
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا سٶيلەگەن سٶزٸ جارييالاندى, - دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
***
قۇرمەتتٸ ٷكٸمەت مٷشەلەرٸ!
قۇرمەتتٸ جيىنعا قاتىسۋشىلار!
كٷردەلٸ گەوساياسي سىن-قاتەرگە قاراماستان, ەلٸمٸز بٸرقالىپتى دامىپ كەلەدٸ. مۇنى جارتىجىلدىق نەتيجەدەن كٶرٸپ وتىرمىز. ەكونوميكا 3,4 پايىزعا, ال ناقتى سەكتور 4,1 پايىزعا ٶستٸ. ەسٸرەسە, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ سالاسىندا ايتارلىقتاي ٸلگەرٸلەۋ بار. دەگەنمەن ينفلياتسييا دا بٸر ورىندا تۇرعان جوق. قازٸر بۇل كٶرسەتكٸش 14,5 پايىزعا جەتٸپ, 2015 جىلعى دەڭگەيدەن اسىپ تٷستٸ.
بٸرٸنشٸ جارتى جىلدىقتا ەكونوميكامىز قالپىنا كەلدٸ. بٸراق حالىقارالىق ينستيتۋتتار قازاقستاننىڭ ٸشكٸ جالپى ٶنٸمٸ بيىل 2 پايىزعا عانا ٶسەدٸ دەپ بولجاپ وتىر. بۇعان دەيٸن ولار ٶسٸم 3,7 پايىز بولاتىنىن ايتقان ەدٸ. سوندىقتان ٷكٸمەت ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە تيٸس. ەڭ باستىسى, ازاماتتاردىڭ ناقتى تابىسىن ارتتىرۋ قاجەت.
قۇرمەتتٸ ەرٸپتەستەر!
جالپى, ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسى سىن-قاتەرلەرگە تٶتەپ بەرٸپ جاتىر دەۋگە بولادى. قازٸر حالىقارالىق ينستيتۋتتار ەلەمدٸك ەكونوميكا قارقىنى بەسەڭدەيدٸ دەگەن بولجام ايتۋدا. سوعان سەيكەس ينفلياتسييا جاپپاي ٶسۋٸ مٷمكٸن. ٶڭٸرلٸك داعدارىستىڭ ۇزاققا سوزىلىپ بارا جاتقانىن بايقاپ وتىرمىز. تٸپتٸ, بۇل احۋال جاھاندىق توقىراۋعا ۇشىراتادى دەگەن قاۋٸپ بار. وسىنداي جاعدايدا ٷكٸمەتتٸڭ جەنە ۇلتتىق بانكتٸڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸ – ينفلياتسييانى تۇراقتاندىرىپ, ازاماتتاردىڭ تابىسىن ارتتىرۋ بولۋعا تيٸس. سونداي-اق, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ قاجەت.
ەندٸ ناقتى مٸندەتتەرگە توقتالايىن.
بٸرٸنشٸ. ينفلياتسييانى تۇراقتاندىرۋ
قازٸر ينفلياتسييانىڭ شارىقتاپ كەتۋٸ ەڭ كٷردەلٸ مەسەلە بولىپ وتىر. باعانىڭ ٶسۋٸنە ازىق-تٷلٸك ينفلياتسيياسى ەسەر ەتتٸ. ونىڭ دەڭگەيٸ 19,2 پايىزعا جەتتٸ. جالپى, ازىق-تٷلٸك بٸردەن 80 پايىزعا قىمباتتادى. ٷكٸمەتتٸڭ باعانى تۇراقتاندىرۋعا باعىتتالعان شارالارى تيٸمسٸز بولىپ شىقتى. ٷكٸمەت ينفلياتسييانى ەسكٸ ەدٸس-تەسٸلمەن توقتاتقىسى كەلەدٸ. ونىڭ ٶزٸندە بيۋدجەتتەن قوسىمشا قاراجات بٶلٸپ, باعانى جاساندى تٷردە عانا رەتتەپ وتىر. ياعني, قىمباتشىلىقتىڭ سەبەبٸمەن ەمەس, سالدارىمەن كٷرەس جٷرٸپ جاتىر. ال, شىن مەنٸندە, كەرٸسٸنشە بولۋى كەرەك.
ٷكٸمەت بار جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ٶڭٸرلەرگە ارتىپ قويدى. ولار ەكٸمشٸلٸك رەسۋرستى پايدالانىپ, دٷكەندەردٸ ارالاپ جٷر, باسقا تەسٸلدەر جەنە جاڭا يدەيالار جوق. مۇنداي جۇمىس ەشقاشان تيٸمدٸ بولعان ەمەس. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, نارىق زاڭدىلىعىنا ساي كەلەتٸن جاڭا ۇستانىم جوق.
بولەە دۆۋح لەت نازاد يا داۆال پورۋچەنيە زاپۋستيت ناتسيونالنۋيۋ توۆاروپروۆودياششۋيۋ سيستەمۋ س سەتيۋ وپتوۆو-راسپرەدەليتەلنىح تسەنتروۆ.
پراۆيتەلستۆو زاۆولوكيتيلو ەگو يسپولنەنيە. پلانى ي پۋبليچنىە زاياۆلەنييا وستاليس نا بۋماگە.
پروەكتى سترويتەلستۆا وپتوۆو-راسپرەدەليتەلنىح تسەنتروۆ پو سحەمە گچپ سوۆمەستنو س كرۋپنىمي پرەدپرينيماتەليامي نە رەاليزوۆانى.
پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ ۆ وكتيابرە دولوجيت, چتو سدەلانو ۆ ەتوي سفەرە.
پريۆلەكيتە زاينتەرەسوۆاننىح ينۆەستوروۆ.
دالەە. سەگودنيا رەشەنييا و زاپرەتە ەكسپورتا توي يلي ينوي پرودۋكتسيي پرينيمايۋتسيا بەز ۋچەتا توۆارنوگو بالانسا.
ەتو پريۆوديت ليبو ك دەفيتسيتۋ, ليبو ك سنيجەنييۋ پريۆلەكاتەلنوستي پرويزۆودستۆا نەوبحوديمىح توۆاروۆ. ۆ يتوگە ەففەكتيۆنوست پودوبنىح مەر رەزكو پاداەت.
پراۆيتەلستۆۋ سلەدۋەت ۋتۆەرديت پراۆيلا فورميروۆانييا بالانسا كليۋچەۆىح توۆاروۆ ي, ساموە گلاۆنوە, رازرابوتات ەدينۋيۋ ينفورماتسيوننۋيۋ سيستەمۋ مونيتورينگا.
ەتو پوزۆوليت يمەت دوستوۆەرنىە داننىە وب وستاتكاح پرودۋكتسيي دليا پرينياتييا رەشەنيي.
نيزكۋيۋ ەففەكتيۆنوست پوكازىۆاەت دەياتەلنوست ستابيليزاتسيوننىح فوندوۆ. يح ۆوزدەيستۆيە نا رىنوك مينيمالنوە. پوروي وني ستانوۆياتسيا كورمۋشكوي دليا نەدوبروسوۆەستنىح ليتس. س ەتيم نادو رازوبراتسيا.
رەگۋليارنو ۆىياۆليايۋتسيا فاكتى بيۋدجەتنىح حيششەنيي.
اكيمى ۋتراتيلي كونترول زا راسحودوۆانيەم گوسۋدارستۆەننىح سرەدستۆ.
پراۆيتەلستۆوم پرەدلاگاەتسيا ۋۆەليچيت وبەم «وبوروتنوي سحەمى» دو 100 ميللياردوۆ تەنگە. ۋ مەنيا ۆوپروس: پروسچيتان لي وجيداەمىي ەففەكت?
لوگيچنەە بىلو بى كرەديتوۆات نە تورگوۆىە سەتي, ا ناپريامۋيۋ پرويزۆوديتەلەي.
سەيچاس نە جدۋ وتۆەتنوي رەاكتسيي پراۆيتەلستۆا. نۋجنو وبدۋمات كونەچنوە رەشەنيە س توچكي زرەنييا ەففەكتيۆنوستي.
كەلەسٸ مەسەلە.
مەنٸڭ تاپسىرمام بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ الدىن الا ساتىپ الۋ تەسٸلدەرٸن كەڭٸرەك قولدانا باستادى. بيىلعى شٸلدەگە دەيٸن ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار 47 مىڭ توننا ازىق-تٷلٸككە قاتىستى وسىنداي شارتتار جاسالدى. دەگەنمەن مۇنداي كٶلەمدەگٸ تاۋار ٸشكٸ نارىققا ايتارلىقتاي ىقپال ەتپەيتٸنٸ انىق.
ٶنٸمدٸ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ٶندٸرۋشٸلەردەن الدىن الا تٸكەلەي ساتىپ الۋ جولدارىن ايقىنداۋ قاجەت. مۇنىمەن قۇزىرلى مينيسترلٸكتەر اينالىسۋعا تيٸس. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ وسى تەسٸلدٸ جەتٸلدٸرۋ ٷشٸن تيٸستٸ قاۋىمداستىقتاردى جەنە نارىق سۋبەكتٸلەرٸن جۇمىلدىرۋعا تيٸس.
تاعى بٸر ٶزەكتٸ مەسەلە – ٶنٸمدٸ ساتۋ. ٶكٸنٸشكە قاراي, ەلٸمٸزدەگٸ ٶنٸمنٸڭ بەرٸ بٸردەي دٷكەن سٶرەسٸنەن تابىلا بەرمەيدٸ. يمپورتپەن قاتار, ٸشكٸ كەدەرگٸلەر دە بار. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ مەسەلەلەرٸ دە از ەمەس. ولار تاۋاردىڭ ٷزدٸكسٸز جەتكٸزٸلۋٸن, ٶنٸم ساپاسىنىڭ تۇراقتى بولۋىن قامتاماسىز ەتە المايدى. باسقا دا تالاپتار بار. ەرينە, مۇنىڭ بەرٸن بٸرتٸندەپ رەتكە كەلتٸرگەن جٶن. سوندىقتان فەرمەرلەرگە قولداۋ كٶرسەتۋ تەسٸلدەرٸن بٸرلەسە ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن. كەرەك بولسا «اتامەكەن» پالاتاسىن وسى جۇمىسقا تارتۋ كەرەك. شارۋا قوجالىقتارىنا ٸرٸ ساۋدا جەلٸلەرٸمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸلۋٸ كەرەك. مۇنداي مٷمكٸندٸك ولاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرىپ, سالاعا ينۆەستيتسييا تارتۋعا جول اشادى.
