«استانا! جٸگٸتتەر, قايدا جٷرسٸڭدەر?», «وتباسى قۇرۋعا بولاتىن قىزدى قايدان كەزدەستٸرۋگە بولادى?». سوڭعى ۋاقىتتا مۇنداي سۇراقتار تانىسۋ قوسىمشالارىندا ەمەس, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە جيٸ قويىلاتىن بولدى. كٶپتەگەن قازاقستاندىقتار ماحاببات, بايىپتى قارىم-قاتىناس جەنە وتباسى ٷشٸن سەرٸك ٸزدەيتٸنٸن ايتادى. الايدا لايىقتى ادامدى تابۋ وڭاي ەمەس. وسى تاقىرىپتا Tengrinews.kz زەرتتەۋ جٷرگٸزدٸ , دەپ حابارلايدى ult.kz.
بۇل قۇبىلىستىڭ سەبەبٸ نەدە? قازاقستاندا بويداق ەرلەر مەن تۇرمىس قۇرماعان ەيەلدەر قاي ٶڭٸرلەردە كٶبٸرەك تۇرادى? وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ٸزدەۋ ٷشٸن Tengrinews.kz ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرٸن, قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋلەرٸن جەنە ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرلەرٸن زەردەلەگەن.
«بارلىعى قايدا كەتكەن?»
جاقىندا Threads ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸندە استانالىق بويجەتكەن قۇربىلارىمەن تانىسۋ ماقساتىندا تٷرلٸ ورىندارعا شىعاتىنىن, بٸراق كٶبٸنە قىزداردى عانا كٶرەتٸنٸن جازدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جٸگٸتتەردٸ «بٸر قولدىڭ ساۋساعىمەن ساناۋعا بولادى».
ال الماتىلىق تاعى بٸر قولدانۋشى ەر ادامداردىڭ بۇرىنعىداي كٶشەدە نەمەسە كافەدە تانىسپاي كەتكەنٸنە تاڭعالعان.
«كافەدە دە, مەيرامحانادا دا, كٶشەدە دە ەشكٸم كەلٸپ تانىسپايدى. بارلىعى تەلەفونعا ٷڭٸلٸپ وتىر».
پٸكٸر قالدىرعان ەر ازاماتتاردىڭ كٶبٸ بۇعان ٶز ۋەجدەرٸن ايتتى. بٸرٸ قىزداردىڭ باس تارتۋىنان قورقاتىنىن جازسا, ەندٸ بٸرٸ ٶزٸن «مازالاپ تۇرعان ادام» رەتٸندە كٶرسەتكٸسٸ كەلمەيتٸنٸن ايتتى. كەيبٸرٸ قازٸرگٸ قوعامدا كٶشەدە تانىسۋ قانشالىقتى ورىندى ەكەنٸن تٷسٸنبەي جٷرگەنٸن جەتكٸزدٸ. سونىمەن قاتار ەر ادامداردىڭ ٶزٸ دە ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە:
«30 جاسقا تايادىم, وتباسى قۇراتىن قىزدى قايدان تابامىن?»
«بويداق قىزدار قايدا جٷرەدٸ?» دەگەن مازمۇنداعى جازبالاردى جيٸ جارييالاي باستادى. وسىلايشا ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر بٸرتٸندەپ تانىسۋ الاڭىنا اينالىپ كەلەدٸ. بۇل Tinder دە ەمەس, نەكە اگەنتتٸگٸ دە ەمەس. بٸراق ورتاق قۇندىلىقتارى بار ادامدى كٶپشٸلٸك الدىندا ٸزدەيتٸن كەڭٸستٸككە اينالعانى بايقالادى.
قازاقستاندا بويداق ەر ادامدار قاي ٶڭٸردە كٶپ?
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ حالىق ساناعى بويىنشا, قازاقستاندا 15 جاستان اسقان, ەشقاشان نەكەدە بولماعان 1 959 771 ەر ادام بار.
بۇل كٶرسەتكٸشكە تەك جار ٸزدەپ جٷرگەن ازاماتتار عانا ەمەس, ستۋدەنتتەر, جاستار جەنە ەلٸ ٷيلەنبەگەن بارلىق ازاماتتار كٸرەدٸ.
