فوتو: اقوردا
مەملەكەت باسشىسى عىلىم جەنە تەحنولوگييالار جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كەڭەستٸڭ وتىرىسىندا سٶز سٶيلەدٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
قاسىم-جومارت توقاەۆ عىلىم مەن تەحنولوگييا بارلىق مەملەكەتتەر ٷشٸن ستراتەگييالىق ماڭىزى بار مەسەلە ەكەنٸنە نازار اۋداردى.
"دامىعان ەلدەر عىلىمعا دا, تەحنولوگيياعا دا باسا مەن بەرٸپ جاتىر. زاماننىڭ بەتالىسىن بارشاڭىز كٶرٸپ وتىرسىزدار. جاھاندىق گەوساياسي احۋال تۇراقسىز, قۇبىلمالى, سىن-قاتەرلەر از ەمەس. بٸراق قىتاي حالقىنىڭ بەلگٸلٸ پايىمداۋىنا سەنسەك, داعدارىس كەزٸندە جاڭا مٷمكٸندٸكتەر تۋادى. قازٸر – ينۆەستيتسييانىڭ, عىلىم مەن جوعارى تەحنولوگييانىڭ ۋاقىتى. بٷگٸندە كەز كەلگەن ەلدٸڭ ەلەمدەگٸ ورنى عىلىمنىڭ دامۋ دەڭگەيٸنە قاراي انىقتالادى. ەكونوميكالىق ٶسٸم عىلىمعا تٸكەلەي بايلانىستى, بۇل – اكسيوما. تٷرلٸ مەملەكەتتەر اراسىندا تەحنولوگيياسى دامىعان وزىق ەل بولۋ ٷشٸن كٷرەس جٷرٸپ جاتىر. ورتالىق ازيياداعى بەسەكەلەستٸك تە كٷشەيۋدە, بۇل – تٷسٸنٸكتٸ, زاڭدى ٷردٸس. سوندىقتان بٸز دە وسى سالاعا باسا مەن بەرۋٸمٸز كەرەك, ناقتى نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزۋٸمٸز قاجەت", – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى حالىققا جولداۋىندا الدىمىزعا ايقىن ماقسات قويىلعانىن ايتتى. سوعان سەيكەس, قازاقستان الداعى ٷش جىلدىڭ ٸشٸندە تسيفرلىق ەل بولۋى كەرەك, جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن جان-جاقتى پايدالانىپ, ونى بارلىق سالاعا ەنگٸزۋ قاجەت.
"بٸرنەشە كٷن بۇرىن بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسىنداعى سٶزٸمدە ەلٸمٸزدٸڭ دامۋ باعدارىنا ارنايى توقتالدىم. سونداي-اق دٷنيە جٷزٸندە بولىپ جاتقان ٷدەرٸستەرگە قازاقستاننىڭ كٶزقاراسىن بٸلدٸردٸم. جاھان جۇرتى بەرەكە-بٸرلٸكتە ٶمٸر سٷرۋ ٷشٸن ٶزارا سىيلاستىقتى, تەڭدٸك پەن ىنتىماقتاستىقتى تاڭداۋى قاجەت. سوندا عانا مەملەكەتتەر اراسىندا تابىستى قارىم-قاتىناس ورنايدى. وسى ايدىڭ باسىندا قىتايعا رەسمي ساپارمەن بارعانىمدى بٸلەسٸزدەر. وندا قۇنى 15 ميلليارد دوللار بولاتىن 70 ينۆەستيتسييالىق كەلٸسٸمگە قول قويىلدى. اقش-قا ساپارىم كەزٸندە ەلەمدٸك كومپانييالاردىڭ باسشىلىعىمەن كەلٸسسٶزدەر ٶتكٸزدٸم. ونىڭ ٸشٸندە Amazon, Meta سيياقتى جاساندى ينتەللەكت جەنە جوعارى تەحنولوگييا سالاسىنداعى ٸرٸ كورپوراتسييالار بار. سونداي-اق قارجى-ينۆەستيتسييا سالاسىنداعى Goldman Sachs, Blackstone, Cerberus Capital Management, Citigroup كورپوراتسييالارىنىڭ جەتەكشٸلەرٸمەن كەزدەستٸم. Wabtec, PepsiCo جەنە باسقا دا ٸرٸ كومپانييالارمەن كوممەرتسييالىق كەلٸسٸمدەر جاسالدى. ساپار اياسىندا ەكونوميكامىزدىڭ باستى سالالارىن قامتيتىن 11 كەلٸسٸمشارتقا قول قويىلدى, جالپى قۇنى 5,2 ميلليارد دوللاردان اسادى", – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
فوتو: اقوردا
پرەزيدەنت ەلٸمٸزدٸڭ كەلەشەگٸ جارقىن بولعانىن قالاساق, جوعارى تەحنولوگييا مەن جاساندى ينتەللەكتٸنٸ قازٸردەن باستاپ تيٸمدٸ پايدالانۋ كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
