الماتى وبلىسى رايىمبەك اۋدانى نارىنقول اۋىلىندا جاس ماماندارعا 109 تۇرعىن ٷي سالىنۋدا. سونىڭ ٸشٸندە 20 جالگەرلٸك ٷي سالىنىپ بٸتٸپ, پايدالانۋعا بەرٸلگەن. ال 89-ى بيىلعى جىلى سالىنادى. وسى اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ساپاسىمەن وبلىس ەكٸمٸ اماندىق باتالوۆ اۋدانعا جاساعان ساپارى بارىسىندا تانىستى.
اۋدان تۇرعىندارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ سارابدال شەشٸمٸمەن شەكارالىق ايماققا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ, نارىنقول جاڭا اۋداننىڭ ورتالىعى بولعانىنا جەنە مۇنداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا دەگەن قۋانىشتارىن جاسىرمادى. جۇمىس نەتيجەلەرٸ بٸر جىلعا جۋىق ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە كٶرٸنە باستادى. جولدار جٶندەلدٸ, جارىقتاندىرۋ جٷرگٸزٸلدٸ, تۇرعىن ٷيلەر سالىندى, بالالار الاڭدارى مەن سپورتتىق الاڭدار پايدا بولدى, ەڭ باستىسى اۋدانعا جاستار ورالا باستادى. ەلباسىنىڭ جارلىعى شىققاننان بەرگٸ ۋاقىتتا اۋدانعا 700 ادام قونىس اۋدارعان. سوندىقتان جاس مامانداردى باسپانامەن قامتۋ ەڭ ماڭىزدى مەسەلەلەر قاتارىندا. 20 جالگەرلٸك ٷيدٸڭ قۇرىلىسىنا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 395,3 ملن. تەڭگە بٶلٸنٸپ, بٷگٸنگٸ كٷنٸ بۇل ٷيلەر پايدالانۋعا بەرٸلگەن. وسى ٷيلەردٸ ارالاپ كٶرٸپ شىققان وبلىس ەكٸمٸ ٷيلەردٸڭ قاسبەت قابىرعالارىنىڭ جەنە قاقپالارىنىڭ تٷستەرٸن ٶزگەرتۋدٸ ەسكەرتتٸ. جالپى ٷيلەردٸڭ سالىنۋ ساپاسىنا كٶڭٸلٸ تولاتىنىن ايتتى. ەكٸ جاس وتباسىنىڭ شاڭىراعىنا كٸرٸپ, قۇتتىقتاعان وبلىس باسشىسى ولارعا تەلەۆيزور تارتۋ ەتتٸ.
اماندىق باتالوۆ جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندارمەن ەڭگٸمەلەسۋ بارىسىندا اۋدانعا جۇمىس ساپارىنىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى اۋداندى دامىتۋ تۋرالى تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋ بارىسىمەن تانىسۋ جەنە كەيبٸر ٸستەردٸڭ باياۋ جٷرٸپ جاتۋىنىڭ سەبەبٸن انىقتاۋ ەكەنٸن ايتتى. سوندىقتان وبلىس ەكٸمٸ مۇنان كەيٸنگٸ ساپارىن اۋدان ورتالىعىندا قۇرىلىسى جٷرٸپ جاتقان, كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٶتكٸزٸلٸپ جاتقان ەكٸمشٸلٸك عيماراتتاردا, قۇرىلىس نىساندارىندا جالعاستىردى.
الدىمەن ٶتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىندا پايدالانۋعا بەرٸلگەن تۇرعىن ٷيمەن بٸرٸكتٸرٸلگەن ۋچاسكەلٸك پوليتسييا پۋنكتٸنە اتباسىن بۇردى. مۇندا پوليتسييا قىزمەتكەرٸنٸڭ جۇمىس ٸستەۋٸنە بارلىق قولايلى جاعداي جاسالعان. ەسكە سالساق, جالپى الماتى وبلىسىندا ٶتكەن جىلى وسىنداي تۇرعىن ٷيمەن بٸرٸكتٸرٸلگەن 167 ۋپپ سالىنعان بولاتىن, بۇل جۇمىس ەلٸ دە جالعاسىپ كەلەدٸ. وبلىس ەكٸمٸ جٶندەۋ جاسالعان جەرگٸلٸكتٸ پوليتسييا بٶلٸمشەسٸندە دە بولدى. قازٸر مۇندا كادرلار جاساقتاۋ جٷرٸپ جاتىر. اماندىق باتالوۆ بەرٸلەتٸن 89 ٷيدٸڭ ٸشٸنەن پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸنە دە ٷي بەرۋدٸ قاراستىرۋ كەرەكتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. سول سيياقتى نارىنقول شەكارا زاۆستاۆاسىنىڭ دا قىزمەتٸمەن تانىستى.