وتاندىق تاۋاردىڭ ساۋدا ورىندارىنا كەدەرگٸسٸز شىعارىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. بۇل – ٶتە ماڭىزدى مەسەلە. سونداي-اق, ٶنٸمگە قوسىلاتىن باعانى ناقتى بەلگٸلەپ, ارادا جٷرگەن ساۋداگەرلەر سانىن ازايتۋ قاجەت. ول ٷشٸن, ەڭ الدىمەن, جەدەل تٷردە تيٸستٸ زاڭنامالىق شارالاردى قابىلداۋىمىز كەرەك. ٷكٸمەت «اتامەكەن» پالاتاسىمەن بٸرلەسٸپ, «قازاقستاندا جاسالعان» جالپىۇلتتىق جوباسىن باستاۋ ٷشٸن ۇسىنىستار ەزٸرلەۋگە تيٸس.
كراينە ۆاجنو ناۆەستي پوريادوك ۆ تورگوۆوي سيستەمە, يمەيۋششەي ودين يز سامىح ۆىسوكيح ۋروۆنەي تەنەۆوي ەكونوميكي – 40%.
فاكتى سپەكۋلياتسيي, مانيپۋليروۆانييا تسەنامي, سوزدانييا يسكۋسستۆەننوگو دەفيتسيتا – ەتو دالەكو نە پولنىي پەرەچەن نارۋشەنيي.
ۆسە ەتو زاكلادىۆاەتسيا ۆ ستويموست توۆاروۆ ي وپلاچيۆاەتسيا گراجدانامي.
پراۆيتەلستۆۋ سوۆمەستنو س گەنەرالنوي پروكۋراتۋروي سلەدۋەت ۆىرابوتات مەرى پو ۋسيلەنييۋ وتۆەتستۆەننوستي ۆلادەلتسەۆ زا سودەرجانيە رىنكوۆ, سوبليۋدەنيە چەستنوي كونكۋرەنتسيي, زاششيتۋ ينتەرەسوۆ پروداۆتسوۆ وت نەپراۆومەرنىح دەيستۆيي ادمينيستراتسيي تورگوۆىح پلوششادەي.
جدۋ وت پراۆيتەلستۆا ي اكيموۆ كونكرەتنىح شاگوۆ پو پوۆىشەنييۋ ەففەكتيۆنوستي يمەيۋششيحسيا ينسترۋمەنتوۆ, ا تاكجە ۆنەدرەنييۋ نوۆىح پودحودوۆ ك رابوتە.
ۆ ۋسلوۆيياح سلوجنوي مەجدۋنارودنوي وبستانوۆكي منوگوكراتنو ۆوزراستاەت اكتۋالنوست پرودوۆولستۆەننوي بەزوپاسنوستي.
روست ميروۆىح تسەن نا پرودۋكتى پيتانييا ۋجە دوستيگ 34 %. تسەنا پشەنيتسى ۆىروسلا نا 47 %, كرۋپ – نا 18 %.
يز-زا زاسۋشليۆوي پوگودى وجيداەتسيا سنيجەنيە ۋروجاينوستي ۆ ستراناح ەۆروپەيسكوگو سويۋزا, سشا, كانادە ي درۋگيح.
نا ەتوم فونە ۆ كازاحستانە نابليۋداەتسيا زامەدلەنيە تەمپوۆ روستا سەلحوزپرويزۆودستۆا.
پرويزۆودستۆو سليۆوچنوگو ماسلا سوكراتيلوس نا 12 %, وبرابوتاننوگو مولوكا – نا 7,5 %, ساحارا – نا 5,5 %, سىروۆ – نا 3 %.
ۆ تو جە ۆرەميا وبەمى يمپورتا ۆىروسلي نا 22 %. ۆ چاستنوستي, ۆۆوز مولوكا ۋۆەليچيلسيا نا 17 %.
پروفيلنوە مينيستەرستۆو دوكلادىۆاەت, چتو ۆ 2023 گودۋ كازاحستان دوستيگنەت پرودوۆولستۆەننوي نەزاۆيسيموستي پو مياسۋ پتيتسى (دوليا يمپورتا سەيچاس سوستاۆلياەت 40 %), كولباسنىم يزدەلييام (44 %) رىبە (60 %), سىرام ي تۆوروگۋ (50 %), ساحارۋ (60 %), مولوچنوي پرودۋكتسيي (4 %).
نو مى ۆيديم ينۋيۋ كارتينۋ. ك پريمەرۋ, يز رانەە ۆۆەدەننىح سەمي ساحارنىح زاۆودوۆ سەگودنيا دەيستۆۋيۋت تولكو چەتىرە (ۆ الماتينسكوي ي جامبىلسكوي وبل.), كوتورىە زاگرۋجەنى ليش نا ترەت (31 %).
مينسەلحوزوم پلانيرۋەتسيا ۋۆەليچيت دوليۋ سۆەكلوۆيچنوگو ساحارا ۆ 6 راز ك 2026 گودۋ (س 7 دو 43 %). ودناكو زا پوسلەدنيە چەتىرە گودا پلوششادي ساحارنوي سۆەكلى سوكراتيليس نا ترەت.
مى نا 90 % زاۆيسيم وت يمپورتنوگو ساحارا. زدەس موجنو سسىلاتسيا نا رەشەنييا ۆ رامكاح ەاەس, نو, ۆ ليۋبوم سلۋچاە, ەتو سەرەزنىي پروسچەت پراۆيتەلستۆا. زناچيت, نە زاششيتيلي پوزيتسييۋ گوسۋدارستۆا. پوەتومۋ يا وبياۆليايۋ ۆىگوۆورى مينيسترام باحىتۋ سۋلتانوۆۋ ي ەربولۋ كاراشۋكەەۆۋ.
پراۆيتەلستۆۋ نۋجنو ۆ سروچنوم پوريادكە رازرابوتات وتدەلنىي وتراسلەۆوي پروەكت پو رازۆيتييۋ ساحارنوي وتراسلي.
تسەل – زناچيتەلنوە سوكراششەنيە يمپورتوزاۆيسيموستي, پوستەپەننىي پەرەحود ك سامووبەسپەچەنييۋ.
ينتەرەس سو ستورونى ۆنۋترەننيح ي ينوستراننىح ينۆەستوروۆ ك ەتوي وتراسلي دوستاتوچنو ۆىسوك, نۋجنى پراۆيلنىە پودحودى.
ەتو پرينتسيپيالنىي ۆوپروس, يمەيۋششيي ۆ توم چيسلە ۆنۋتريپوليتيچەسكوە زناچەنيە.
مى سەگودنيا ۆيديم, چتو پرويسحوديت ۆ ماگازيناح. پوزور!
رانەە پو موەمۋ پورۋچەنييۋ بىل رازرابوتان پلان وبەسپەچەنييا پرودوۆولستۆەننوي بەزوپاسنوستي نا سرەدنەسروچنىي پەريود.
نو ۆمەستو كونكرەتنوگو الگوريتما دەيستۆيي ۆ ەتوم پلانە تولكو نابور بلاگيح ۋسترەملەنيي. ەست وپاسنوست ەگو نەيسپولنەنييا.
نۋجنو دوپولنيتەلنو راسسموترەت اكتۋالنىي ۆوپروس ماسسوۆوگو وبنوۆلەنييا پاركا سەلحوزتەحنيكي.
ۆاجنو زادەيستۆوۆات ۆسە ۆوزموجنىە يستوچنيكي فينانسيروۆانييا. پورۋچايۋ ۆنەدريت مەحانيزم لگوتنوگو كرەديتوۆانييا س تسەليۋ پريوبرەتەنييا وتەچەستۆەننوي سەلحوزتەحنيكي زا سچەت سرەدستۆ وپەراتورا روپ.
بەز رازۆيتوگو اگروپرومىشلەننوگو كومپلەكسا نەۆوزموجنو گوۆوريت وب وبەسپەچەنيي پرودوۆولستۆەننوي بەزوپاسنوستي. ەتو اكسيوما.
ۋروجاينوست راستەنيەۆودستۆا زناچيتەلنو وتستاەت وت ميروۆىح.
وبەسپەچەننوست سوبستۆەننىمي سەمەنامي سوستاۆلياەت ۆسەگو 51 %. پو تاكيم پوزيتسييام, كاك كارتوفەل ي ساحارنايا سۆەكلا, ەتوت پوكازاتەل نە پرەۆىشاەت ي 10 %.
مى سيلنو زاۆيسيمى وت يمپورتنىح سەميان. پراۆيتەلستۆۋ سلەدۋەت رازۆيۆات پەرۆيچنوە سەمەنوۆودستۆو نا بازە وپىتنىح حوزيايستۆ. نۋجنو پوموچ بيزنەسۋ وبنوۆيت وبورۋدوۆانيە, ا تاكجە كومپلەكسنو ستيمۋليروۆات اگروناۋكۋ.
پرويزۆوديتەلنوست ي ۋروجاينوست ۆ رەشايۋششەي ستەپەني زاۆيسيات وت سوبليۋدەنييا اگروتەحنولوگيي. ۆ ناشەي سترانە فەرمەرى ۆنوسيات تولكو چەتۆەرت نەوبحوديموگو وبەما ۋدوبرەنيي. ەتو سۆيازانو س يح دوروگوۆيزنوي.
ناش رىنوك ۋدوبرەنيي كريتيچەسكي زاۆيسيت وت يمپورتا ي نەسكولكيح وتەچەستۆەننىح پرويزۆوديتەلەي.
ۆدوباۆوك, نەداۆنيايا پروۆەركا ۆىياۆيلا فاكتى زاۆىشەنييا تسەن دليا وتەچەستۆەننىح اگراريەۆ.
ناپريمەر, توو «كازفوسفات» پروداۆالو زناچيتەلنىە وبەمى ۋدوبرەنيي اففيليروۆاننوي كومپانيي (توو «KAZ Chemicals Trading House»), كوتورايا دوباۆليالا دو 30 % تورگوۆوي ناتسەنكي.
داننۋيۋ سيتۋاتسييۋ ۋدالوس يسپراۆيت مەرامي انتيمونوپولنوگو رەاگيروۆانييا – پرويزۆوديتەل ۆوزۆراششاەت سۆوي نەزاكوننىي دوحود.
سووتۆەتستۆۋيۋششيە ۆەدومستۆا دولجنى دەرجات ۆوپروس نا جەستكوم كونترولە.
ۆ تسەلوم, دەفيتسيت ۋدوبرەنيي – ەتو ميروۆايا تەندەنتسييا.
