«ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى» قوعامدىق قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى راۋان كەنجەحانۇلى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا قازاق تٸلٸنە اۋدارىلعان 30 كٸتاپتى تانىستىردى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
كٸتاپتار «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ «جاڭا گۋمانيتارلىق بٸلٸم. قازاق تٸلٸندەگٸ 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى شەڭبەرٸندە جارىق كٶردٸ.
«2017 جىلدان بەرٸ جالپى سانى 77 وقۋلىق اۋدارىلىپ, وقۋ ورىندارىنا تاراتىلدى. وقۋلىقتاردىڭ ەرقايسىسى 10 مىڭ دانامەن باسىلىپ, قازاقستانداعى 132 جوعارى وقۋ ورنىنىڭ كٸتاپحانا قورلارىنا جەتكٸزٸلدٸ. جوو كٸتاپ قورلارىندا جالپى ەرەجە بويىنشا ەكٸ ستۋدەنتكە بٸر وقۋلىق بولۋى تيٸس دەگەن تالاپ بار. سونى تولىق ورىنداۋ ٷشٸن قازٸرگٸ باسىلىپ وتىرعان تارالىم 25 ەسە كٶبەيۋٸ كەرەك. بٸراق, قازٸرگٸ بار تەحنولوگييالاردى قولدانا وتىرىپ, ەلەكتروندى نۇسقالارىنا دا رۇقسات الدىق. سوندىقتان بۇل كٸتاپتاردىڭ قاعازعا باسىلعان نۇسقالارىنان بٶلەك, ەلەكتروندى نۇسقالارى دا قازاقستاننىڭ اشىق ۋنيۆەرسيتەتٸ پورتالىنا تەگٸن ورنالاستىرىلعان. قازٸرگٸ تاڭدا وسى 77 وقۋلىقتىڭ بارلىعىنىڭ ەلەكتروندى نۇسقالارى جەنە وسى كٸتاپتاردىڭ نەگٸزٸندە قۇراستىرىلعان ونلاين-كۋرستار, ۆيدەودەرٸستەر بارلىق قازاقستاندىق قولدانۋشىلارعا تەگٸن», - دەدٸ راۋان كەنجەحانۇلى ورتالىق كوممۋنيكاتسييالار قىزمەتٸندەگٸ باسپاسٶز مەسليحاتى بارىسىندا.
وسى رەتتە, ول بيىل قازاق تٸلٸندە جارىق كٶرگەن 30 جاڭا وقۋلىق كينوتانۋ, تەاترتانۋ, ٶنەر, ەتيكا, ەستەتيكا, مەديا, تاريح, ميكرو جەنە ماكروەكونوميكا مەن بيزنەس, جەكە قاراجات, ساياساتتانۋ, سونداي-اق ازاماتتىق ٸس-جٷرگٸزۋ قۇقىعى مەن ينتەللەكتۋالدىق مەنشٸك قۇقىعى, پەداگوگيكا جەنە ستاتيستيكا سەكٸلدٸ سالالاردى قامتيتىندىعىن ايتتى.
اتاپ ايتساق, فرانتسۋز فيلوسوفى جيل دەلٶزدٸڭ «كينو 1. قوزعالىس-بەينە» جەنە «كينو 2. ۋاقىت-بەينە» اتتى ەكٸ تومدىق, كينونى فيلوسوفييالىق شىعارما تۇرعىسىنان تانىستىراتىن كلاسسيكالىق تۋىندىسى تۇڭعىش رەت قازاق تٸلٸندە جارىق كٶردٸ. سونداي-اق, جاڭادان اۋدارىلعان وقۋلىقتاردىڭ ٸشٸندە كينو مەن تەلەۆيزييا ماماندارى ٷشٸن اسا قۇندى بولار «كينوستسەناريي. ستسەناريي جازۋ نەگٸزدەرٸ» دەپ اتالاتىن وقۋ قۇرالى بار. كلاسسيكالىق نەگٸزدەگٸ بۇل وقۋ قۇرالى