ەڭ كٶپ بويداق ەر ادامدار تٸركەلگەن ٶڭٸرلەر:
- تٷركٸستان وبلىسى – 254 114 ادام;
- الماتى وبلىسى – 223 337;
- الماتى قالاسى – 188 962;
- قاراعاندى وبلىسى – 144 119;
- جامبىل وبلىسى – 133 765;
- شىعىس قازاقستان وبلىسى – 128 667;
- شىمكەنت – 119 979;
- استانا (2021 جىلعى ساناقتاعى نۇر-سۇلتان) – 119 457.
ياعني ستاتيستيكاعا سٷيەنسەك, ەلەۋەتتٸ «كٷيەۋ جٸگٸتتەردٸڭ» ەڭ كٶپ شوعىرلانعان ٶڭٸرلەرٸ – تٷركٸستان جەنە الماتى وبلىستارى, الماتى قالاسى مەن قاراعاندى وبلىسى. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل مەلٸمەتتەر 2021 جىلعى حالىق ساناعىنا نەگٸزدەلگەن. سوندىقتان وندا اباي, جەتٸسۋ جەنە ۇلىتاۋ وبلىستارى ەلٸ جەكە ٶڭٸر رەتٸندە ەسەپتەلمەگەن.
تۇرمىس قۇرماعان ەيەلدەر قاي ٶڭٸردە كٶپ?
ەيەلدەر بويىنشا كٶرسەتكٸش سەل ٶزگەشە. قازاقستاندا ەشقاشان تۇرمىس قۇرماعان 1 826 062 ەيەل بار.
ەڭ كٶپ تۇرمىس قۇرماعان ەيەلدەر مىنا ٶڭٸرلەردە تٸركەلگەن:
- الماتى قالاسى – 229 697;
- تٷركٸستان وبلىسى – 227 341;
- الماتى وبلىسى – 194 807;
- استانا – 144 306;
- قاراعاندى وبلىسى – 136 660;
- شىمكەنت – 131 386;
- جامبىل وبلىسى – 113 853;
- شىعىس قازاقستان وبلىسى – 109 568.
وسىلايشا, رەسمي ستاتيستيكا بويىنشا ەلەۋەتتٸ «قالىڭدىقتاردىڭ» ەڭ كٶپ شوعىرلانعان قالاسى – الماتى. ماماندار مۇنى كەزدەيسوق قۇبىلىس دەپ ەسەپتەمەيدٸ. الماتى – بٸلٸم, مانساپ, شىعارماشىلىق يندۋسترييالار مەن ٸشكٸ كٶشٸ-قوننىڭ باستى ورتالىعى. سوندىقتان كٶپتەگەن جاستار الدىمەن وقۋىن اياقتاپ, مانسابىن قالىپتاستىرىپ, كەيٸن عانا وتباسى قۇرۋدى جٶن كٶرەدٸ.
اجىراسقانداردى قوسقاندا جاعداي قالاي ٶزگەرەدٸ?
ەگەر ەشقاشان نەكەدە بولماعاندارمەن بٸرگە رەسمي تٷردە اجىراسقان ازاماتتاردى دا ەسەپكە الساق, كٶرٸنٸس ٶزگەرەدٸ.
ەر ادامدار بويىنشا كٶش باستاپ تۇرعان ٶڭٸرلەر:
- تٷركٸستان وبلىسى – شامامەن 265,6 مىڭ ادام;
- الماتى وبلىسى – 250,1 مىڭ;
- الماتى قالاسى – 218,2 مىڭ;
- قاراعاندى وبلىسى – 179,2 مىڭ;
- شىعىس قازاقستان وبلىسى – 161,3 مىڭ.
- ەيەلدەر بويىنشا:
- الماتى قالاسى – 290,4 مىڭ;
- تٷركٸستان وبلىسى – 253,6 مىڭ;
- الماتى وبلىسى – 242,6 مىڭ;
- قاراعاندى وبلىسى – 190,9 مىڭ;
- استانا – 171,9 مىڭ.
بۇل كٶرسەتكٸش بويىنشا الماتى قازاقستانداعى ەڭ ٷلكەن «ەركٸن تانىسۋ نارىعىنا» اينالادى. دەگەنمەن ساراپشىلار بٸر ماڭىزدى جايتقا نازار اۋدارادى. ٷلكەن قالادا ادامدار سانى كٶپ بولعانىمەن, ولاردىڭ اراسىنداعى ەلەۋمەتتٸك ەرٸ ەموتسيونالدىق قاشىقتىق تا ارتادى. تاڭداۋ كٶبەيگەن سايىن, شەشٸم قابىلداۋ قيىنداي تٷسەدٸ.
