ەۋرازييادا ساياسي, ەكونوميكا, قوعام, مەدەنيەتتٸڭ اۋقىمدى ٶزگەرٸسٸ باستالعان 90 جىلداردان كەيٸنگٸ ۋاقىتتا قازاقستان ٶڭٸرلٸك قانا ەمەس ەلەم نازارىندا بولىپ كەلەدٸ. قانداي دا بٸر ٶزگەرٸس, رەفورمانى تيٸمدٸ ساياساتپەن باسقارىپ, مەملەكەت بولاشاعىن سالماقتى بولجاپ, ناقتى ٸس-شارالار قابىلداپ وتىرعاندىعى بۇل جاس مەملەكەتتٸڭ ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸگٸ بولىپ تابىلادى. ەل دامۋىندا ەرەكشە رٶل اتقارىپ وتىرعان, مەملەكەت باسشىسى جەنە ۇلت ليدەرٸنٸڭ ورنى ەرەكشە ەكەنٸ داۋسىز. باسقاشا جەتكٸزەر بولساق, پرەزيدەنت ن. نازارباەۆتىڭ الىستى بولجاعىشتىعى, ەلٸنە, ۇلتىنا دەگەن ىستىق ٸلتيپاتى, مۇقالماس قۇلشىنىسىنا ەرەكشە توقتالعان ارتىق ەتپەيدٸ.
قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق, قوعامدىق احۋالىندا, ساياسي ٶمٸرٸندە ٸسكە اسىرعان ٶزگەرٸستەر مەن العا باسۋىندا بٸرقاتار اۋىر سىناق, قيىندىقتار بولعانى شىندىق. ن. نازارباەۆ مەملەكەتتٸ ودان ەرٸ دامىتۋ ماقساتىندا جاڭعىرۋ تۋرالى باستاما كٶتەرٸپ, ونىڭ نەگٸزٸ, قاجەتتٸلٸگٸ, ماقساتى, قاعيدالارى, قۇندىلىقتارى سىندى تەورييالىق نەگٸزدەرٸن ۇتىمدى كٶرسەتە بٸلدٸ. نەگٸزٸ ونىڭ حالىققا ارناعان جولداۋى, كٶتەرگەن ەربٸر ماقساتتىق باعدارلاماسىندا جٷيەلٸك سيپات انىق سەزٸلٸپ تۇرادى. باسقاشا ايتساق, ساياسي قۇجاتتار نەگٸزدەمەلەرٸنٸڭ دۇرىس باعىتتا ەزٸرلەنٸپ, جوعارى دەڭگەيدە پىسىقتالۋى مەملەكەتتٸڭ دامۋىندا ٶزٸندٸك ورنىن كٶرسەتٸپ وتىرۋدا.
قازٸرگٸ قازاقستاندا كٶتەرٸلگەن قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باستاماسىنا بايلانىستى ٶزٸمنٸڭ پٸكٸرٸمدٸ بٸلدٸرە كەتۋدٸ جٶن ساناپ وتىرمىن.
قازاقستان باسشىسى ەل, ۇلت قۇندىلىقتارىن جاڭعىرتۋدا ۇلتتىق مەدەنيەتتٸ ساقتاپ قالۋ ماڭىزدى دەگەن بايلام جاساپ وتىر. تاريح ونسىز دا بۇنى بٸزگە دەلەلدەپ بەردٸ. مىسالى, 4000 جىلدىق تاريحى بار قىتاي ۇلتى سوڭعى 30 جىلدا قوعامنىڭ بارلىق دەڭگەيٸندە ٸلگەرٸلەگەنٸ, قوعامداعى ەرەكشە ٶزگەرٸستەرمەن بايلانىستىرىلۋدا. ۇلتتىق مەدەنيەتتٸ ساقتاپ قالۋ قوعامدىق جاڭارۋدىڭ بٸردەن بٸر كٸلتٸ ەكەنٸ سٶزسٸز. باسقانىڭ مەدەنيەتٸن سول قالپىمەن كٶشٸرۋ, قولدانۋ بٸر جاعىنان ماشاقاتتى, ەكٸنشٸ جاعىنان بٸزدٸڭ ويلاعانىمىزدان زيياندى بولۋ مٷمكٸن. جاڭارۋ دەگەن جەلەۋمەن قۇرىپ كەتكەن مەملەكەتتەر مەن ۇلتتار از ەمەس. جاھاندانۋ جٷرٸپ جاتقان ەلەمدە وقشاۋلانىپ, ياعني ٶزٸنٸڭ ەرەكشەلٸگٸن ساقتاپ قالۋ جاڭعىرۋ مەن دامۋدىڭ بٸر جولى بولىپ تابىلادى.
باعدارلامالىق قۇجاتتىڭ تاعى بٸر ەرەكشەلٸگٸ, ۇلتتىق مەدەنيەتتٸ ساقتاۋمەن قاتار بەسەكەلەستٸك قابٸلەتتٸ جوعارىلاتۋدى ماقسات تۇتۋى بولىپ تابىلادى. بۇعان تولىقتاي قوسىلۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيمٸن.