كونتسەپتٸدەن دايىن ستسەناريي شىعارۋعا دەيٸنگٸ ساتىلى نۇسقاۋلىق ۇسىنادى. وقۋلىق 30 رەت قايتا باسىلىپ, ەلەمنٸڭ 20-دان اسا تٸلٸنە اۋدارىلعان. ال كينو ٶنەرٸنٸڭ بەلگٸلٸ تەورەتيگٸ سەمەن فرەيليحتٸڭ «كينو تەوريياسى: ەيزەنشتەيننەن تاركوۆسكييگە دەيٸن» ەڭبەگٸنٸڭ زەرتتەۋ اياسى اسا اۋقىمدى. ول كلاسسيكالىق كينودان باستاپ, زاماناۋي كينو تەوريياسىنا دەيٸنگٸ نەگٸزگٸ ۇعىمداردى تولىق قامتىپ, سالا تۋرالى جان-جاقتى تٷسٸنٸك قالىپتاستىرادى. تاعى بٸر ەرەكشە اتاپ ٶتۋ كەرەك وقۋلىقتاردىڭ بٸرٸ – د.بوردۋەلل باستاعان اۆتورلاردىڭ قىرىق جىلدىق ٸزدەنٸسٸنەن تۋعان «كينو ٶنەرٸنە كٸرٸسپە» تۋىندىسى. سونداي-اق, توماس ەلزەسسەر مەن مالتە حاگەنەردٸڭ «كينو تەوريياسى. سەزٸم تۇرعىسىنان كٸرٸسپە» دەپ اتالاتىن ەڭبەگٸ كينو تابيعاتىن كٶرەرمەن مەن ەكران اراسىنداعى بايلانىستىڭ تٷرلٸ ەرەكشەلٸكتەرٸ ارقىلى زەرتتەيدٸ.
مۋزىكاتانۋ باعىتىندا كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ باسپاسى دايىنداعان «مۋزىكا تاريحى» دەپ اتالاتىن ەكٸ تومدىق جيناق قايتا ٶرلەۋ كەزەڭٸنەن پوستمودەرنگە دەيٸنگٸ مۋزىكا تاريحىن جان-جاقتى قاراستىرىپ, تٷرلٸ حالىقتاردىڭ مۋزىكا تاريحىنان حابار بەرەدٸ. ال كەيٸنگٸ جىلدارى جەكە گۋمانيتارلىق پەنگە اينالعان كريستوفەر بالمنىڭ «تەاترتانۋ» وقۋلىعى تەاتر ٶنەرٸن تٷرلٸ مەدەني جەنە تاريحي استار ارقىلى تٷسٸندٸرۋگە ارنالادى. تەاتردىڭ اسا كٷردەلٸ تابيعاتى مەن ونى تٷرلٸ كٶزقاراستا زەرتتەۋ مٷمكٸندٸگٸن كٶرسەتۋگە دەن قويىلعان.
بەلگٸلٸ عالىم, جازۋشى, ۇزاق جىلدار رەسەي عىلىم اكادەميياسى ەلەم ەدەبيەتٸ ينستيتۋتىنىڭ تەورييا بٶلٸمٸن مەڭگەرگەن يۋريي بورەۆتٸڭ «ەستەتيكا» ەڭبەگٸ زاماناۋي ەستەتيكانىڭ نەگٸزگٸ مەسەلەلەرٸن جان-جاقتى تالدايدى.
مەدياعا ارنالعان مەتٸن جازۋ قاعيدالارىمەن تانىستىراتىن «تەلەۆيزييا, راديو جەنە جاڭا مەدياعا مەتٸن جازۋ» وقۋلىعى دا العاش رەت قازاق تٸلٸنە اۋدارىلدى. بۇل ەڭبەك وقىرمانعا تەلەۆيزييا, راديومەن قوسا, ونلاين مەدياعا مەتٸن جازۋدىڭ ٶزٸندٸك تەرتٸبٸ مەن ەرەجەلەرٸن قاراپايىم ەرٸ جٷيەلٸ تٷردە تٷسٸندٸرەدٸ.
تاريحي بٸلٸم سالاسى بويىنشا بٸرقاتار ٷزدٸك ەڭبەكتەر قامتىلدى. تاريحي بٸلٸمنٸڭ كەسٸبيلەنۋ پروتسەسٸن كەشەندٸ تٷردە زەرتتەگەن «تاريح بٸلٸمٸنٸڭ تاريحى», تاريحي-انتروپولوگييالىق باعىتتاعى ٸزدەنٸستەردٸ توپتاستىرعان «تاريحي انتروپولوگييا», ەلەمنٸڭ ەتنوستىق بەت-بەينەسٸمەن تانىستىراتىن «تاريحي ەتنولوگييا» وقۋلىقتارى جارىق كٶردٸ.