ٶڭٸر باسشىسى باسقا دا ەكٸمشٸلٸك عيماراتتارىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن كٶردٸ. مەسەلەن, 1968 جىلى سالىنعان اۋدان ەكٸمدٸگٸنٸڭ عيماراتى جاڭعىرتۋدان ٶتكٸزٸلۋدە. مەردٸگەر ۇيىم ٶكٸلٸنٸڭ ايتۋىنشا, بارلىق جۇمىستار بيىلعى جىلدىڭ مامىر ايىندا بٸتەدٸ.
پروكۋراتۋرانىڭ جاڭا عيماراتىنىڭ جوباسى وبلىس ەكٸمٸ تاراپىنان ماقۇلدانبادى. وبلىستىق سەۋلەت جەنە قالاقۇرىلىسى باسقارماسىمەن بٸرلەسٸپ, اۋداننىڭ اۋا رايى جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ جاڭا جوبا دايىنداپ, كٶرسەتۋدٸ تاپسىردى.
اۋداندىق ارحيۆ جەنە ازاماتتارعا ارنالعان ٷكٸمەت عيماراتتارىنىڭ جوباسى بٸرقاتار ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلگەننەن سوڭ ماقۇلداندى. سول سيياقتى اماندىق باتالوۆ بيىلعى جىلى ماۋسىمدا قۇرىلىسى اياقتالاتىن سەرۆيستٸك ەكٸمدٸك عيماراتىنىڭ جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن دا كٶردٸ.
بٸر اۋىسىمدا 250 ادام قابىلدايتىن ەمحانا قۇرىلىسىنىڭ دايىندىق جۇمىستارى قارقىندى جٷرۋدە. بۇل جوبانى دا وبلىس ەكٸمٸ جٸتٸ قاراپ شىقتى.
اماندىق باتالوۆ اۋدان, قالا ەكٸمدەرٸنٸڭ جاڭا اۋدانعا كٶمەك كٶرسەتۋ تۋرالى ٶز تاپسىرماسىن قالاي ورىنداعاندارىنا باعا بەردٸ. مەسەلەن, ٸلە, كٶكسۋ, ەسكەلدٸ اۋداندارى كٶپ قاباتتى تۇرعىن ٷيلەردٸڭ شاتىرلارىن اۋىستىرىپ, جٶندەپ بەرگەن. كەيبٸر ٷيلەردە مۇنداي جٶندەۋ جۇمىستارى ەلٸ دە جالعاسۋدا. وبلىس ەكٸمٸ رايىمبەك اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ جولان وماروۆقا تيٸستٸ ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ, نارىنقولداعى كٶپ قاباتتى تۇرعىن ٷيلەردٸ تٷگەل تولىققاندى زەردەلەپ شىعۋدى تاپسىردى. سونداي-اق, ولاردىڭ قاسبەتتەرٸن جٶندەۋدٸ, شاعىن قازاندىقتار سالىپ, ورتالىقتاندىرىلعان جىلىتۋ جٷيەسٸنە قوسۋدى «ٶڭٸرلەردٸ دامىتۋ» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى ارقىلى اتقارۋ تەتٸگٸن قاراستىرۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى. ەگەر ٷيلەر اپاتتىق جاعدايدا بولسا, ولاردى سٷرٸپ تاستاپ, بولاشاقتا ورنىنا جاڭا ٷي سالۋدى دا ويلاستىرۋ قاجەت.
وبلىس باسشىسى بالالار ويىن الاڭدارى مەن سپورتتىق الاڭداردىڭ ساپالى, تالعاممەن سالىنعانىن اتاپ ٶتتٸ. مىسالى, الاكٶل اۋدانى جالپى الاڭى 800 شارشى مەتر بولاتىن, بارلىق قاجەتتٸ ينفراقۇرىلىمى بار بالالار ويىن الاڭىن سالعان. سول سيياقتى تالدىقورعان, قاپشاعاي قالالارى مەن پانفيلوۆ اۋدانى دا وسىنداي الاڭدارمەن اۋدان تۇرعىندارىن قۋانتقان.