بەسەكەلەستٸك قابٸلەتتٸ كٶپتەگەن ٶلشەممەن انىقتاۋعا بولادى. ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸ, ەسكەري كٷشٸ, تابيعي بايلىق, گەوگرافييالىق ورنالاسۋى ت.ب. سىندى فاكتورلاردى ايتقان جٶن. الايدا, ولارمەن بٸرگە قازاقستاننىڭ ەر ازاماتىنىڭ بەسەكەلەستٸك قابٸلەتٸن جوعارىلاتۋ دامۋدىڭ نەگٸزگٸ كٸلتٸ دەپ سانالىپ وتىر. قىسقاسى, «ادامي رەسۋرس ساپاسى جاقسارعان كەزدە مەملەكەت تە داميدى» دەگەن تۇجىرىم نەگٸزگە الىنۋدا. تابيعي بايلىق دەگەنٸمٸز مٷمكٸندٸك بولىپ تابىلادى, بٸراق جالعىز ٶزٸ بەسەكەلەستٸك قابٸلەتتٸلٸك ەمەس ەكەندٸگٸن سوڭعى جىلدارداعى حالىقارالىق نارىقتا پايدا بولعان شيكٸزات باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸ دەلەل بولىپ وتىر. سوندىقتان دا ازاماتتاردىڭ بٸلٸمٸ, كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸ, جەكە قابٸلەتتەر دەڭگەيٸن جوعارىلاتۋى مەملەكەت, ۇلت ٷشٸن بەسەكەلەستٸك قابٸلەتتٸگٸن ساقتاۋ دەگەن پٸكٸرگە سايادى. موڭعولييا دا دەل وسىنداي ساياسات ۇستانۋمەن قاتار, ەلەم دە دەل وسى جولمەن العا جٷرەتٸندٸگٸ انىق بولىپ وتىر. جاڭعىرۋدىڭ سيپاتى بەسەكەلەستٸك قابٸلەت, سونىڭ ٸشٸندە جەكە ادامنىڭ ەر-بٸرٸنٸڭ بەسەكەلەستٸك قابٸلەتتٸلٸگٸنٸڭ جەكە دارا قاراستىرىلۋى ماقتاۋعا تۇرارلىق.
قازاقستان مودەرنيزاتسيياسىنىڭ ۇستانىمىنىڭ تاعى بٸر ەرەكشەلٸگٸ جاعدايعا پراگماتيكتٸك تۇرعىدا قاراۋ بولىپ تابىلادى. ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق اياسىندا قول جەتكٸزگەن جەتٸستٸكتەرٸ, تابىستارى نەگٸزٸنەن مەسەلەگە پراگماتيك تۇرعىدا قاراعاندىعىنا بايلانىستى بولماق. دامۋعا جەتكٸزەتٸن قانداي دا بٸر ٶزگەرٸس, تەسٸل, مەدەنيەت, تەحنولوگيياعا اشىق بولۋمەن قاتار قاجەتتٸ كەزدە ولاردى قولدانىسقا ەنگٸزٸپ, تۋرا پايدالانىپ وتىرعاندىعى قازاقستان دامۋىنىڭ بٸر ەرەكشەلٸگٸ بولۋدا. زەرتتەۋشٸلەردٸڭ پٸكٸرٸنشە سينگاپۋر, كورەيا رەسپۋبليكاسى, قحر دامۋىنىڭ قۇپيياسى وسىنداي مەسەلەلەرگە پراگماتيكالىق تۇرعىدا نازار اۋدارۋىنا بايلانىستى. مەن ساياسي زەرتتەۋ, مەملەكەتتٸك باسقارۋ سالاسىندا قىزمەت اتقاراتىن مامان رەتٸندە قازاقستاننىڭ پراگماتيكالىق نەگٸزگە سٷيەنگەن وسى تەجريبەسٸن باسقا مەملەكەتتەر دە ٷيرەنۋگە بولادى دەگەن پٸكٸردەمٸن.
ن. نازارباەۆتىڭ كٶتەرگەن «رەۆوليۋتسييا جاسايتىن ۋاقىت ٶتٸپ, ٶزگەرٸس جاسايتىن كەزەڭ كٷتٸپ تۇر» دەگەن پٸكٸرٸ ٶتە وڭ, كەمەل بولىپ وتىر. كەي كەزدە بٸز قايتا-قايتا رەۆوليۋتسييا جاسايمىز دەپ جٷرٸپ, بار نەرسەمٸزدٸ قيراتىپ الاتىن تاريحي كەزەڭدەردٸڭ كۋەگەرلەرٸ بولىپ جٷرمٸز. ٶزگەرٸستٸ ساتىلى تٷردە, بايىپتى, بٸراق تۇراقتى نەگٸزدە ٸسكە اسىرۋ ماڭىزدى. رەۆوليۋتسييا جاساۋ دەگەن قانداي دا بٸر جەتٸستٸكتٸ جوققا قىلۋعا ەكەپ سوعادى. سوندىقتان دا ساياسات, ەكونوميكا, قوعام, مەدەنيەتتٸڭ بەلگٸلٸ دامۋ دەڭگەيٸنە جەتكەن قازاقستان ٶز ارتىقشىلىقتارىنا سٷيەنە وتىرىپ, قوعامدىق جاڭارۋدى دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا شىعۋى رەتٸندە پايدالانۋى ٶتە وڭ قادام بولىپ تابىلماق.