كازاحستان ەجەگودنو يمپورتيرۋەت بولەە 600 تىسياچ تونن مينەرالنىح ۋدوبرەنيي, يز نيح 80 % (500 تىسياچ تونن) – يز روسسيي.
پراۆيتەلستۆۋ نۋجنو پرينيات كومپلەكسنىە مەرى دليا نەدوپۋششەنييا دەفيتسيتا ۋدوبرەنيي ي زاۆىشەنييا يح ستويموستي.
ۆ كازاحستانە ەست تسەلىي رياد كاليينىح ي فوسفوريتنىح مەستوروجدەنيي س رازۆەداننىمي زاپاسامي.
نۋجنو ناچات يح پرومىشلەننۋيۋ رازرابوتكۋ ي نالاديت پرويزۆودستۆو وتەچەستۆەننىح ۋدوبرەنيي. پو-درۋگومۋ وت يمپورتنوي زاۆيسيموستي پو ۋدوبرەنييام مى نە سموجەم ۋيتي.
پراۆيتەلستۆۋ سلەدۋەت ۆزيات داننىي ۆوپروس نا وسوبىي كونترول.
ەكٸنشٸ. ازاماتتاردىڭ تابىسىن ارتتىرۋ جەنە ادام كاپيتالىن دامىتۋ.
سوڭعى جىلدارى حالىقتىڭ تابىسى بٸرتٸندەپ ٶستٸ. بىلتىر بۇل ٶسٸم 5 پايىز شاماسىندا بولدى. بٸراق, الماتى, اتىراۋ, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ جەنە تٷركٸستان وبلىستارىندا جۇرتتىڭ تابىسى ورتاشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيگە جەتپەيدٸ. بۇل كٶرسەتكٸش الماتى جەنە شىمكەنت قالالارىندا دا تٶمەن. ال, قىزىلوردا وبلىسىندا حالىقتىڭ تابىسى تٸپتٸ ازايىپ كەتتٸ. بيىل مامىر ايىندا ازاماتتاردىڭ ناقتى تابىسىنىڭ كٶرسەتكٸشٸ مينۋس 2,9 پايىز بولدى. مۇنداي قۇلدىراۋ كٶپتەن بەرٸ بولعان ەمەس.
حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ باعدارلاماسى قابىلداندى. بٸراق, ونىڭ جۇرتقا تيگٸزٸپ جاتقان پايداسى شامالى. ەڭ الدىمەن, جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە تيٸمدٸ جۇمىس جٷرگٸزٸلۋٸ كەرەك. ەكٸمدەر جىل سايىن ەربٸر 10 مىڭ تۇرعىنعا 100 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا تيٸس. مەنٸڭ بٸلۋٸمشە, بۇل باعىتتا ناقتى نەتيجە جوق. تاعى دا ەسكەرتەمٸن. ٶڭٸر باسشىلارىنىڭ جۇمىسىن باعالاعان كەزدە وسى كٶرسەتكٸشكە باسا مەن بەرەمٸز. جۇمىس ورىندارىن اشۋ جۇرتتىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋى دا وسىعان بايلانىستى. سوندىقتان ٷكٸمەت ەكٸمدەرمەن بٸرلەسٸپ, بۇل مٸندەتتٸڭ قالاي ورىندالىپ جاتقانىن تالداۋعا تيٸس.
حالىق سانى كٶبەيگەن سايىن تۇراقتى جۇمىس ورىندارى اشىلۋى كەرەك. بٸراق, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا وسى مەسەلە ەسكەرٸلمەگەن. مۇندا جٶنسٸز جٷرگٸزٸلگەن كٶشٸ-قون ساياساتىنىڭ سالدارىنان كٷردەلٸ احۋال قالىپتاسىپ وتىر. تۇرعىنداردىڭ سانى كٶبەيگەنٸمەن, ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىم سالىنعان جوق. جۇمىس ورىندارى اشىلمادى. تۇرمىس ساپاسى تٶمەندەپ كەتتٸ. جۇرت «قازمۇنايگاز» كومپانيياسىنا جۇمىسقا تۇرعىزۋدى, جوعارى جالاقى بەرۋدٸ تالاپ ەتۋدە. اشىعىن ايتقاندا, جاڭاٶزەندەگٸ كەن ورىندارىنىڭ كٶپشٸلٸگٸ سارقىلىپ بارادى. بۇل جاعداي بارشاعا مەلٸم. سوڭعى 15 جىلدا وسى ٶڭٸردە مۇناي ٶندٸرۋ ٸسٸ 30 پايىزعا ازايعان. سوعان قاراماستان, جۇمىسشىلار سانى 50 پايىزعا كٶبەيدٸ. ەڭبەكاقى تٶلەۋ قورى 10 ەسە ارتتى. ال, كٶپ جالاقى تٶلەنەتٸن ٷش ٶڭٸردٸڭ بٸرٸ – وسى ماڭعىستاۋ ٶلكەسٸ. ناقتى ايتساق, جاڭاٶزەن ورتاشا ەڭبەكاقىنىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيٸ بويىنشا كٶش باستاپ تۇر. ٷكٸمەت جاڭاٶزەندٸ دامىتۋ ٷشٸن ارنايى جوسپار قابىلدادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوماقتى قارجى بٶلٸپ, سالىقتى ازايتىپ وتىر. وسىنداي تٸكەلەي قولداۋ شارالارى ەلٸمٸزدٸڭ باسقا وبلىستارىنىڭ ەسەبٸنەن جاسالۋدا. جۇرتتىڭ بەرٸنە مۇناي-گاز سالاسىنان جۇمىس تاۋىپ بەرۋ مٷمكٸن ەمەس. مۇنى اشىق ايتۋىمىز كەرەك.
ٶڭٸردەگٸ جۇمىسسىزدىق ٸشكٸ جەنە سىرتقى كٶشٸ-قون ٷدەرٸسٸنە بايلانىستى كٷشەيٸپ بارادى. ٷكٸمەتكە ٸشكٸ ەكونوميكالىق رەسۋرستاردى جۇمىلدىراتىن جاڭا تەسٸلدەر ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن. بۇل رەتتە, حالىقتى ٶزگە ايماقتارعا كٶشٸرۋ باعدارلاماسىن تٷبەگەيلٸ قايتا قاراۋ كەرەك.
بٸز تاريحي وتانىنا ورالعان قانداستاردى تولىق قولدايمىز. بٸراق تەك ماڭعىستاۋ ٶڭٸرٸمەن شەكتەلۋگە بولمايدى. باسقا وبلىستارعا, سونىڭ ٸشٸندە ٶندٸرٸسٸ دامىعان ايماقتارعا قونىستانۋعا بولادى. بٸز قاجەتتٸ جاعدايدى جاساۋعا دايىنبىز.
قازٸرگٸ زاماندا ٶڭٸرلەردە, ەلدەردە, تٸپتٸ, قۇرلىقتاردا جۇمىس كٷشٸنٸڭ كٶشٸ-قونى جٷرٸپ جاتىر. بۇل زاڭدى قۇبىلىسقا اينالدى. وسى ٷردٸسكە بٸزدٸڭ ازاماتتار دا ٷيرەنۋٸ كەرەك. كٶرشٸ ەلدەردٸڭ ازاماتتارى بۇل جاعدايعا جاقسى بەيٸمدەلدٸ. بٸز قانداستارىمىزدىڭ بارلىق سالادا, سونىڭ ٸشٸندە مەملەكەتتٸك قىزمەتتە جۇمىس ٸستەگەنٸن قالايمىز. ولار جاڭا قازاقستاندى قۇرۋعا ٶز ٷلەسٸن قوسادى دەپ سەنەمٸن.
قازٸرگٸ تاڭدا جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋعا باسا نازار اۋداراتىن كەز كەلدٸ. جىل سايىن ەڭبەك نارىعىنا 300 مىڭعا جۋىق جاستار شىعادى. ەلٸمٸزدە ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ٶزٸن-ٶزٸ دامىتۋىنا جاعداي جاسالىپ جاتىر. بٸراق, ناقتى شارالارعا قاراماستان, جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ مەسەلەسٸ تولىق شەشٸلمەي كەلەدٸ. كەيبٸر ايماقتا جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸ ەلٸمٸزدەگٸ ورتاشا كٶرسەتكٸشتەن ايتارلىقتاي جوعارى. ەسٸرەسە, نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارى, الماتى, قاراعاندى, سولتٷستٸك قازاقستان جەنە شىعىس قازاقستان وبلىستارى – سونىڭ قاتارىندا. ٷكٸمەت جەنە وبلىس ەكٸمدەرٸ وسى مەسەلەگە ايرىقشا نازار اۋدارۋعا تيٸس. جىل اياقتالعاندا تيٸستٸ قورىتىندىسىن شىعارامىز.
ەكٸ مىڭىنشى جىلدارى بالا سانى كٷرت كٶبەيگەنٸ بەلگٸلٸ. كەلەسٸ جىلدان باستاپ سول كەزەڭدە دٷنيەگە كەلگەن ۇرپاق ەڭبەك نارىعىنا شىعا باستايدى. وسىنى ەسكەرگەن جٶن. سوندىقتان, جۇرتتى جۇمىسپەن قامتۋ ٸسٸنە قاتىستى تىڭ تەسٸلدەر قولدانۋ قاجەت. ال, ازاماتتارىمىز قازٸرگٸ زامانداعى حالىقارالىق نارىق ٷردٸسٸنە بەيٸمدەلۋٸ كەرەك.
ەلٸمٸزدٸڭ دەموگرافييالىق, كٶشٸ-قون, تەحنولوگييالىق دامۋ بارىسىن دا ەسكەرگەن ابزال. بۇل مەسەلەنٸڭ دەموگرافييالىق جەنە ەكونوميكالىق قىرىن بٸردەي ۇشتاستىرا بٸلگەن جٶن. ٷكٸمەتكە ەڭبەك نارىعىن دامىتۋ جوسپارىن شۇعىل ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن.
ادام كاپيتالىن دامىتۋ ٸسٸندە بٸلٸم سالاسى نەگٸزگٸ رٶل اتقارادى. بٸز جۋىردا بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸن ەكٸگە بٶلدٸك. بۇل قادام قوردالانعان مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٷشٸن قاجەت بولدى. ٷكٸمەت جەنە جاڭا مينيسترلٸكتەردٸڭ باسشىلارى وتاندىق بٸلٸم جەنە عىلىم سالاسىن تىڭ سەرپٸنمەن دامىتۋعا كٷش سالادى دەپ سەنەمٸن.