رايىمبەك اۋدانىنىڭ مەدەنيەت ٷيٸندە اۋدان اكتيۆٸمەن كەزدەسۋ ٶتكٸزٸلٸپ, فويەدە ەسەپتٸك كٶرمە ۇيىمداستىرىلدى. اۋدان ەكٸمٸ جولان وماروۆ 2018 جىلعى اۋداننىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى بايانداپ, 2019 جىلعى ٸرگەلٸ ينۆەستيتسييالىق جوبالارعا توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, بيىلعى جىلى «دارحان» شارۋا قوجالىعى سارىجاز اۋىلدىق وكرۋگٸندە 1 مىڭ باسقا ارنالعان مال بورداقىلاۋ الاڭىن اشادى. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 100 ملن. تەڭگە, 12 جۇمىس ورنى قۇرىلادى. سول سيياقتى جامبىل اۋىلدىق وكرۋگٸندە دە 400 باسقا ارنالعان, جالپى قۇنى 36 ملن. تەڭگە تۇراتىن بورداقىلاۋ الاڭى پايدا بولادى. «لاباسى-ا» كووپەراتيۆٸ دە 12 جۇمىس ورنىن قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
اۋداندا التىن ٶندٸرۋ جوبالارى دا بار. مەسەلەن, التىندى تەجٸريبەلٸك-ٶندٸرٸستٸك ٶندٸرۋ مەن باعالاۋ ٸسٸندە ماماندانداعان «Gold Production» جشس بيىلعى جىلدىڭ كٶكتەمٸنە قاراي التىن ٶندٸرە باستاۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل جۇمىستار جامبىل اۋىلدىق وكرۋگٸندە جٷزەگە اسىرىلادى, ينۆەستيتسييا سوماسى – 8 ملرد. 649 ملن. تەڭگە. جوبانى جٷزەگە اسىرۋ بارىسىندا 2019-2026 جىلدارى 60-تان 80 ادامعا دەيٸن جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارى بار. تاعى ەكٸ كومپانييا – «سكن» جەنە «نارىنقول گولد» جشس-لارى دا التىن ٸزدەۋمەن, ٶندٸرۋمەن اينالىسپاق. ينۆەستيتسييانىڭ جالپى كٶلەمٸ 3 ملرد. تەڭگەدەن اسادى. جوبالار 2019-2020 جىلدارى ٸسكە اسىرىلادى.
رايىمبەك اۋدانىنىڭ تۋريزمٸن دامىتۋ ٸسٸ دە كٶڭٸل قۋانتادى. 2019-2020 جىلدارعا ارنالعان جوبالاردىڭ ٸشٸندە «رەتاي» ەكواۋىلى, «شىڭدال-سان» ەكو-تۋريستٸك جەنە حالىقارالىق اڭ اۋلاۋ دەمالىس ورنى جەنە ت.ب. بار. مۇندا 200-گە جۋىق جۇمىس ورنىن قۇرۋ, 500 ملن. تەڭگەدەي ينۆەستيتسييا تارتۋ جوسپارلانعان.
كارتوپ ٶسٸرۋ ٸسٸ دە نازاردان تىس قالعان جوق. جالپى ٶتكەن جىلى 5655 گا جەردەن 113 269 توننا كارتوپ جينالعان.
كٶرمەنٸڭ تانىستىرىلىمى اياقتالعاننان كەيٸن وبلىس ەكٸمٸ اماندىق باتالوۆ اۋدان اكتيۆٸمەن كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ.
- سٸزدەرمەن جٷزدەسٸپ, اتقارىلعان جۇمىستى جەنە الداعى جوسپاردى تالقىلاۋ ٷشٸن ارنايى كەلدٸم. قازٸر اۋداندا ينفراقۇرىلىمدى قالپىنا كەلتٸرۋ, ەكٸمشٸلٸك عيماراتتاردى جەنە ەلەۋمەتتٸك نىسانداردى جٶندەۋ مەن سالۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. بۇل ٸستەردٸ جىلدامداتۋ كەرەك. كەيبٸر باعىتتاردا باياۋلىق بايقالادى, قارقىندى ازايتۋعا بولمايدى. پرەزيدەنتتٸڭ جارلىعى شىققانىنا بٸر جىلعا جۋىق ۋاقىت بولدى, ناقتى تاپسىرمالار بەرٸلدٸ, سولاردىڭ بارلىعىن ساپالى, ٶز ۋاقىتىندا اياقتاۋ كەرەك. ٶزٸمنٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارىما ايىنا بٸر رەت اۋدانعا شىعىپ, تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋ بارىسىن قاداعالاپ تۇرۋدى تاپسىرامىن. بۇل رەتتە جاڭا اۋدانداعى ٸستەر جۇمىس بارىسىندا كٷندەلٸكتٸ باقىلاۋدا بولۋى تيٸس. وبلىستىڭ اۋدان, قالالارىنىڭ ەكٸمدەرٸ كٶمەكتەستٸ. مىسالى, كەيبٸر اۋداندار بالالار الاڭدارىن, سپورتتىق الاڭدار سالىپ بەردٸ, كەيبٸرەۋٸ ٷيلەردٸڭ شاتىرلارىن اۋىستىرىپ بەردٸ, بٸراق كەسٸپكەرلەردٸ تارتا وتىرىپ, بۇدان دا اۋقىمدى جۇمىستارعا قول ۇشىن سوزۋعا بولار ەدٸ. تەكەلٸ قالاسىنىڭ, اقسۋ اۋدانىنىڭ ەكٸمدەرٸنە بٷگٸنگە دەيٸن ەشقانداي كٶمەك كٶرسەتپەگەندەرٸ ٷشٸن ەكٸ ەسە جٷكتەمە تاپسىرامىن. نارىنقول دامىعان, كٶركٸ كٶز تارتاتىن اۋدان ورتالىعىنا اينالۋى كەرەك. سول سەبەپتٸ دە مەن بٷگٸن كەيبٸر عيماراتتاردىڭ جوباسىن قايتا قاراۋدى تاپسىردىم. ۇساق-تٷيەك دەتالدارىنا دەيٸن تالعاممەن ويلاستىرىلۋى كەرەك. جۇمىس ساپاسىنا ەرەكشە مەن بەرە وتىرىپ, بەلگٸلەنگەن مەرزٸمدە بٸتٸرۋگە كٷش سالىنۋى تيٸس, - دەدٸ ٶز ورىنباسارلارى مەن وبلىستىق باسقارمالار مەن دەپارتامەنتتەر باسشىلارىنا تاپسىرما بەرە وتىرىپ ا.باتالوۆ.
بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەكٸمشٸلٸك عيماراتتار مەن ەلەۋمەتتٸك نىساندارعا قاتىستى مەسەلە سٶز بولدى. اماندىق باتالوۆ ەربٸر نىساننىڭ – ەمحانا, دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنٸ, اۋداندىق جەنە اۋىلدىق ەكٸمدٸكتەر, تج, ارحيۆ, پروكۋراتۋرا عيماراتتارى, ازاماتتارعا ارنالعان ٷكٸمەت جەنە ت.ب. نىسانداردىڭ پايدالانۋعا بەرٸلەتٸن مەرزٸمٸن ناقتى بەلگٸلەپ بەردٸ. سول سيياقتى وبلىس ەكٸمٸ جاستارمەن كەزدەسۋٸندە ايتىلعانداي, ەربٸر اۋدان ورتالىعى مەن قالالاردا جاستارعا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىعى سالىنۋ تيٸستٸگٸن ەسكە سالدى:
- تالدىقورعاندا مۇنداي ورتالىق بار. بٸزگە تاعى 19 ورتالىق سالۋ كەرەك. ەسكيزدٸك جوباسىن دايىنداڭدار, كەلٸسۋگە ۇسىنىڭدار. بيىلعى جىلدى ەلباسى جاستار جىلى دەپ جارييالادى. جاستاردىڭ جۇمىس ٸستەۋٸنە قولايلى جاعدايلار قاراستىرىلعان جاستارعا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى جۇمىستاردىڭ بارلىعىن بيىلعى جىلى بٸتٸرۋٸمٸز كەرەك, - دەدٸ ا. باتالوۆ.
اۋداندى ودان ەرٸ دامىتۋ جوسپارلارىن تالقىلاي وتىرىپ, كارتوپ ساقتاۋ قويمالارىنىڭ قۇرىلىس جٷرگٸزۋ, ەلەۋمەتتٸك جوبالارعا بٶلٸنەتٸن گرانت سانىن ۇلعايتۋ, ينتەرنەت ساپاسىن جاقسارتۋ تۋرالى ۇسىنىستاردى قولدايتىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار نەگٸزگٸ پۋلتٸ اۋداندىق پوليتسييا بٶلٸمشەلەرٸنە كەلٸپ توعىساتىن بەينەباقىلاۋ جٷيەسٸمەن قامتۋ, اۋداندى تابيعي گازعا قوسۋ جۇمىسىن ويلاستىرۋ مەسەلەلەرٸن دە تاپسىردى.
جيىن قورىتىندىسىندا "جالپى اۋداندا جۇمىس جاقسى جٷرٸپ جاتىر. ەلٸ دە اتقارىلاتىن ٸس كٶپ. مەملەكەت قولداۋىنىڭ ارقاسىندا بٸزدٸڭ مٷمكٸنشٸلٸكتەرٸمٸز مول, بارلىق قاجەتتٸ كٶمەكتٸ كٶرسەتەمٸز. قولعا الىنىپ جاتقان جوبالاردىڭ ساپاسى بٸرٸنشٸ كەزەكتە تالاپ ەتٸلەتٸن بولادى", - دەدٸ ا. باتالوۆ.