قازاقستاندى جاڭارتۋ ۇستانىمىن ٸسكە اسىرۋعا قاتىستى ەكٸ نەرسە مەنٸڭ نازارىمدى اۋدارعانىن اتاپ ٶتسەم دەيمٸن.
بٸرٸنشٸ, 2025 جىلعا دەيٸن لاتىن ەلٸپپەسٸنە اۋىسۋ تۋرالى شەشٸم. ونى ٸسكە اسىرۋ نەگٸزدەمەسٸ, تەسٸلٸ انىق تٷسٸندٸرٸلگەن. مەن مۇنى ەلەمدەگٸ قازاق ۇلتىنا بٸر-بٸرٸن كەدەرگٸسٸز تٷسٸنۋ, جاقىنداسۋ, ارى قاراي بٸر جازۋداعى تٸلمەن قاتىناسۋ مٷمكٸندٸگٸ رەتٸندە كٶرٸپ وتىرمىن. ەرينە قيىندىقتار بولادى. بٷگٸنگە دەيٸن باسىلىپ شىققان كٶپتەگەن مىڭ كٸتاپ, وقۋلىقتارعا جاڭارۋ تالابى قويىلادى. مەملەكەت بويىنشا جاڭا ەلٸپپەگە ٷيرەنۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋىندايدى. الايدا لاتىن ەرپٸ ەڭ وڭاي ٷيرەنەتٸن ارتىقشىلىعى بار ەكەندٸگٸن وسى ارادا اتاپ ٶتكەن جٶن.
ەكٸنشٸ, قوعامدىق, گۋمانيتارلىق سالادا ەلەمنٸڭ ەڭ ٷزدٸك 100 وقۋلىعىن قازاق تٸلٸنە اۋدارۋ ماقسات رەتٸندە بەلگٸلەنگەن. ٶتە دۇرىس دەپ ويلايمىن. ەر سەتتە دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەت بولاشاعى, كەلەر ۇرپاعىنا قوعامدىق, گۋمانيتارلىق عىلىمداردىڭ ەلەمدٸك كلاسسيكالىق تۋىندالارى, جەتٸستٸكتەرٸمەن تانىستىرۋ, ولار ارقىلى بالالار, جاستاردى جاھاندانۋمەن قاتار جٷرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. وسى قيىنشىلىقتى ٶز باسىمنان ٶتكەرگەن ادام رەتٸندە ەرەكشە توقتالۋدى جٶن ساناپ وتىرمىن. سەبەبٸ, مەندە تۋعان تٸلٸمدە ەمەس ەكٸنشٸ, ٷشٸنشٸ تٸلدە ەلەمدٸك كلاسسيكالاردى وقيتىن مٷمكٸندٸك بار ەدٸ. ەگەمەندٸ, تەۋەلسٸز مەملەكەت ەر ازاماتىنا وسى مٷمكٸندٸكتٸ اشىپ بەرۋٸ, مەملەكەت دامۋىن بٸر قاداممەن ٸلگەرٸلەتەتٸن قوزعاۋشى كٷش بولىپ تابىلادى. ونى ايتپاعاننىڭ ٶزٸندە, باسقا مەملەكەتتەردە ٶمٸر سٷرەتٸن قازاق ۇلتى ونىڭ نەتيجەسٸن كٶرەتٸن بولادى.
قورىتىندىلاي كەلگەندە, قر پرەزيدەنتٸ ن. نازارباەۆتىڭ كٶتەرگەن باستاماسى, ماقساتى, شارالارى بولاشاقتا ناقتى جۇمىس رەتٸندە ٶز نەتيجەسٸن بەرەدٸ دەگەنگە ەش كٷمەنٸم جوق ەكەندٸگٸن اتاپ ٶتەمٸن. ٶتكەن جىلداردا مەملەكەتتٸ العا تارتۋ, دامىتۋ ماقساتىندا ونىڭ اتقارعان كٶپتەگەن ٸستەرٸ مۇنىڭ دەلەلٸ بولادى.
وسى ورايدا قر پرەزيدەنتٸ قۇرمەتتٸ ن. نازارباەۆ مىرزاعا جەنە جالپى قازاقستاندىقتارعا العا قويعان ماقساتتارىڭىز تابىستى ورىندالىپ, قازاقستان مەملەكەتٸنٸڭ دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا شىعىپ, ەلەمدەگٸ جەتەكشٸ 30 ەلدٸڭ قاتارىندا بولۋلارىڭىزعا شىن جٷرەكتەن تٸلەكتەستٸگٸمدٸ بٸلدٸرگٸم كەلەدٸ.
س. زۋلفيكار,
موڭعولييا ٷكٸمەتٸ جانىنداعى باسقارۋ اكادەميياسىنىڭ رەكتورى,
دوكتور, پروفەسسور