مەن وسى جىلدى بالالار جىلى دەپ جارييالادىم. بٸراق, سوڭعى جىلدارى مەكتەپ قابىرعاسىندا زورلىق-زومبىلىقتىڭ كٶبەيٸپ كەتكەنٸ الاڭداتادى. ونىڭ ٷستٸنە, تولىق جابدىقتالعان مەكتەپتەردٸڭ 65 پايىزىندا (ياعني, 3 مىڭ مەكتەپتە) بەينەباقىلاۋ جٷيەسٸ تالاپقا ساي ەمەس, كەيدە مٷلدەم جۇمىس ٸستەمەيدٸ. جالپى, ەلٸمٸز بويىنشا بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ ٶز-ٶزٸنە قول سالۋى, ياعني سۋيتسيد ازايدى. دەگەنمەن, الماتى, جامبىل, قوستاناي جەنە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا مۇنداي وقيعالار كٶبەيٸپ بارادى. بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋعا, سۋيتسيدتٸڭ الدىن الۋعا, ەربٸر بالانىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان كەشەندٸ جوسپار قاجەت.
تاعى بٸر تٷيتكٸلگە توقتالسام. جەكەمەنشٸك بالاباقشالاردا بالالاردى ۇرىپ-سوعۋ دەرەكتەرٸ بار. سونىمەن قاتار جۇمىس ٸستەمەيتٸن بالاباقشالارعا قارجى بٶلۋ كٶبەيٸپ كەتتٸ. مۇنىڭ بەرٸ ولاردىڭ قىزمەتٸ اشىق ەمەس ەكەنٸن, ازاماتتىق جاۋاپكەرشٸلٸگٸ جوقتىعىن كٶرسەتەدٸ. باسقاشا ايتقاندا, قوعام تالابىنا ساي ەمەس. 2011 جىلى بالاباقشالاردىڭ ليتسەنزييا بويىنشا جۇمىس ٸستەۋ تەرتٸبٸن توقتاتتىق. مەملەكەت بۇل قادامعا امالسىزدان باردى. ٶيتكەنٸ, مەكتەپ جاسىنا دەيٸنگٸ بالالاردى بالاباقشامەن بارىنشا قامتۋىمىز كەرەك بولدى. بۇل رەتتە, جەكە سەكتوردىڭ ەلەۋەتٸن پايدالانۋ ماڭىزدى ەدٸ. نەتيجەسٸندە 2 جەنە 6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردىڭ 88 پايىزدان استامى بالاباقشامەن قامتىلدى. ەندٸ قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن ارتتىراتىن كەز كەلدٸ. ٷكٸمەت وسى مەسەلەنٸ مۇقييات قاراستىرۋى كەرەك. ليتسەنزييالاۋ تەرتٸبٸن قايتا ەنگٸزۋ, ەڭ الدىمەن, مەملەكەتكە ەمەس, قوعامعا قاجەت شارا. ٶيتكەنٸ, باستى ماقسات – بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ.
كەلەسٸ مەسەلە – قوسىمشا بٸلٸم بەرۋ. بۇل – ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قارىم-قابٸلەتٸن دامىتۋ ٷشٸن قولعا الىنعان باستاما. قوسىمشا سپورتتىق جەنە شىعارماشىلىق بٸلٸم بەرۋ ٸسٸنە مەملەكەت تاپسىرىسى بويىنشا قارجى بٶلٸنەتٸن بولدى. بۇل قادام ٷيٸرمەلەر مەن سەكتسييالارعا قاتىساتىن بالالاردىڭ سانىن 70 پايىزعا دەيٸن ارتتىردى. مۇنى ستراتەگييالىق تۇرعىدان دۇرىس شەشٸم بولدى دەپ سانايمىن. دەگەنمەن, جوبا ٸسكە قوسىلعان جىلى بٸرقاتار ولقىلىقتارعا جول بەرٸلدٸ. ياعني, قارجى مەسەلەسٸنە جەنە تيٸستٸ پورتالدىڭ («ارتسپورت») جۇمىسىنا قاتىستى قاتەلٸكتەر بولدى. قارجىنى ارتىق جۇمساۋ, الاياقتىق, اشىقتان-اشىق جىمقىرۋ باستالدى. اتا-انالار بالالارىن بٸردەن بٸرنەشە ٷيٸرمەگە بەرەتٸن بولدى. ٶكٸنٸشكە قاراي, مۇنداي تەرٸس پيعىل باسقا بالالاردىڭ جولىن كەسٸپ وتىر. كەمشٸلٸكتٸڭ بەرٸن تٷزەتٸپ, وسى يگٸ باستامانى جالعاستىرۋ قاجەت. ەكٸمدٸكتەر جەنە مەسليحاتتار قوسىمشا بٸلٸمگە بٶلٸنەتٸن بيۋدجەت قاراجاتى جەتپەي قالۋى مٷمكٸن دەپ الاڭداپ وتىر. بٸلٸمگە سالىنعان قاراجات – مەملەكەت ٷشٸن ەڭ باستى ينۆەستيتسييا بولۋى كەرەك. بۇل – ٶتە ماڭىزدى مەسەلە. تٷپتەپ كەلگەندە, دامۋدىڭ بٸردەن-بٸر جولى – بٸلٸم سالاسى. سوندىقتان بۇدان ەشكٸم ۇتىلمايتىنى سٶزسٸز. ٷكٸمەت پەن ەكٸمدەر جۇرتشىلىقپەن بٸرلەسٸپ, جوبانى جەتٸلدٸرۋگە تيٸس. ونى ساپالى ەرٸ تيٸمدٸ جاساۋ قاجەت. ناقتى عىلىمدار مەن ينجەنەرييا سالاسى بويىنشا قوسىمشا بٸلٸم بەرۋگە ايرىقشا نازار اۋدارۋ كەرەك. بالالاردى دەنە شىنىقتىرۋ جەنە اكادەمييالىق تۇرعىدان بٸردەي دامىتۋ قاجەت. اۋىلدىق جەردە تۇراتىن بالالارعا باسا مەن بەرگەن جٶن. بارلىق ايماقتاعى بالالاردىڭ قوسىمشا بٸلٸم الۋىنا مٷمكٸندٸگٸ بولۋعا تيٸس. قۇزىرلى مينيسترلٸك پەن ەكٸمدٸكتەر جوبانىڭ جٷزەگە اسىرىلۋىن رەتتەپ, جٸتٸ باقىلاۋى قاجەت. بۇعان دەيٸن بٶلٸنگەن قارجىنىڭ جۇمسالۋىن تەكسەرۋ كەرەك. بۇل مٸندەت باس پروكۋراتۋراعا جٷكتەلەدٸ. انىقتالعان كەمشٸلٸكتەردٸ ٷكٸمەتپەن بٸرلەسٸپ جويۋ قاجەت.
ٷكٸمەتتٸڭ باستى مٸندەتٸنٸڭ بٸرٸ – انا مەن بالانىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ. ٶكٸنٸشكە قاراي, سەبيلەردٸڭ ٶلٸمٸ كٶبەيدٸ. انا ٶلٸمٸ دە ٶسۋدە. مەن پەريناتالدىق قىزمەتتٸڭ جاي-كٷيٸن تەكسەرۋگە تاپسىرما بەردٸم. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تيٸستٸ شارالار قابىلدانۋى كەرەك ەدٸ. بٸراق, بارلىق جۇمىس اۋديت دەڭگەيٸندە توقتاپ قالدى. قازٸرگٸ پەرزەنتحانالاردىڭ كٶبٸ حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ەمەس. سوندىقتان شۇعىل شارالار قابىلداپ, وسى مەسەلەنٸ شەشۋ قاجەت.
جالپى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى تۋرالى ايتار بولساق, مۇندا تٷيتكٸلدٸ مەسەلەلەر كٶپ. قازاقستاندا سوزىلمالى اۋرۋ سالدارىنان قايتىس بولۋ كٶرسەتكٸشٸ ٶتە جوعارى. ەسٸرەسە, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جەنە دامۋ ۇيىمىنا مٷشە ەلدەرمەن سالىستىرعاندا بٸزدەگٸ احۋال ٶتە ناشار. مەديتسينا سالاسىنا بٶلٸنگەن قارجى كٶلەمٸ ارتقانىمەن, مۇندا قوردالانعان مەسەلەلەر شەشٸمٸن تاپپاي وتىر. مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸ تيٸمدٸ بولمادى, ناقتى نەتيجە جوق. ٷش ميلليونعا جۋىق ادام مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدان تىس قالعان. سونىڭ كەسٸرٸنەن ولار دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى قىزمەتتەردٸ تولىق پايدالانا المايدى. ٷكٸمەت ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ جەنە رەفورمالار اگەنتتٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ جٶنٸندە ۇسىنىستار دايىنداۋى كەرەك.
كەلەسٸ ٶزەكتٸ مەسەلە – دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸن تسيفرلاندىرۋ. بۇل جۇمىس ٶتە باياۋ جٷرٸپ جاتىر. جالپى, تسيفرلاندىرۋدىڭ قازٸرگٸ دەڭگەيٸ دەرٸگەرلەردٸڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتٸپ وتىرعان جوق. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 40-تان استام اقپاراتتىق جٷيە جۇمىس ٸستەيدٸ. ەر جٷيەنٸڭ ٶز كەمشٸلٸكتەرٸ بار. مينيسترلٸك بولسا, جاۋاپكەرشٸلٸكتەن قاشىپ, ناقتى شەشٸم قابىلداماي وتىر. ال, مۇنىڭ زاردابىن دەرٸگەرلەر مەن ازاماتتار تارتۋدا. ٷكٸمەت وسى مەسەلەنٸ تەز ارادا شەشۋٸ كەرەك.
ەندٸ, كٷن تەرتٸبٸندەگٸ شۇعىل مەسەلەلەرگە توقتالايىن.
دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا كوروناۆيرۋس جۇقتىرعاندار كٶبەيٸپ كەلەدٸ. سوڭعى ەكٸ اپتادا ناۋقاستاردىڭ سانى 30 پايىزعا ارتقان. بٸزدٸڭ ەلدە دە احۋال كٷردەلەنە تٷستٸ. الماتى «قىزىل» ايماققا قايتا كٸرۋٸ مٷمكٸن. نەگٸزگٸ سەبەپ – تۇرعىندار مەن دەرٸگەرلەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىن ساقتاماۋى. مەكەمەارالىق كوميسسييانىڭ جۇمىسىن كٷشەيتۋ قاجەت. سونداي-اق, رەۆاكتسيناتسييا ناۋقانىن جانداندىرعان جٶن. بۇل جۇمىستا ەشقانداي اسىرا سٸلتەۋ بولماۋى كەرەك. شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ مٷددەسٸن ەسكەرگەن ابزال.
