قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ تٶراعالىعىمەن رەفورمالار جٶنٸندەگٸ جوعارى كەڭەستٸڭ كەزەكتٸ وتىرىسى ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
جيىندا ۇلتتىق جوبالاردىڭ ەزٸرلەنۋٸ نەگٸزگٸ مەسەلە رەتٸندە قاراستىرىلدى.
ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ جەنە رەفورمالار اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶراعاسى قايرات كەلٸمبەتوۆ قاسىم-جومارت توقاەۆقا اگەنتتٸك پەن ٷكٸمەت بٸرلەسٸپ ەزٸرلەگەن ون ۇلتتىق جوبانى تانىستىردى. بۇل جوبالار جالپىۇلتتىق باسىمدىقتار مەن 2025 جىلعا دەيٸنگٸ ۇلتتىق دامۋ جوسپارىن جٷزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان.
اگەنتتٸك تٶراعاسىنىڭ بايانداماسىن جەنە كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ پٸكٸرٸن تىڭداعان قاسىم-جومارت توقاەۆ بٸرقاتار ۇسىنىس ايتتى. ول ٷكٸمەتتٸ ناقتى, شىنايى, حالىققا تٷسٸنٸكتٸ جەنە ولاردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان مٸندەتتەردٸ شەشۋگە شاقىردى.
– نەگٸزٸندە, ۇلتتىق جوبالاردىڭ ەزٸرلەنۋٸنە قاتىستى جۇمىستارىڭىزدىڭ ماقسات-مٸندەتتەرٸنە بٸرىڭعاي تٷسٸنٸك كەرەك. شىن مەنٸندە, ماقسات بٶرٸكتٸ اسپانعا اتاتىنداي جەنە ارتىق تەورييالاندىراتىنداي ەمەس, پراگماتيكالىق تۇرعىدا بولۋى تيٸس. رەفورمالار جٶنٸندەگٸ جوعارى كەڭەس «قيياليلاردىڭ كلۋبىنا» اينالماۋى قاجەت. كابينەتٸمٸزدٸڭ سىرتىنداعى ٶمٸر كٷردەلٸ باعىتتا دامۋدا. قازٸر بٸز ەڭ قاجەتتٸ دەگەن ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ شارىقتاۋىنا, جالپى ينفلياتسييانىڭ ٶسۋٸنە قاتىستى شەشٸم قابىلداۋعا مەجبٷرمٸز. بۇدان بٶلەك حالىقتىڭ كٷندەلٸكتٸ تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸنە بايلانىستى قىرۋار مەسەلە بار. مىسالى, قۋاڭشىلىق مال شارۋاشىلىعىنا كەرٸ ەسەر ەتٸپ وتىر. بٸز قالىپتاسقان جاعدايعا شىنايى قارايىق. بۇل جەردە الدىمىزدا تۇرعان مٸندەتتٸ تەرەڭ تٷسٸنٸپ, ٷيلەسٸمدٸ جۇمىس ٸستەۋ كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا ٶتە كٶپ قارجى بٶلٸنەتٸنٸن ايتتى.
– وسىعان بايلانىستى مەنٸ جەمقورلىق مەسەلەسٸ قاتتى الاڭداتادى. ٸرٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا بايلانىستى, ەسٸرەسە, ينفراقۇرىلىمدىق قۇرىلىس سالاسىندا, مول قارجى تۋرالى اقپارات شىعا سالىسىمەن-اق, مۇنداي جوبالار جٸتٸ باقىلاپ وتىرعان «ەككٸ اڭشىلاردىڭ» نازارىنا بٸردەن ٸلٸگەدٸ. ولار بٶلٸنگەن قارجىنىڭ بٸر بٶلٸگٸن قالتالارىنا باسىپ قالۋعا تىرىسادى. ەڭگٸمەنٸڭ اشىعىن ايتايىق. مۇنى بەرٸمٸز بٸلەمٸز. سوندىقتان ٷكٸمەت پەن تيٸستٸ اگەنتتٸككە اتالعان مەسەلەنٸ مۇقييات قاراۋدى ەسكەرتەمٸن. ۇلتتىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋدىڭ پايداسى حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالۋى تيٸس, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ۇلتتىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا بٶلٸنەتٸن قارجىنىڭ تيٸمدٸ جۇمسالۋىن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە تاپسىرما بەردٸ.