زاڭ جەنە قۇقىقتانۋ سالالارىن قامتيتىن بٸرقاتار ماڭىزدى وقۋ قۇرالدارى دا بار. تانىمال اعىلشىن زاڭگەرٸ, قۇقىقتانۋشى نيل ەندريۋستٸڭ 2 تومنان تۇراتىن «ازاماتتىق ٸس-جٷرگٸزۋ: سوت ٶندٸرٸسٸ», «ازاماتتىق ٸس-جٷرگٸزۋ: مەدياتسييا جەنە اربيتراج» وقۋ قۇرالدارى, اعىلشىن كەلٸسٸمشارت قۇقىعى تاقىرىبىنا ارنالعان «كەلٸسٸمشارت ەرەجەلەرٸ» اتتى وقۋلىعى ازاماتتىق ٸس جٷرگٸزۋ, مەدياتسييا, اربيتراج, اعىلشىن كەلٸسٸمشارت قۇقىعى تۋرالى جان-جاقتى اقپارات بەرەدٸ. وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتٸ باسپاسىنان شىققان 3 تومدىق «ينتەللەكتۋالدىق مەنشٸك قۇقىعى» وقۋ قۇرالى اۆتورلىق قۇقىق, پاتەنت, تاۋار بەلگٸسٸ تاقىرىپتارىنا شولۋ جاسايدى. بۇل – زيياتكەرلٸك مەنشٸكتٸ قورعاۋ تەرتٸبٸ مەن قازٸرگٸ حالىقارالىق تەجٸريبەگە ارنالعان قازاق تٸلٸندەگٸ تۇڭعىش كەشەندٸ وقۋ قۇرالى.
ەتيكا سالاسى بويىنشا كۋرس وقىپ جٷرگەن ستۋدەنتتەرگە, سونداي-اق, جاھاندىق مەسەلەلەردٸڭ ەتيكالىق نەگٸزٸن تانىپ-بٸلۋگە قىزىققان وقىرمانعا ارنالعان «ەتيكا تەوريياسى مەن قازٸرگٸ مەسەلەلەرٸ» وقۋلىعىنىڭ 9-باسىلىمى, تانىمال فيلوسوف عالىم دجوناتان ۋولفتىڭ «ساياسات فيلوسوفيياسىنا كٸرٸسپە», وكسفورد باسپاسىنان شىققان «ەلەمدٸك ساياساتتىڭ جاھاندانۋى: حالىقارالىق قاتىناستارعا كٸرٸسپە» تۋىندىلارىن ستۋدەنتتەر جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ قازاق تٸلٸنە وقيدى.
اۋدارىلعان ەڭبەكتەردٸڭ ٸشٸندە ٶتە جىلدام ٶزگەرٸپ جاتقان بٸلٸم سالاسىنىڭ سوڭعى جاڭالىقتارىمەن تانىستىراتىن «بٸلٸم بەرۋدەگٸ زەرتتەۋلەر», بۇعان دەيٸن قازاق تٸلٸنە اۋدارىلا قويماعان «ستاتيستيكا نەگٸزدەرٸ», «زەرتتەۋ جوباسىن جٷرگٸزۋ» وقۋلىقتارى دا بار.
ەكونوميكا جەنە جەكە قاراجات باعىتىندا بٸلٸم بەرۋگە قاجەتتٸ وقۋلىقتار قاتارىنا مايكل پاركيننٸڭ «ماكروەكونوميكا», «ميكروەكونوميكا» ەڭبەكتەرٸ قوسىلدى. سونداي-اق, ە.توماس گارمان مەن رەيموند ە.فورگتىڭ ەربٸر ادامعا جەكە بيۋدجەتٸن جوسپارلاپ, ونى تيٸمدٸ باسقارۋدى ٷيرەتەتٸن «جەكە قاراجات» وقۋلىعىنىڭ 13-باسىلىمىن ەرەكشە اتاپ ٶتۋ كەرەك. بۇل ەڭبەك قازاقستان جاعدايىنا ارنايى بەيٸمدەلٸپ, بٸزدٸڭ زاڭدار, قازاقستاندىق قارجى جەنە نەسيە جٷيەسٸ, زەينەتاقى, ساقتاندىرۋ, ينۆەستيتسييالار تەجٸريبەسٸنە سەيكەس قايتا قۇراستىرىلدى.