25 جاستان كەيٸن بويداق ەرلەردٸڭ سانى كٶبٸرەك
جاس ەرەكشەلٸگٸنە قاراي جٷرگٸزٸلگەن تالداۋ دا قىزىقتى نەتيجە كٶرسەتكەن.
20–24 جاس ارالىعىندا:
- نەكەدە بولماعان ەرلەر – 370 880;
- ەيەلدەر – 212 368.
- 25–29 جاس ارالىعىندا:
- ەرلەر – 227 424;
- ەيەلدەر – 80 344.
- 30–34 جاس ارالىعىندا:
- ەرلەر – 116 101;
- ەيەلدەر – 58 782.
ياعني قوعامدا «قاشان ٷيلەنەسٸڭ?» دەگەن سۇراق جيٸ قويىلاتىن جاستا بويداق ەر ادامداردىڭ سانى ەيەلدەرگە قاراعاندا ەلدەقايدا كٶپ.
35–39 جاسقا كەلگەندە ايىرماشىلىق ازايادى:
- ەرلەر – 73 866;
- ەيەلدەر – 72 360.
ال كەيٸنگٸ جاس ساناتتارىندا ەيەلدەردٸڭ ٷلەسٸ ارتا باستايدى. بۇل ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ايىرماشىلىعى, اجىراسۋ جەنە جەسٸر قالۋ سيياقتى دەموگرافييالىق فاكتورلارمەن بايلانىستى.
قازاقستاندىقتار نەكەدەن باس تارتقان جوق
زەرتتەۋلەر كٶرسەتكەندەي, قازاقستاندىقتار رەسمي نەكەدەن باس تارتقان قوعامعا اينالعان جوق. قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساۋالناماسىنا سەيكەس:
- رەسپوندەنتتەردٸڭ 42 پايىزى رەسمي نەكەسٸز بٸرگە تۇرۋدى قۇپتامايدى;
- تەك 3,2 پايىزى عانا نەكەنٸ تٸركەمەي بٸرگە ٶمٸر سٷرۋدٸ تاڭداعان.
مۇنداي ٶمٸر سالتى كٶبٸنە 30–60 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار اراسىندا كەزدەسەدٸ. بۇل قوعامدا نەكەگە دەگەن كٶزقاراس ٶزگەرگەنٸن ەمەس, ادامداردىڭ وتباسى قۇرۋعا اسىقپاي, الدىمەن ٶز ٶمٸرٸن تۇراقتاندىرۋعا ۇمتىلاتىنىن كٶرسەتەدٸ.
قازاقستاندا العاش رەت نەكە قييۋ جاسى ٶسٸپ كەلەدٸ
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ 2025 جىلعى مەلٸمەتٸنە سەيكەس:
- ەر ادامدار العاش رەت ورتا ەسەپپەن 27,9 جاستا ٷيلەنەدٸ;
- ەيەلدەر 25,3 جاستا تۇرمىسقا شىعادى.
- قالا تۇرعىندارى اراسىندا بۇل كٶرسەتكٸش جوعارى:
- ەرلەر – 28,1 جاس;
- ەيەلدەر – 25,8 جاس.
ال اۋىلدىق جەرلەردە جاستار ەرتەرەك وتباسىن قۇرادى:
- ەرلەر – 27,5 جاس;
- ەيەلدەر – 24,3 جاس.
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ قازاقستاندا مەسەلە بويداقتاردىڭ ازدىعىندا ەمەس. كەرٸسٸنشە, ادامداردىڭ تانىسۋ تەسٸلٸ, سەرٸكتەسكە قوياتىن تالابى جەنە ٶمٸرلٸك باسىمدىقتارى ٶزگەرٸپ كەلەدٸ. سوندىقتان جار تابۋ بۇرىنعىدان قيىنىراق كٶرٸنگەنٸمەن, قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ ەلٸ دە رەسمي وتباسى قۇرۋدى ماڭىزدى ٶمٸرلٸك ماقساتتاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە قابىلدايدى.