ي ۆ زاۆەرشەنيە پو داننومۋ بلوكۋ. پو موەمۋ پورۋچەنييۋ ادمينيستراتسييا پرەزيدەنتا كووردينيرۋەت رازرابوتكۋ دۆۋح پيلوتنىح ناتسيونالنىح پروەكتوۆ: «كومفورتنايا شكولا» ي «مودەرنيزاتسييا سەلسكوگو زدراۆووحرانەنييا».
وني يمەيۋت چەتكيە زاداچي ي سروكي رەاليزاتسيي, وريەنتيروۆانى نا كونكرەتنىە رەزۋلتاتى.
ناپومنيۋ, و چەم يدەت رەچ.
ناتسپروەكت «كومفورتنايا شكولا» پرەدپولاگاەت سترويتەلستۆو وكولو 840 تىسياچ ۋچەنيچەسكيح مەست پو نوۆىم سترويتەلنىم ستاندارتام, وسناششەننىح سوۆرەمەننىم وبورۋدوۆانيەم.
پروەكت ناتسەلەن نا رەشەنيە ۆوپروسا ترەحسمەننوگو وبرازوۆانييا, اۆاريينىح شكول, ەدينووبرازييا ۋسلوۆيي پولۋچەنييا وبرازوۆانييا.
ناتسپروەكت «مودەرنيزاتسييا سەلسكوگو زدراۆووحرانەنييا» پوزۆوليت وبەسپەچيت ۆسە سەلا پولوجەننوي مەديتسينسكوي ينفراسترۋكتۋروي.
ون وحۆاتيت 650 ناسەلەننىح پۋنكتوۆ س بولەە چەم 800 تىسياچامي گراجدان. زاپلانيروۆانا مودەرنيزاتسييا 32 رايوننىح بولنيتس دو ۋروۆنيا منوگوپروفيلنىح مەدۋچرەجدەنيي.
ۆ رەزۋلتاتە راسستويانيە دليا پولۋچەنييا ەكسترەننوي ي سرەدنەتەحنولوگيچنوي مەدپوموششي سوكراتيتسيا س 500 دو 200 كيلومەتروۆ.
پراۆيتەلستۆۋ ۆ رامكاح بيۋدجەتنوگو پروتسەسسا دو سەنتيابريا تەكۋششەگو گودا سلەدۋەت پروۆەستي ۆسە راسچەتى ي پرينيات نەوبحوديمىە مەرى دليا رەاليزاتسيي ۋكازاننىح ناتسپروەكتوۆ.
ترەتە. سوۆەرشەنستۆوۆانيە دەنەجنو-كرەديتنوي ي نالوگوۆو-بيۋدجەتنوي پوليتيكي
پريحوديتسيا كونستاتيروۆات, چتو زا ۆسە ۆرەميا سۋششەستۆوۆانييا وتەچەستۆەننوي فينانسوۆوي سيستەمى نام نە ۋدالوس دوبيتسيا پولنوتسەننوگو فۋنكتسيونيروۆانييا پروتسەنتنوگو كانالا.
ەتو سنيجاەت ەففەكتيۆنوست دەنەجنو-كرەديتنوي پوليتيكي – ودنوگو يز گلاۆنىح مەحانيزموۆ ۋپراۆلەنييا ەكونوميكوي.
دليا رەشەنييا ەتوي پروبلەمى ترەبۋيۋتسيا كومپلەكسنىە مەرى كاك سو ستورونى فينرەگۋلياتوروۆ, تاك ي سو ستورونى پراۆيتەلستۆا.
نەدوستاتوچنو دەيستۆەننايا مونەتارنايا پوليتيكا تاكجە وگرانيچيۆاەت رازۆيتيە فينانسوۆوگو سەكتورا. ي ناوبوروت.
سەگودنيا نابليۋداەتسيا سيتۋاتسييا, كوگدا نا فونە بۋرنوگو روستا پوترەبيتەلسكيح زايموۆ سوكراششاەتسيا دوليا كورپوراتيۆنوگو كرەديتوۆانييا – كليۋچەۆوگو فاكتورا ەكونوميچەسكوي اكتيۆنوستي.
زا پيات لەت دوليا كورپوراتيۆنىح كرەديتوۆ ۆ وبششەم وبەمە ۆىداننىح زايموۆ ۋمەنشيلاس س 68 دو 41 %.
ليۋبوي مالو-مالسكي زناچيمىي پروەكت پريحوديتسيا كرەديتوۆات ليبو زا سچەت گوسۋدارستۆەننىح ينستيتۋتوۆ رازۆيتييا, ليبو زا سچەت زايموۆ مەجدۋنارودنىح فينانسوۆىح ورگانيزاتسيي. ي ەتو پري توم, چتو ۆ بانكاح يمەەتسيا 11 تريلليونوۆ تەنگە ۆىسوكوليكۆيدنىح اكتيۆوۆ. ەتو, پو سۋتي, كاتاستروفيچەسكايا سيتۋاتسييا, بەز ۆسياكوگو پرەۋۆەليچەنييا.
فينانسوۆىي رەگۋلياتور وتچيتىۆاەتسيا و پرينياتىح مەراح ۆ چاستي وسلابلەنييا پرۋدەنتسيالنىح نورماتيۆوۆ. ودناكو, كاك پوكازىۆايۋت داننىە, ەتيح مەر نەدوستاتوچنو.
پوەتومۋ ناتسيونالنومۋ بانكۋ, اگەنتستۆۋ پو رەگۋليروۆانييۋ فينانسوۆىح رىنكوۆ سوۆمەستنو س پراۆيتەلستۆوم نەوبحوديمو ۆىرابوتات دوپولنيتەلنىە رىچاگي ي ستيمۋلى دليا ۆوۆلەچەنييا بانكوۆ ۆ كرەديتوۆانيە رەالنوگو سەكتورا ەكونوميكي.
سوحرانياەت سۆويۋ وستروتۋ ۆوپروس سپراۆەدليۆوگو راسپرەدەلەنييا دوحودوۆ مەجدۋ ۋروۆنيامي بيۋدجەتوۆ.
ۆ ۋسلوۆيياح جەستكوي فيسكالنوي تسەنتراليزاتسيي سيستەما راسپرەدەلەنييا دوحودوۆ نەوبەكتيۆنا.
ۆسە رەگيونى, زا يسكليۋچەنيەم چەتىرەح, پرەۆراتيليس ۆ دوتاتسيوننىە ي زاۆيسيات وت تسەنترا. پو سۋتي, وني نە موتيۆيروۆانى ۋۆەليچيۆات سوبيراەموست نالوگوۆ.
ۆ رەزۋلتاتە وبرازۋەتسيا نەحۆاتكا سوبستۆەننىح سرەدستۆ.
مەستنىە بيۋدجەتى پوكرىۆايۋت تولكو پياتۋيۋ چاست وت نەوبحوديموگو فينانسيروۆانييا.
وستالنوە ۆوزموجنو پولۋچيت تولكو «دوگوۆوريۆشيس» س تسەنتروم. وب ەتوم يا ۋجە گوۆوريل.
ۆسە يزمەنەنييا ۆ تەكۋششيح بيۋدجەتاح ترەبۋيۋت راسسموترەنييا نا زاسەدانيياح رەسپۋبليكانسكوي بيۋدجەتنوي كوميسسيي ي ماسليحاتوۆ, چتو چاستو پريۆوديت ك يزليشنەي بيۋروكراتيي ي زاتياگيۆانييۋ سروكوۆ.
ۆ يتوگە سوتسيالنىە وجيدانييا گراجدان نە وپراۆدىۆايۋتسيا. يمەيۋتسيا فاكتى, كوگدا سترويتەلنو-مونتاجنىە رابوتى ناچينايۋتسيا ليش نا ترەتيي گود.
پري ەتوم سلوجيۆشاياسيا سيستەما ستاۆيت ۆو گلاۆۋ ۋگلا سۆوەۆرەمەننوست ي پولنوتۋ وسۆوەنييا بيۋدجەتنىح سرەدستۆ. ا ەففەكتيۆنوست راسحودوۆ ي كاچەستۆو ۆىپولنەننىح رابوت وستايۋتسيا نا ۆتوروم پلانە.
نوۆايا نالوگوۆو-بيۋدجەتنايا پوليتيكا دولجنا ماكسيمالنو دەتسەنتراليزوۆات فينانسوۆو-ەكونوميچەسكيە فۋنكتسيي ۆ پولزۋ رەگيونوۆ.
نا مەستنىي ۋروۆەن موجنو پەرەدات زناچيتەلنوە كوليچەستۆو ستاتەي دوحودوۆ ي راسحودوۆ, ۋجەستوچيۆ پري ەتوم سپروس زا يح رەاليزاتسييۋ.
تولكو ۆ ەتوم سلۋچاە پوۆىسيتسيا رول ي وتۆەتستۆەننوست مەستنىح ۆلاستەي زا كونەچنىي رەزۋلتات.
منويۋ ۋجە داۆاليس كونكرەتنىە پورۋچەنييا پو سوۆەرشەنستۆوۆانييۋ بيۋدجەتنوگو پلانيروۆانييا, مەجبيۋدجەتنىح وتنوشەنيي, سيستەمى وتسەنكي. ودناكو رەزۋلتات مينيمالنىي.
موي پرەتەنزيي ادرەسۋيۋتسيا مينفينۋ. پورۋچايۋ اسپير سوۆمەستنو س رەگيونامي ي ەكسپەرتنىم سووبششەستۆوم پودگوتوۆيت پاكەت پراكتيچەسكيح رەفورم پو ۆسەم ۆىشەۋكازاننىم پريوريتەتام.
رەفورمى دولجنى ۆ پولنوي مەرە ۋدوۆلەتۆوريات ينتەرەسى گراجدان ي بيزنەسا.
ناچاتا رابوتا پو پروتيۆودەيستۆييۋ نەزاكوننوي كونتسەنتراتسيي ەكونوميچەسكيح رەسۋرسوۆ ي ۆوزۆراتۋ نەزاكوننو پولۋچەننوگو يمۋششەستۆا.
بىلي سوزدانى سووتۆەتستۆۋيۋششيە كوميسسيي, اكتيۆنوست كوتورىح ۆ پوسلەدنەە ۆرەميا زامەتنو سنيزيلاس.
سلەدۋەت بولەە وپەراتيۆنو پرينيمات مەرى, ناپراۆلەننىە نا دەمونوپوليزاتسييۋ توۆارنىح رىنكوۆ ي ۆوزۆرات كاپيتالا.