"سوندىقتان سوڭعى جىلدارى ۇلتتىق عىلىمدى دامىتۋعا ايرىقشا كٶڭٸل بٶلٸپ جاتىرمىز. بەس جىلدا بٸلٸم-عىلىم سالاسىنا سالىنعان ينۆەستيتسييا بەس ەسە ٶستٸ. زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ كٶبەيۋدە, ولاردىڭ ٶندٸرٸسپەن بايلانىسى نىعايىپ كەلەدٸ. قازٸر 300-گە جۋىق كوممەرتسييالىق جوبا قولعا الىندى. وسىلايشا, «ۋنيۆەرسيتەت – زەرتتەۋ – يننوۆاتسييا – كوممەرتسييا» كەشەندٸ جٷيەسٸ ورنىعىپ جاتىر. بۇل ٷردٸسكە كٷشتٸ سەرپٸن بەرٸپ, ونى تاياۋ ارادا تولىعىمەن ەنگٸزۋ كەرەك. ەلەمنٸڭ 40 بەدەلدٸ جوعارى وقۋ ورنىمەن سەرٸكتەستٸك ورناتتىق. بٷگٸندە ەلٸمٸزدە 33 فيليال اشىلدى. تەحنولوگييا پاركتەرٸ جەنە ينجينيرينگ ورتالىقتارى قۇرىلۋدا. ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ بەدەلٸ نىعايا تٷسەتٸن بولدى. ەر ايماقتا عىلىم جٶنٸندەگٸ كەڭەستەر جۇمىسقا كٸرٸستٸ. عالىمداردىڭ مٷددەسٸن قورعاۋعا باسا مەن بەرٸپ وتىرمىز. «عىلىم جەنە تەحنولوگييالىق ساياسات تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلداندى, عىلىمدى باسقارۋدىڭ جاڭا قۇقىقتىق نەگٸزٸ قالاندى. ۇلتتىق عىلىمنىڭ كادرلىق ەلەۋەتٸن نىعايتۋ, بۇل – اسا ماڭىزدى, تٷيٸندٸ مەسەلە, ونى باستى نازاردا ۇستاۋ قاجەت. جاس عالىمدارعا بارىنشا جاعداي جاسالا بەرۋٸ كەرەك. جالپى, الدا ەلٸ دە كٶپ جۇمىس بار, بۇل جۇمىسقا بەرٸمٸز بٸرگە جۇمىلىپ, بٸر ۇجىم بولىپ, تيياناقتى قاتىسۋىمىز كەرەك. ەيتپەسە, كٷرە جولدىڭ شەتٸندە قالىپ قويامىز", – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونداي-اق عىلىم جەنە تەحنولوگييالار جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كەڭەستٸڭ بٷگٸنگٸ جيىنىندا اتوم سالاسىن دامىتۋ مەسەلەسٸ تالقىلاندى.
مەملەكەت باسشىسى كٶتەرٸلگەن ماڭىزدى مەسەلەلەر مەن ۇسىنىستار الداعى ۋاقىتتا ەسكەرٸلەتٸنٸن ايتىپ, ٶز پٸكٸرٸن ورتاعا سالعان عالىمدارعا ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ.
"ەلدٸڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن جەنە دەربەستٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ – ستراتەگييالىق مٸندەت. بٸز تٷرلٸ سالاعا وزىق تەحنولوگييالاردى ەنگٸزٸپ جاتىرمىز. اۋقىمدى جوبالار قولعا الىنۋدا. ونىڭ بەرٸن تابىستى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن ەلەكتر ەنەرگيياسى جەتكٸلٸكتٸ بولۋى قاجەت. سوندىقتان بٸز قۋات كٶزدەرٸن جان-جاقتى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن باستادىق. ەڭ باستىسى, يادرولىق ەنەرگەتيكانى دامىتۋعا بەت بۇردىق. جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمدا اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن سالۋ جٶنٸندە شەشٸم قابىلدادىق. شىن مەنٸندە, اتوم ەنەرگيياسى – ەلٸمٸز ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى, قاجەتتٸ قۋات كٶزٸ. بٸز عانا ەمەس, كٷللٸ جاھان جۇرتى وسى سالانى دامىتۋعا مىقتاپ كٸرٸسٸپ جاتىر. دٷنيە جٷزٸندە 416 اتوم رەاكتورى جۇمىس ٸستەپ تۇر. مىسالى, اقش-تا 94 يادرولىق رەاكتور بار, بٸراق ٶزٸنٸڭ ۋران ٶندٸرٸسٸ از, سوندىقتان امەريكالىق نارىقتىڭ 24 پايىزىن قازاقستان قامتاماسىز ەتەدٸ. فرانتسيياعا قاتىستى جاعداي دا سونداي ٸسپەتتٸ, 50-دەن استام يادرولىق رەاكتورعا قازاقستاندا ٶندٸرٸلگەن ۋران قولدانىلادى. قازٸر 31 مەملەكەتتە يادرولىق ەنەرگييا ٶندٸرٸلەدٸ. بۇل – ەلەمدەگٸ ەربٸر التىنشى ەل بەيبٸت اتومنىڭ يگٸلٸگٸن كٶرٸپ وتىر دەگەن سٶز. تاعى جيىرماعا جۋىق مەملەكەت يادرولىق رەاكتور سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. بٸز وسى سالادا وزىق تەحنولوگيياسى بار ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىققا باسا مەن بەرەمٸز", – دەدٸ پرەزيدەنت.
