بولمايدى, ايسۇلۋدىڭ ەمٸزبە دەگەنٸنە قاراماي, جاسىرىپ, ول جوقتا ەمٸزٸپ, ۋىزعا, تىم بولماسا, ٷش-تٶرت رەت تويعىزىپ قوي» — دەيدٸ. جٸبەك ەجەمە دە كەرەگٸ — سول, بٸراق ايسۇلۋمەن اراداعى سىيلاستىق بۇزىلماۋ ٷشٸن مۇنى اشىپ ايتا المايدى ەكەن. ەندٸ اڭدىعانى — بالانىڭ وڭاشا قالۋى بولادى. قالاي بالا وڭاشا قالدى بولدى, الا سالادى دا, ەمٸزەدٸ. سول كەزدە سەبيدٸڭ ماڭدايىنان شىپ–شىپ تەر شىعادى ەكەن. بٸردە سٶيتٸپ, جاسىرىنىپ ەمٸزٸپ جاتقانىندا سىرتتان ايسۇلۋدىڭ داۋىسىن ەستٸپ, شوشىپ كەتٸپ, بالانى قالاي سىلق ەتكٸزٸپ تاستاي سالعانىن ٶزٸ دە بٸلمەي قالادى. بالا شىڭعىرىپ جىلاپ قالادى. بٸر جەرٸن اۋىرتىپ الدىم با دەگەن وي كٶپكە دەيٸن ەجەمە مازا بەرمەيدٸ…
سٶيتٸپ, بٸر ٷلكەن بوساعانىڭ تٸلەۋٸمەن دٷنيەگە كەلگەن بالا مەنٸڭ ەكەم — تٶلەگەن بولاتىن.
سالتانات ايبەرگەنوۆا,
"اقتٶبە" گازەتٸ