ۆمەستە س تەم نەوبحوديمو يسكليۋچيت ليۋبىە پەرەگيبى ي زلوۋپوترەبلەنييا پو وتنوشەنييۋ ك دوبروسوۆەستنومۋ بيزنەسۋ.
ا تاكيە فاكتى ۋ ناس يمەيۋتسيا. نا مەستاح تو ي دەلو پرودولجاەتسيا داۆلەنيە نا پرەدپرينيماتەلەي.
ەسلي تاك بۋدەت پرودولجاتسيا, پريمەم جەستكيە مەرى ۆ وتنوشەنيي ساميح سوترۋدنيكوۆ پراۆووحرانيتەلنىح ورگانوۆ.
چەتۆەرتوە. پوددەرجكا رەالنوگو سەكتورا ەكونوميكي
مى ياۆلياەمسيا سۆيدەتەليامي گلوبالنوي بوربى زا ينۆەستيتسيوننىي كاپيتال.
كاجدايا ۆتورايا يز پوچتي 1 400 كرۋپنىح زارۋبەجنىح كومپانيي پريوستانوۆيلا دەياتەلنوست يلي پولنوستيۋ ۋشلا س روسسييسكوگو رىنكا.
پراۆيتەلستۆۋ سلەدۋەت سوزدات بلاگوپريياتنىە ۋسلوۆييا دليا يح رەلوكاتسيي ۆ كازاحستان. ەتو داست نام حوروشيە ۆوزموجنوستي دليا ناراششيۆانييا پرويزۆودستۆا توۆاروۆ سرەدنيح ي ۆەرحنيح پەرەدەلوۆ.
يا پورۋچال پراۆيتەلستۆۋ پودگوتوۆيت پۋل ينۆەستيتسيوننىح پروەكتوۆ ۆ سفەرە وبراباتىۆايۋششەي پرومىشلەننوستي ي وترابوتات ەگو س پوتەنتسيالنىمي ينۆەستورامي. داننايا رابوتا ۆسە ەششە ۆەدەتسيا ۆ رەجيمە سوۆەششانيي ي ۆسترەچ.
ۆ چاستي كونكرەتنىح رەزۋلتاتوۆ پوكا مالو چەم موجنو پوحۆاستاتسيا. نوۆىح پروەكتوۆ, پو سۋششەستۆۋ, نەت.
ەششە راز پودچەركيۆايۋ: پروەكتى پرەجدە ۆسەگو رەاليزۋيۋتسيا ۆ رەگيوناح, نا مەستاح. پوەتومۋ سپروس زا يح پريۆلەچەنيە ي دوۆەدەنيە دو كونەچنوگو رەزۋلتاتا س اكيموۆ بۋدەت تاكوي جە, كاك س مينيستەرستۆ.
ۋ ناس ەست پلانى پو ستيمۋليروۆانييۋ ينۆەستيتسيي ۆ رازرابوتكۋ نەدر. ۆاجنايا زاداچا – وبەسپەچيت پروزراچنوست ي ەففەكتيۆنوست رابوتى گەولوگيچەسكوي وتراسلي سترانى.
مى منوگو گوۆوريم وب ەتوم, داجە سوزدالي وتدەلنوە مينيستەرستۆو. ودناكو وتسۋتستۆيە پروزراچنوستي ي كۋلۋارنوە پرينياتيە رەشەنيي پو سەي دەن سدەرجيۆايۋت رازۆيتيە وتراسلي – وبوگاششايۋتسيا ليۋدي, يمەيۋششيە دوستۋپ ك گەولوگيچەسكوي ينفورماتسيي.
پودكوۆەرنۋيۋ رازداچۋ ۋچاستكوۆ رازليچنىم فاۆوريتام ي دەلتسام دوپۋستيت نەلزيا. يا ۋجە وب ەتوم گوۆوريل.
پراۆيتەلستۆو ۋجە نەسكولكو لەت وبەششاەت سوزدات وتسيفروۆاننىي بانك داننىح مينەرالنىح رەسۋرسوۆ س وتكرىتوي گەولوگيچەسكوي ينفورماتسيەي. سرەدستۆا بىلي ۆىدەلەنى, نو ەتا ۆاجنەيشايا زاداچا دو سيح پور نە يسپولنەنا ي زابالتىۆاەتسيا پود رازنىمي پرەدلوگامي.
ۆ لۋچشەم سلۋچاە رەچ يدەت و نەپروفەسسيوناليزمە, ۆ حۋدشەم – و پرەدنامەرەننوم سابوتاجە. ي تو, ي درۋگوە, پرەدۋپرەجدايۋ, چرەۆاتو سەرەزنىمي پوسلەدستۆييامي دليا يسپولنيتەلەي.
ەتو كاساەتسيا پرەجدە ۆسەگو پروفيلنوگو مينيستەرستۆا, نو تاكجە ي درۋگيح ۆەدومستۆ. چتو كاساەتسيا پروفيلنوگو مينيستەرستۆا, تو يا وبياۆليايۋ مينيسترۋ ۆىگوۆور.
ۆو-پەرۆىح, ۆىگوۆور زا تو, چتو يا ۋجە سكازال. ا تاكجە زا تو, چتو زاتەيالي نەپونياتنۋيۋ ۆولوكيتۋ ي ديسكۋسسييۋ ۆوكرۋگ دالنەيشەي سۋدبى پوپۋلياتسيي سايگاكوۆ. زاچەم ەتو ۆسە ۆىۆوديت نا تاكوي ۋروۆەن وبششەستۆەننوگو وبسۋجدەنييا?
نۋجنو پروفەسسيونالنو پودويتي ك ەتومۋ ۆوپروسۋ, س ۋچەتوم مەنتاليتەتا ناشەي ناتسيي.
دەيستۆيتەلنو, سايگاكي ياۆليايۋتسيا دليا كازاحوۆ سۆياششەننىمي جيۆوتنىمي. ۆنوسيتسيا پرەدلوجەنيە, چتوبى يزيات يز پريرودنوگو لاندشافتا 80 تىسياچ سايگاكوۆ, تو ەست ۋبيت يح. نو ەست, ۆيديمو, ي درۋگيە مەتودى. پوسوۆەتۋيتەس سو سپەتسياليستامي, ەتو جە كراينيە مەرى. يا نە يسكليۋچايۋ, چتو, ۆوزموجنو, پريدەتسيا پريبەگنۋت ي ك ەتوي مەرە. نو ەتو كراينيايا مەرا, پودچەركيۆايۋ. نۋجنو پروفەسسيونالنو پودحوديت ك ەتومۋ ۆوپروسۋ.
چتو كاساەتسيا ۆىشەۋكازاننوگو ۆوپروسا, پراۆيتەلستۆو دولجنو دولوجيت و پريچيناح زاتياگيۆانييا زاپۋسكا ناتسيونالنوگو بانكا داننىح.
ۆ تسەلوم, تسيفروۆيزاتسييا يدەت مەدلەننو, نا موي ۆزگلياد, نەۋدوۆلەتۆوريتەلنو. يا پورۋچال ۋلۋچشيت رابوتۋ ناتسيونالنوگو حولدينگا «زەردە», كوتورىي پودۆەرگسيا كريتيكە سچەتنوگو كوميتەتا. پرەمەر-مينيسترۋ كاك كۋراتورۋ تسيفروۆيزاتسيي سلەدۋەت وبراتيت وسوبوە ۆنيمانيە نا ەتوت ۆوپروس.
مينيسترۋ يا دەلايۋ زامەچانيە. يا سچيتايۋ, چتو ۆى نەۋدوۆلەتۆوريتەلنو رابوتاەتە, پودۆوديتە پرەمەر-مينيسترا.
نەەففەكتيۆنايا پوليتيكا سوحرانياەتسيا ي ۆ سفەرە نەدروپولزوۆانييا. پو موەمۋ پورۋچەنييۋ پروۆوديتسيا ماسشتابنايا رەۆيزييا نەيسپولزۋەمىح مەستوروجدەنيي س دالنەيشەي يح پەرەداچەي دوبروسوۆەستنىم ينۆەستورام. نو رەزۋلتاتى پوكا نە ۆپەچاتليايۋت.
يمەيۋتسيا تاكجە منوگوچيسلەننىە فاكتى نەزاكوننوي دوبىچي يسكوپاەمىح ي دەيستۆييا كونتراكتوۆ س يستەكشيمي سروكامي.
پياتوە. وبەسپەچەنيە ەنەرگەتيچەسكوي بەزوپاسنوستي
نەسموتريا نا پروۆەدەننۋيۋ مودەرنيزاتسييۋ وتەچەستۆەننىح نەفتەپەرەراباتىۆايۋششيح زاۆودوۆ, ۆ سترانە ەجەگودنو ۆوزنيكاەت دەفيتسيت نەفتەپرودۋكتوۆ.
پو موەمۋ پورۋچەنييۋ پروۆەدەنا پروۆەركا يح دەياتەلنوستي.
تاك, زا 2020-2021 گودى زافيكسيروۆانو 410 فاكتوۆ ۆنەپلانوۆوگو پروستويا (نا اتىراۋسكوم نپز – 372 (!), پاۆلودارسكوم – 14, شىمكەنتسكوم – 24).
تەكۋششايا پروتسەسسينگوۆايا سحەما پەرەرابوتكي نەفتي پوزۆوليالا نەەففەكتيۆنىم پوسرەدنيكام پولۋچات وسنوۆنۋيۋ دوليۋ دوحودوۆ, توگدا كاك زاۆودى وستاۆاليس نەدوفينانسيروۆاننىمي.
بىلو پرينياتو رەشەنيە پەرەيتي نا كومبينيروۆاننۋيۋ سحەمۋ, كوتورايا پرەدۋسماتريۆاەت وسۋششەستۆلەنيە ماركەتينگا نەفتەپرودۋكتوۆ نەفتەدوبىۆايۋششيمي كومپانييامي ي ساميمي نپز.
ەتو پوزۆوليت يم ۋۆەليچيت دوحودى, كوتورىە موجنو ناپراۆيت نا مودەرنيزاتسييۋ پرويزۆودستۆا ي پوۆىشەنيە زارابوتنىح پلات.
دالەە. ەففەكتيۆنوست ناتسيونالنىح كومپانيي – ەتو پو-پرەجنەمۋ سەرەزنايا پروبلەما.
سوحرانياەتسيا بولشوي وبەم ادمينيستراتيۆنىح راسحودوۆ ۆ ناتسيونالنىح ي كۆازيگوسۋدارستۆەننىح كومپانيياح.