مەملەكەت باسشىسى سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, ۇسىنىلعان ۇلتتىق جوبالاردىڭ تٸزٸمٸن قولدادى جەنە ٷكٸمەت پەن اگەنتتٸككە 15 تامىزعا دەيٸن ۇلتتىق جوبالاردىڭ ناقتى, كەلٸسٸلگەن ەرٸ قارجىلاي قامتاماسىز ەتٸلگەن مەتٸنٸن ەنگٸزۋدٸ تاپسىردى.
تالقىلاۋعا ەنگٸزٸلگەن ەكٸنشٸ قۇجات – سەر سۋما چاكرابارتيدٸڭ ەسەبٸندە (Gap analysis) بەرٸلگەن ۇسىنىستاردى جٷزەگە اسىرۋدىڭ جول كارتاسى.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, اتالعان ەسەپتە ماڭىزدى پروبلەمالار كٶتەرٸلٸپ, پايدالى باستامالار ۇسىنىلعان.
كٷن تەرتٸبٸندەگٸ ٷشٸنشٸ مەسەلە – جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدى دامىتۋدىڭ تۇجىرىمداماسى. اتالعان مەسەلە بويىنشا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ەسەت ەرعاليەۆ بايانداما جاسادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدىڭ تيٸمدٸ ينستيتۋتىن قۇرۋدى ماڭىزدى مٸندەت رەتٸندە اتادى.
– جاقىن ارادا اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, اۋىلدار مەن كەنتتەردٸڭ جەنە اۋىلدىق وكرۋگتەردٸڭ ەكٸمدەرٸن سايلاۋ ناۋقانى ٶتەدٸ. بۇل ساياسي جٷيەنٸڭ كەمەلٸنە كەلگەنٸنٸڭ بەلگٸسٸ عانا ەمەس, سونداي-اق, قوعامىمىزدىڭ دەموكراتييالىق دامۋ جولىنا نىق قادام باسقانىن بٸلدٸرەدٸ. اتالعان ترانسفورماتسييالىق ٶزگەرٸس اياسىندا باسقارۋ دەڭگەيلەرٸ: وبلىس, اۋدان, وكرۋگ اراسىنداعى ٶكٸلەتتٸلٸك پەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ ارا-جٸگٸن ناقتى ايقىنداۋ – مەملەكەتتٸك اپپاراتتىڭ باستى مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ. جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدى تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋعا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن بارلىق قايشىلىقتار مەن ولقىلىقتار رەتتەلۋٸ قاجەت, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, اۋىل ەكٸمدەرٸنە زور ٶكٸلەتتٸلٸك بەرە وتىرىپ, ولاردى قاجەتتٸ رەسۋرستارمەن جەتكٸلٸكتٸ دەرەجەدە قامتاماسىز ەتۋدٸڭ ستراتەگييالىق ماڭىزى بار. وسىعان بايلانىستى ٷكٸمەت قارجىنى بيۋدجەتارالىق بٶلۋ مەسەلەسٸن قايتا قاراۋى كەرەك.
مەملەكەت باسشىسى جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدىڭ جاڭا ورگانىنا – كەڭەسكە جٷكتەلەتٸن مٸندەتتەرگە ارنايى توقتالدى.
– كەڭەس – بۇل تٷبەگەيلٸ جاڭا ينستيتۋت. ول شەشٸم قابىلداۋ جەنە باقىلاۋ سيياقتى ناقتى ىقپال ەتۋ تەتٸكتەرٸنە يە بولۋى تيٸس. جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگانىنا كەيبٸر جەرگٸلٸكتٸ سالىقتار بويىنشا بەكٸتٸلگەن مٶلشەرلەمە اياسىنىڭ شەگٸندە تٷزەتۋ ەنگٸزۋ قۇقىعىن بەرۋ ماڭىزدى جاڭالىق بولماق. بۇل رەتتە دەل وسى كەڭەس اۋىلداعى ناقتى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى شەشٸم قابىلدايدى. ياعني, بيزنەس ٶكٸلدەرٸن تارتۋ ٷشٸن فيسكالدٸ كٸرٸستٸڭ بارىنشا كٶپ بولعانى قاجەت پە ەلدە سالىقتىڭ مەيلٸنشە تٶمەن بولعانى كەرەك پە ونى كەڭەس ٶزٸ ايقىندايدى. اتالعان قۇجاتتى دايىنداۋ جەنە كەڭ اۋقىمدا تالقىلاۋ ٷشٸن جٷرگٸزٸلگەن جۇمىستاردى ەسكەرە وتىرىپ, جالپى ونى قولداۋ كەرەك دەپ ويلايمىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ٷكٸمەتكە جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدى دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ تۇجىرىمداماسىن بەكٸتۋگە ەنگٸزۋ تاپسىرىلدى.