ەتو نەدورابوتكا رۋكوۆودستۆا «سامرۋك-كازىنا». منوگوە سدەلانو, نو دەل ەششە نەپوچاتىي كراي.
نۋجنو پەرەسموترەت بازوۆىە نورماتيۆى پولوجەننوستي دليا وبەسپەچەنييا نورمالنوگو فۋنكتسيونيروۆانييا فوندا.
سوحرانياەت سۆويۋ اكتۋالنوست زاداچا پەرەزاگرۋزكي ەگو دەياتەلنوستي.
ۆمەستو ۆىسترايۆانييا ەففەكتيۆنوي وپەراتسيوننوي سرەدى ي كورپوراتيۆنوگو ۋپراۆلەنييا «سامرۋك-كازىنا» پو-پرەجنەمۋ ناپريامۋيۋ ۆمەشيۆاەتسيا ۆ وپەراتسيوننۋيۋ ي زاكۋپوچنۋيۋ دەياتەلنوست, كادروۆۋيۋ پوليتيكۋ پورتفەلنىح كومپانيي.
توگدا و كاكوم كورپوراتيۆنوم ۋپراۆلەنيي, و كاكوم IPO موجنو گوۆوريت ۆ داننوم سلۋچاە?
پورۋچايۋ اسپير سوۆمەستنو س پراۆيتەلستۆوم ي فوندوم پودگوتوۆيت كونكرەتنىە پرەدلوجەنييا پو دالنەيشەي رەفورمە كۆازيگوسۋدارستۆەننوگو سەكتورا.
سلەدۋيۋششەە. پو وتسەنكام ەكسپەرتوۆ, وسەنيۋ ۆ سترانە موجەت ۆوزنيكنۋت دەفيتسيت ديزەلنوگو توپليۆا (100 تىسياچ تونن).
ەتا سيتۋاتسييا سكلادىۆاەتسيا يز گودا ۆ گود, ي ۆسياكيي راز ۆو ۆرەميا ۋبوروچنىح رابوت.
وسنوۆنوي ارگۋمەنت پراۆيتەلستۆا – ۆىمىۆانيە توپليۆا س ناشەگو رىنكا ترانزيتنىم ترانسپورتوم ي جيتەليامي پريگرانيچنىح رەگيونوۆ سوسەدنيح ستران.
نو پروبلەما نەسكولكو گلۋبجە – سۋششەستۆۋيۋت ورگانيزوۆاننىە, نالاجەننىە گودامي سحەمى پو ۆىۆوزۋ وتەچەستۆەننىح نەفتەپرودۋكتوۆ ۆ بليزلەجاششيە گوسۋدارستۆا.
افم نۋجنو رازوبراتسيا س ەتيم ۆوپروسوم. پرەدستاۆتە منە ينفورماتسييۋ, كتو كونكرەتنو ەتيم زانيماەتسيا. زاتەم پريمەم وكونچاتەلنوە رەشەنيە.
تاكجە پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ, اگەنتستۆۋ پو زاششيتە كونكۋرەنتسيي ۆىرابوتات ديففەرەنتسيروۆاننىە تسەنى نا نەفتەپرودۋكتى دليا ترانزيتنوگو ترانسپورتا ي پو پەريمەترۋ گرانيتسى.
ەتو سنيزيت تسەنوۆوي ديسپاريتەت س سوسەدنيمي سترانامي ي نە وترازيتسيا ۆ تسەلوم نا تسەناح دليا ناشيح گراجدان.
كليۋچەۆۋيۋ رول ۆ ەكونوميچەسكوم ي سوتسيالنوم بلاگوپولۋچيي كازاحستانا يگراەت گازوۆايا وتراسل.
زا سچەت ۆۆەدەنييا نوۆىح پرومىشلەننىح وبەكتوۆ ي گازيفيكاتسيي سترانى پوترەبلەنيە گازا نا ۆنۋترەننەم رىنكە ەجەگودنو ۋۆەليچيۆاەتسيا.
زا پوسلەدنيە 10 لەت وبەمى پوترەبلەنييا گازا نا ۆنۋترەننەم رىنكە ۆىروسلي بولەە چەم ۆ دۆا رازا – س 9 دو 19 ميللياردوۆ كۋبيچەسكيح مەتروۆ.
دەفيتسيت گازا ۆ سترانە پروگنوزيرۋەتسيا ۋجە ۆ سلەدۋيۋششەم گودۋ.
پري ەتوم نۋجنو پونيمات, چتو پەرەوريەنتاتسييا گازا س ەكسپورتنوگو نا ۆنۋترەننيي رىنوك – ۆىنۋجدەننىي شاگ, كوتورىي ۆەدەت ك پوتەرە ۆاليۋتنوي ۆىرۋچكي ي ۋحۋدشەنييۋ تورگوۆوگو بالانسا.
پوەتومۋ دليا رەشەنييا داننوي پروبلەمى نەوبحوديمى سيستەمنىە مەرى, ۆ توم چيسلە پو ۋۆەليچەنييۋ رەسۋرسنوي بازى ي پەرەرابوتكي گازا.
تولكو ناراستيۆ دوبىچۋ ي پەرەرابوتكۋ گازا, گوسۋدارستۆو سموجەت پولۋچات ەكسپورتنۋيۋ پريبىل ي ۆ پولنوي مەرە وبەسپەچيۆات ۆنۋترەننيە نۋجدى.
پوەتومۋ دليا نوۆىح پروەكتوۆ پو دوبىچە گازا سلەدۋەت پرورابوتات فيسكالنىە پرەفەرەنتسيي.
پراۆيتەلستۆو تاكجە دولجنو چەتكو راسپرەدەليت فۋنكتسيي مەجدۋ سووتۆەتستۆۋيۋششيمي ناتسيونالنىمي كومپانييامي.
مى بىلي ۆىنۋجدەنى دو كونتسا تەكۋششەگو گودا پرودليت تسەنوۆوە رەگۋليروۆانيە نا روزنيچنۋيۋ رەاليزاتسييۋ سجيجەننوگو نەفتيانوگو گازا.
ودناكو يسكۋسستۆەننوە سدەرجيۆانيە تسەن ۆ بۋدۋششەم موجەت پريۆەستي ك دەفيتسيتۋ. ەتو زاكون رىنكا.
پوەتومۋ پراۆيتەلستۆۋ نەوبحوديمو پرينيات مەرى پو زاپۋسكۋ تورگوۆ, نە دوپۋستيۆ پري ەتوم تسەنوۆىح پەرەكوسوۆ.
كاك ۆام يزۆەستنو, ۆ ييۋنە زاۆەرشيلسيا موراتوريي نا پوۆىشەنيە تاريفوۆ نا ەنەرگييۋ.
س ۋچەتوم ۆىسوكوگو يزنوسا وبورۋدوۆانييا ي نەوبحوديموستي پودگوتوۆكي ك وتوپيتەلنومۋ سەزونۋ پريحوديتسيا وجيدات پوۆىشەنييا تاريفوۆ.
ك ەتومۋ ۆوپروسۋ سلەدۋەت پودويتي ۆزۆەشەننو, نە دوپۋستيۆ رەزكوگو سكاچكا ي يسكليۋچيۆ ليۋبۋيۋ يزبىتوچنۋيۋ مارجينالنوست كومپانيي.
كراينە ۆاجنو وبەسپەچيت پوددەرجكۋ سوتسيالنو ۋيازۆيمىح سلوەۆ ناسەلەنييا.
پراۆيتەلستۆۋ نەوبحوديمو پەرەيتي نا پرواكتيۆنىي فورمات سوتسيالنوي پوددەرجكي, سدەلاۆ ەە بولەە ادرەسنوي.
سوتسيالنۋيۋ كارتۋ سەمي نەوبحوديمو دوۆەستي دو ۋما, چتوبى ونا, ناكونەتس, ستالا رەالنوستيۋ. پەرۆوناچالنايا كونتسەپتسييا پروەكتا نەودنوكراتنو مەنيالاس يز-زا ۋچاستييا ۆ ەە رازرابوتكە نەسكولكيح ۆەدومستۆ.
پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ دو كونتسا گودا زاپۋستيت تسيفروۆۋيۋ كارتۋ سەمي ي ۆنەدريت سوتسيالنىي كوشەلەك.
نەلزيا زابىۆات ي وب يمەيۋششەمسيا دەفيتسيتە ەنەرگوموششنوستەي. سوگلاسنو پلانام ەنەرگوبالانسا, ۆ ەتوم گودۋ مى دولجنى بىلي ۆۆەستي بولەە 1 گيگاۆاتتا موششنوستەي. ودناكو رەاليزاتسييا ريادا پروەكتوۆ وتلوجەنا. ۆ تەكۋششەم گودۋ بۋدەت ۆۆەدەن تولكو 31 % وت پلانيروۆاۆشيحسيا موششنوستەي (347 مۆت).
ۆ ۋسلوۆيياح ەنەرگودەفيتسيتا تاكيە تەمپى نەپريەملەمى. نادەيۋس, ۆ پراۆيتەلستۆە پونيمايۋت ەتو.
نەدوستاتوچنىمي تەمپامي يدەت ي ۋسيلەنيە ەلەكتريچەسكوي سەتي يۋجنوي ي زاپادنوي زون ەدينوي ەنەرگوسيستەمى سترانى. ۆ ناستوياششەە ۆرەميا رابوتى پو زاپادنوي زونە زاۆەرشەنى تولكو نا 10 %.
نەوبحوديمو پرينيات ۆسە مەرى دليا سۆوەۆرەمەننوي رەاليزاتسيي پروەكتوۆ. وت ەتوگو زاۆيسيت ەنەرگەتيچەسكايا بەزوپاسنوست كازاحستانا.
التىنشى. اۆتوجول ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ
بٸز بٸر اپتا بۇرىن ەلٸمٸزدٸڭ كٶلٸك-ترانزيت ەلەۋەتٸن دامىتۋ مەسەلەلەرٸ تۋرالى ارنايى جيىن ٶتكٸزدٸك. بٷگٸن اۆتوجول ينفراقۇرىلىمى سالاسىنداعى تٷيتكٸلدەرگە ەرەكشە توقتالعىم كەلەدٸ. بيىل 11 مىڭنان استام شاقىرىم جولعا ەرتٷرلٸ جٶندەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلەدٸ. بۇعان 600 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى بٶلٸندٸ. جٶندەۋ جۇمىستارىن سوزبالاڭعا سالۋعا بولمايدى. جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ بارىسىن قاتاڭ باقىلاۋعا الۋ قاجەت. جولدىڭ ساپاسىنا ايرىقشا نازار اۋدارۋ كەرەك. ەلٸمٸزدٸڭ جولدارى ناشار ەكەنٸ جەنە جول قۇرىلىسى سالاسىن جەمقورلىق جايلاعانى ەشكٸمگە جاسىرىن ەمەس. تٸپتٸ, باسقا جەردٸ ايتپاعاننىڭ ٶزٸندە اقورداعا اپاراتىن جولدىڭ ٶزٸ جاماۋ-جاماۋ, قۇراق كٶرپەگە ۇقسايتىن بولدى. جالپى, بۇل سالادا قوردالانعان مەسەلە كٶپ. تەندەردٸ جىل سايىن بٸردٸ-ەكٸلٸ كومپانييا عانا ۇتىپ الادى. مۇنداي جاعدايدىڭ قايتالانىپ كەلە جاتقانىنا ونداعان جىل بولدى. وسىنىڭ بەرٸن رەتكە كەلتٸرۋ ٷشٸن شۇعىل شارالار قابىلداۋ كەرەك. جارتى جىل ٶتتٸ. ال, جول جٶندەۋگە بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ 44 پايىزىنا مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ قورىتىندىسى جاسالعان جوق (464 ملرد. تەڭگەنٸڭ 263 ملرد. تەڭگەسٸ بويىنشا مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ قورىتىندىسى بار). بۇل جۇمىس پاۆلودار (17%), ماڭعىستاۋ (24%) جەنە باتىس قازاقستان (27%) وبلىستارىندا ٶتە باياۋ جٷرۋدە.
كەلەسٸ مەسەلە. قازاقستاندا جول قۇرىلىسىنا قاجەتتٸ ماتەريالدىڭ بەرٸ بار. بٸراق, وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ ەلەۋەتٸ تولىق قولدانىلمايدى. مۇنى, تٸپتٸ, قولدان جاسالعان تاپشىلىق دەۋگە بولادى. مىسالى, ەلٸمٸزدە بيتۋم ٶندٸرەتٸن ٷش زاۋىت بار. سوعان قاراماستان, 200 مىڭ توننا بيتۋم جەتٸسپەيدٸ. قۇرىلىس قارقىندى جٷرگەن كەزدە ونىڭ باعاسى ٷش ەسە (ياعني, بٸر تونناسى 90 مىڭنان 250 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن) قىمباتتايدى. ٷكٸمەتكە جول قۇرىلىسىنا قاجەتتٸ رەسۋرستاردى ٶندٸرۋ جەنە تۇتىنۋ بارىسىن مۇقييات سارالاۋدى تاپسىرامىن.
سونىڭ نەگٸزٸندە قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن جاڭا كەسٸپورىندار اشۋ قاجەت. ال, جۇمىس ٸستەپ تۇرعان نىسانداردى جاڭعىرتۋ كەرەك.
تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە – مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ كونكۋرسىن ٶتكٸزۋ. 2019 جىلدان بەرٸ اۆتوجول سالاسىندا قۇنى 1,5 تريلليون تەڭگە بولاتىن مەملەكەتتٸك كەلٸسٸم-شارتتار جاسالدى. سونىڭ 40 پايىزىن شەتەلدٸكتەردٸڭ قاتىسى بار كومپانييالار ۇتىپ العان. بٸز شەتەلدٸك سەرٸكتەستەرٸمٸزگە قولداۋ كٶرسەتەمٸز. ولار ٷشٸن نارىق ەردايىم اشىق بولادى. بٸراق, وتاندىق كومپانييالارىمىز بەلسەنە قاتىسپايدى. ٷكٸمەت جەرگٸلٸكتٸ كەسٸپورىندار ٷشٸن بەسەكەلٸ ورتا قالىپتاستىرۋى كەرەك. كەيبٸر ٸرٸ كومپانييالاردىڭ ەڭبەك جەنە ماتەريالدىق رەسۋرستارى جەتكٸلٸكسٸز. سوعان قاراماستان, ولار تەندەردٸ ۇتىپ الىپ, جۇمىستى مەردٸگەرگە ىسىرا سالادى. وسىنداي احۋال جىلدا قايتالانادى. تٸپتٸ, جۇمىستىڭ 100 پايىزى باسقا مەردٸگەرگە تاپسىرىلعانى جٶنٸندە مەلٸمەتتەر بار. مىسالى, قاراعاندى–بالقاش اۆتوجولىن (363 شاقىرىم) جٶندەۋ جۇمىستارى 2019 جىلدان بەرٸ جالعاسىپ كەلەدٸ. بۇل جوبانىڭ جالپى قۇنى – 248 ميلليارد تەڭگە. باس مەردٸگەرٸ وسى جۇمىستى باسقا كومپانيياعا تاپسىردى. ال, بۇل كومپانييا بارلىق جۇمىستى قوسالقى مەردٸگەرگە ىسىرا سالعان. تٸپتٸ, 22 پايىز كٶلەمٸندەگٸ ٷستەمە اقىسىن دا ۇستاپ قالعان.
تاعى بٸر ٶزەكتٸ مەسەلە – جول بويىندا زاماناۋي قىزمەت كٶرسەتۋ ٸسٸن رەتكە كەلتٸرۋ. قازٸر ەلٸمٸزدە وسىنداي 1600 نىسان بار. ونىڭ 68 پايىزى عانا ۇلتتىق ستاندارتقا ساي كەلەدٸ. ترانزيت تۇرعىسىنان ٶتە ماڭىزدى تٷركٸستان, قاراعاندى جەنە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنداعى جاعداي ٶتە ناشار.
س تەكۋششەگو گودا بيزنەسۋ ۆوزمەششاەتسيا 10 % وت ستويموستي وبەكتا, پودەزدى ك نيم ستروياتسيا زا سچەت بيۋدجەتا. ۆۆەدەنو سۋبسيديروۆانيە زاترات نا سودەرجانيە سانيتارنىح ۋزلوۆ. دليا بيزنەسا سوزدانى ۆسە ۋسلوۆييا, تەپەر اكيمام نا مەستاح نەوبحوديمو ورگانيزوۆات كاچەستۆەننۋيۋ رابوتۋ.
كەلەسٸ مەسەلە – اۆتوجول سالاسىنا قاتىستى. بۇل سالاعا تٷبەگەيلٸ رەفورما جاسايتىن ۋاقىت جەتتٸ. قازٸر ەلٸمٸزدەگٸ جولدىڭ جاي-كٷيٸن قاداعالاپ, قىزمەت كٶرسەتەتٸن ەكٸ نەگٸزگٸ وپەراتور بار. تۋراسىن ايتساق, ەكەۋٸ دە بٸر جۇمىستى اتقارىپ وتىر, جۇمىسشىلارىنىڭ سانى دا قاجەتتٸ شامادان ارتىق. سوعان قاراماستان, ازاماتتاردان كەلٸپ جاتقان ورىندى ارىز-شاعىمدار ازايار ەمەس, ال جولدىڭ ساپاسى مٷلدە سىن كٶتەرمەيدٸ. ٷكٸمەتكە «قازاۆتوجول» جەنە «كازاحاۆتودوردى» بٸرٸكتٸرٸپ, قازاقستاننىڭ بٸرتۇتاس اۆتوجول كومپانيياسىن قۇرۋدى تاپسىرامىن. نەتيجەسٸندە قىزمەتكەرلەردٸڭ سانى دا قىسقاراتىن بولادى. جالپى, بۇل سالانى كەشەندٸ تٷردە قايتا جاڭعىرتۋ كەرەك. FIDIC حالىقارالىق قاعيداتتارىن ەنگٸزگەن جٶن. ونى جٷزدەن استام ەل پايدالانىپ وتىر. بۇل جٷيە جول سالاسىن تيٸمدٸ باسقارۋعا, بيۋدجەت قاراجاتىن ۇتىمدى پايدالانىپ, بارلىق دەڭگەيدەگٸ جەمقورلىق قاۋپٸن ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەك. مۇنداي جٷيەگە كٶبٸ قارسى بولادى. بۇل جەردە مينيستردٸڭ جەنە تيٸستٸ ۆيتسە-پرەمەردٸڭ نىق ۇستانىمى قاجەت. تۇتاستاي العاندا, وسى مەسەلە بويىنشا ارنايى كوميسسييا قۇرۋ كەرەك. وعان ٷكٸمەت مٷشەلەرٸن, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ٶكٸلدەرٸن, دەپۋتاتتاردى قوسقان جٶن. جارتى جىل ٸشٸندە بارلىق كەمشٸلٸكتٸ, سونىڭ ٸشٸندە جەمقورلىقتى جەنە ولقىلىقتاردى تٷزەتۋگە باعىتتالعان ۇسىنىستاردى ەزٸرلەپ, ماعان بايانداۋ قاجەت.
ەتا كوميسسييا دولجنا تششاتەلنو راسسلەدوۆات ۆسە نارۋشەنييا, كوتورىە بىلي دوپۋششەنى ۆ پروشلوم, كاك مينيمۋم, زا 10 لەت, ۆ سترويتەلستۆە دوروگ ۆ ناشەي سترانە. ۆسەح ۆينوۆنىح ۆ پلوحوم كاچەستۆە دوروگ سلەدۋەت پريۆلەچ ك وتۆەتستۆەننوستي سوگلاسنو زاكونۋ.
****
جالپى, ٷكٸمەتتٸڭ جۇمىسىنا ورتاشا دەگەن باعا بەرۋگە بولادى. ٷكٸمەت تاباندىلىق تانىتۋعا تىرىسۋدا. بٸراق, قازٸرگٸ كەزەڭدە بوساڭسۋعا بولمايدى. جۇمىس قارقىنىن بارىنشا كٷشەيتۋ قاجەت. جاڭا, تىڭ ەدٸس-تەسٸلدەردٸ قولدانۋ كەرەك. ٷكٸمەت جەدەل ەرەكەت ەتەتٸن وپەراتيۆتٸك شتاب قانا ەمەس, ناقتى رەفورمالاردى ۇسىناتىن جەنە جٷرگٸزەتٸن باستى مەملەكەتتٸك مەكەمە بولۋى كەرەك. ەكونوميستەر, كەسٸپكەرلەر كٶپ. شەتٸنەن بٸلٸمدٸ, دارىندى. بٸراق, ولاردىڭ ناقتى ۇسىنىستارى از, تٸپتٸ, جوق دەپ ايتۋعا بولادى. كٷزگە قاراي, مٷمكٸن, كادرلىق شەشٸمدەر قابىلداۋ كەرەك بولادى. ەرەكشە داعدارىس جاعدايىندا بۇل ٶتە قاجەت ەكەنٸ تٷسٸنٸكتٸ.